Enzeli
Бандари Энзели форсча: بندرانزلی | |
|---|---|
| Шаҳар | |
      | |
| 37°28′15″Н 49°28′12″Э / 37.47083°Н 49.47000°Э | |
| Мамлакат | Эрон |
| устон | Гилон |
| шаҳристон | Бандари Энзели |
| бахш | Марказий туман |
| Ҳукумат | |
| • Ҳоким | Ҳамид Далкўҳий[1] |
| Расмий тил(лар)и | форс тили |
| Аҳолиси (2016) |
118 564[2] |
| Вақт минтақаси | УТC+3:30 |
| Телефон коди | +98 |
|
| |
Энзели (форсча: بندرانزلی) (1925—1980-йилларда Паҳлавий) — Эрон шимолидаги шаҳар, Гилон устонининг Энзели шаҳристонининг маъмурий маркази. Каспий денгизининг жануб соҳилидаги йирик порт. Балиқ овлаш ва уни қайта ишлаш маркази. Озиқ-овқат, ёғочсозлик саноати корхоналари, кема портлари бор. 2016-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, шаҳар аҳолиси 118 564 кишини ташкил этади[2], уларнинг аксарияти гилянлар.
Тарихи
Энзели қадимги Эроннинг эски шаҳри бўлиб, илк марта кадусийлар бу ерга жойлашади. Аншан (Форс) шоҳи Кир ИИ Буюк билан яхши муносабатлари ва Кирнинг Аҳамонийлар давлатини барпо этишдаги ҳарбий ҳамкорлиги туфайли Кадусийлар Аншан-э Парс (юнонча Ανσνάν), яъни „Форс аншанлари“ номини олдилар[манба керак].
Бу сўз ўрта форс тилида Анзалаг шаклида учрайди, форсча яна бир варианти Анзалазҳ[манба керак]. Энзели кўрфази савдо кемалари ва балиқчилик қайиқлари учун хавфсиз бандаргоҳ бўлган. Шаҳар 1935-йилда Паҳлавий деб қайта номланади.
1919-йилда генерал Антон Деникиннинг оқ рус армияси қулаши билан унинг ўн саккизта кемаси Энзелидан паноҳ излади. 1920-йил 18-майда ўн учта кемадан иборат Совет флотилияси Энзелига кутилмаган ҳужум уюштирди ва инглиз гарнизонини ва ўн саккизта оқ рус кемасини қўлга олди. Бу қисқа муддатли Форс Социалистик Республикаси ва Форс Коммунистик партиясини барпо этиш имконини берди. Совет ҳукумати ҳужум учун жавобгарликни рад этиб, маҳаллий рус денгиз флоти қўмондони ўз ташаббуси билан ҳужум қилганлигини айтади[3].
Унинг ажойиб лагунаси, Божхона ва шаҳар ҳокимияти биноси (Шаҳрдори), Миён Пошти саройи ва Мутамодий биноси унинг диққатга сазовор жойлари ҳисобланади. Каспий денгиз фанлари университети 1980-йилга қадар Энзелида жойлашган бўлиб, кейинчалик Новшаҳрга кўчирилган. Носириддиншоҳнинг[4] Шамсулумаро минораси[5] (худди шу номдаги Теҳрондаги бино билан адаштирманг) Моаер ал-Мамалек томонидан қурилган. Машҳур Санги ҳаммоми одамлар ва табиий омиллар таъсирида вайрон бўлган.
Санги ҳаммоми иситиладиган сув ҳавзаларининг ажойиб мустаҳкам тизими билан машҳур бўлган. Баъзи гуруҳлар Мутамодий биноси ўзгартирилган деб ўйлашади, у ҳозир маҳаллий полиция идораси. Бу Ғажор иншооти Мирзо Абдулваҳоб ёрдамида икки қаватли қилиб қурилган[6].
Географияси
РАСМ. Товус минораси, Бандари Энзелининг энг баланд минораси Энзели лагунаси Энзели портини икки қисмга ажратади. Шаҳар икки кўприк орқали Беҳешти ороли билан боғланган. Бандари Энзелида икрани қайта ишлаш заводи, ХИХ асрга оид баъзи эски харобалар ва машҳур Шанба бозори мавжуд. Тоурбебар — Энзели лагунаси яқинидаги Бандари Энзелидан 40 километр узоқликда жойлашган қишлоқ ҳисобланади.
Иқлими
Энзали Эроннинг энг нам шаҳри. Иқлим унинг кучли куз ва эрта қиш ёғингарчиликлари, доимий юқори намлик ва Япония денгизи соҳилидаги булутлилигини эслатади, гарчи ёзда у ердагига қараганда камроқ ёғингарчилик бўлса-да, лекин у ҳали ҳам нам субтропик иқлимга эга. Ҳавонинг иссиқ ва намлиги бу ҳудудда кўп сув талаб қиладиган чой, шоли каби экинларни етиштириш имконини беради. Бу, айниқса, Элбурс тоғларидан сувнинг оқиши билан яхшиланади.
Диққатга сазовор жойлари
Энзели лагунаси (ёки ҳовузи) Каспий денгизи соҳилида, Энзели шаҳри яқинида жойлашган. Ҳовузда қамишзорлар, кўплаб кўчиб юрувчи қушлар (ғозлар, оққушлар, ўрдаклар, гуручлар), жуда кўп турли хил балиқлар (сазан ва пике доимий равишда яшайди), кичик ороллар мавжуд. Ҳовузда тез-тез учрайдиган кўл лотус жуда чиройли. Ҳовуз йилига тахминан 200 кун атрофидаги ўтлоқларни сув билан қоплайди. Ҳовузнинг фауна ва флораси қонун билан муҳофаза қилинади[7].
Моле Анзали 1896-йилдан 1914-йилгача кемалар ва қайиқлар денгиз тўлқинларидан зарар кўрмаслиги учун қурилган. Бугунги кунда бу ер фуқаролар ва хорижлик сайёҳлар учун энг севимли дам олиш масканларидан бирига айланган, улар доимо денгиз манзарасида суратга тушади. Кейинги йилларда искала қайта қурилди[8]. 1936 йилда Ғозён ва Анзели шаҳарлари ўртасида бетон кўприк қурилиши бошланди (ҳозирги Ғозён Анзалий таркибига кирди). Кўприк денгиз ва ўрмоннинг жуда чиройли кўринишини тақдим этади.
Манбалар
- ↑ „وحید پورحضرت شهردار بندر انزلی شد“ (фа). исна.ир (2023-йил 30-октябр). Қаралди: 2024-йил 10-феврал.
- ↑ 2,0 2,1 „Cенсус оф тҳе Исламиc Републиc оф Иран, 1395 (2016)“ (фа) (Эхcел). АМАР. Тҳе Статистиcал Cентер оф Иран. 2020-йил 4-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-декабр.
- ↑ А Пеаcе то Энд Алл Пеаcе, Давид Фромкин, 1989, пп.458-459.
- ↑ Бакҳтиар, Кавеҳ (2004). „Палатиал Тоwерс оф Насир ал-Дин Шаҳ“. Муқарнас. 21-жилд. 33–43-бет. дои:10.1163/22118993-90000052. ЖСТОР 1523342. Қаралди: 2022-05-04.
- ↑ „Бандар-э-Анзали-Шамсол-Эмареҳ“. Қаралди: 2022-йил 4-май.[сайт ишламайди]
- ↑ „انزلی کلاب“. Қаралди: 2015-йил 8-октябр.
- ↑ Бендер-Энзели
- ↑ „دیدنی های بندر انزلی همراه با تصویر - نظاره“. 2021-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 8-июн.
 | Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
 | Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |