Erbaa(Turkiya)

Эрбаа

Эрбаа — Туркиянинг Токат вилоятидаги шаҳарча бўлиб, туман марказидир. 2021-йил маълумотларига кўра, шаҳар аҳолиси 73.354 киши, туман эса 99.815 киши бўлиб, у вилоятнинг Токат шаҳридан кейин иккинчи ўринда туради. Эрбаа текислиги жойлашуви, иш имкониятлари, саноат ва ОИЗ каби муҳим омиллар туфайли иммиграцияни қабул қилишда давом этаётган минтақанинг диққатга сазовор жойига айланган тумандир.

Тарихи

Эрбаа сўзи арабча бўлиб, “тўрт” деган маънони билдиради. Усмонли империяси ёзувларида Эрбаа номи 18-аср бошидан бери қўлланганлиги кўринади. Бу сўз бир муддат “Неваҳи-и Эрбаа” сифатида ишлатилган. Қайд этилган даврда Никсар ва Амасия о'ртасидаги энг муҳим аҳоли пунктлари; Эрек, Караяка, Сонуса ва Тасабат эди. Аҳоли сони жиҳатидан бир шаҳарча катталигида бо'либ, бир ҳудудда бо'лгани учун ҳаммаси Неваҳи-и Эрбаа, я'ни "то'рт шаҳарча" деб аталган. Ҳатто ҳисобланган солиқлар ҳам шу ном остида қайд этилган. 1840-йилда бу тўрт туманнинг (Эрек, Караяка, Сонуса, Тасабат) Эрбаа номи остидаги солиғи 47.243 куруш сифатида қайд этилган.Шунга ко'ра, Эрбаа; Эрек, Караяка, Сонуса ва Тасабатнинг умумий номига айланиб, тўрттаси ҳам туман қиёфасини олди. Дарҳақиқат, Каза-и Эрбаа атамаси расман қўлланган.Кейинчалик, Эрек бошқалардан кўра кўпроқ тараққиёт кўрсатгач, бир ўзи Эрбаа номини олиб, 1872-йилда туманга айланган. Қолган учтаси, я'ни Тасабат, Караяка ва Сонуса Эрек, бугунги Эрбаа билан бог'ланиб, унинг қишлоқлари бо'лди. Кейинчалик, 1944 йилда Тасабат, я'ни ҳозирги Ташова Эрбаадан ажралиб, алоҳида туманга айланган ва Сонуса ҳам Ташова билан бог'ланган.

Иқлими

Эрбаанинг микроиқлим хусусияти билан Эрбаада ситрусдан ташқари барча турдаги сабзавот ва мевалар етиштирилади, органик деҳқончилик ва иссиқхона етиштиришдаги ривожланишлар ва Эрбаа узум баргининг брендга айланиши Шарқий Анадолу,Қораденгиз,Марказий Анадолуни сабзавот ва мева билан та'минлайдиган муҳим ҳудудга айлантирди. Эрбаада фасллар о'з қоидасини то'лиқ бажармасдан олдин биридан иккинчисига о'тади. Бу ҳолат минтақанинг иқлим типини аниқлашни қийинлаштиради. Эрбаада континентал иқлим ва мо'тадил денгиз иқлими о'ртасида о'тиш иқлими ҳукм суради. Бундан ташқари, минтақада бузилган О'рта ер денгизи иқлими ҳукм сурмоқда. Чунки Шимолий Анадолу ҳудуди ўз таъсирини йўқотганлиги ва Ешилирмак ҳавосининг ғарбида нам шамолларга дучор бўлгани учун бу ерда мо'тадил иқлим ҳукмрон экани кўриниб турибди. Шунинг учун қиш иссиқ ва ёмг'ирли. Эрбаадаги энг узоқ ва барқарор мавсум куздир. Куз юмшоқ ва узлуксиз, қиш қисқа ва одатда юмшоқ. Ёзнинг энг иссиқ ойлари июл-август. Бу ойларда ўртача ҳарорат 36-39 даража.Қишнинг энг совуқ ойлари январ ва феврал ойлари. О'ртача ҳарорат 3-5 даражага тушади. Энг кўп ёғингарчилик май ойида бўлиб, йиллик ўртача 580 мм, энг кам ёғингарчилик август ойида бўлиб, 8,03 мм деб белгиланган. О'ртача нисбий намлик 59% ва энг юқори ко'рсаткичлар 66% гача. Сўнгги йилларда вилоятда қурилган тўғонлар та’сирида туман иқлими бир оз юмшаб кетди.