Epiteliy

Эпителий (эпи... ва юн. — сўрғич), эпителий тўқимаси — кўп ҳужайрали ҳайвонларда — танани ва тана бўшлиғини қоплаб турувчи, кўпчилик безларнинг асосий функсионал таркибини ташкил этувчи тўқима. Эмбриогенезда Эпителий ҳар уччала муртак варақларидан ҳосил бўлади ва тана қоплоғичи, уларнинг ҳосилалари ҳамда кўпчилик безларнинг ҳосил бўлишида қатнашади. Эпителий тез эскириб қолиши туфайли кучли регенерация қилиш хусусиятига эга. Эпителий базал мембрана билан чегараланган, унда томирлар бўлмайди; озиқ моддаларни унга яқин жойлашган бириктирувчи тўқимадан олади. Эпителий чекловчи, ҳимоя, моддалар алмашинуви (сўриш, ажратиш), секрет ажратиш функсиясини бажаради. Функсиясига биноан, қопловчи ва секретор Эпителийга ажратилади. Қопловчи Эпителий, ўз навбатида, бир қаватли, кўп қаватли ва оралиқ қаватли бўлади. Бир қаватли Эпителий ҳужайралари базал мембрана билан боғланган (ошқозон ва ичак девори, мезотелий тана бўшлиғини ўраб турадиган Эпителий). Кўп қаватли Эпителийнинг фақат ички қавати базал мембрана билан қопланган (тери Эпителийси), оралиқ (2 қаватли) Эпителийнинг ташқи кўриниши орган девори чўзилишига қараб ўзгариб туради (мас, қовуқ, сийдик чиқариш йўли Эпителийси). Секретор Эпителий эса безларда бўлади. Эпителий ҳужайрасининг тузилиши унинг секреторлик функсияси билан боғлиқ.

Эпителий шаклига биноан, ясси, кубсимон ва силиндрсимон бўлади. Шимувчи Эпителий ҳужайраси сирти туксимон жиякли, ҳилпилловчи Эпителийда ҳилпилловчи киприклар бўлади. Ҳимоя функсисини бажарувчи Эпителий учун мугузлашиш хусусияти, безли эпителий учун донадор эндоплазматик тўр ва Голжи комплексининг ривожланиши хос.

Ўсимликларда Эпителий — игнабарглиларнинг мум йўллари ва соябонгулдошларга мансуб ўсимликларнинг мой чиқариш йўлларини ўраб турадиган ҳужайралар.