Erdemli
Эрдемли — Мерсин вилоятидаги туман. Туманнинг кириш-чиқиш йўллари қарағайлар билан қопланган.
Эрдемли | |
|---|---|
 | |
| Мамлакат | Туркия |
| Ҳукумат | |
| Айдıн Тетикоğлу [1] | |
| Майдон | 2,053 км2 (793 кв ми) |
| [2] | 10 м (30 фут) м |
| Аҳолиси |
2 018-йилда 140 331 |
| Вақт минтақаси | УТC+03:00 |
| Почта индекс(лар)и | 33730 |
Туманнинг майдони 207,8 минг гектар, деҳқончилик майдони 53 минг 491 гектар, ўрмон ва ўрмонзорлар майдони 56 минг 406 гектар, қишлоқ хўжалигига мўлжалланмаган ер майдони 97,9 минг гектарни ташкил этади. Туман аҳолиси 2022-йилги аҳолини ро'йхатга олиш ма'лумотларига ко'ра тахминан 152.000 кишини ташкил қилади.
Номи
“Эрдемли” номи айнан қаердан келгани аниқ эмас. 15-асрда Марказий Анадолу минтақасидан келгани тахмин қилинган "Эрдемоğуллари" номли туркман қабиласи номи билан аталган деб тахмин қилинади. “Эрдем”нинг луғавий ма’носи эзгулик ва ҳақиқатни билдиради. Туркман Бей Эрдем бу го'зал ма'ноли со'зни ёқтиргани учун унинг қабиласининг номи ва улар доимий қолмоқчи бо'лган бу жой Эрдемли деб аталган.
Тарихи
Туркия Республикаси эълон қилингандан кейин кичик аҳоли пункти бўлса-да, 1954-йил 1-июнда туманга айланган. Туризм, тарихий бойликлар ва табиий го'залликлар нуқтаи назаридан муҳим ривожланиш салоҳиятига эга Эрдемлининг биринчи ҳокими Абдураҳмон Шевк (КОCАРЕİС) бо'лган.У Эрдем халқига тахминан 20 йил хизмат қилган.
Географик тузилиши
Шарқда Мерсин, г'арбда Силифке, шимолда Караман вилояти ва жанубда О'рта ер денгизи билан о'ралган. Мерсин - Анталия автомагистралида ва Мерсиндан 35 км узоқликда жойлашган. Туман марказининг Мерсин – Анталия йўлида жойлашгани транспорт ва ташишни осонлаштиради. Тумандан Элванли ва Гузелолук туманларига олиб борадиган ё'л асфалт. Тумандаги барча қишлоқлар бир-бири билан ёки асосий йўлларга ҳар хил турдаги транспорт воситалари орқали уланган.
Шаҳар марказидан Мерсингача бо'лган масофа 35 км, Силифкегача 47 км, То'мукгача 13 км, Гузелолукга 40 км, Соргун платосига 52 км, Торос қишлог'ига 60 км. Тумандаги асосий сув ҳавзаси Қорақиз ҳовузидир.
Майдони 2863 км².
Иқлими
Туманнинг текислик қисми иссиқ ва моътадил субтропик иқлим таъсирида. Ёзи иссиқ ва ҳаддан ташқари нам, қиши эса анча иссиқ ва ёмг'ирли, баланд тог'ли ҳудуд ёзда салқин ва ёмг'ирли, қишда қорли ва совуқ.
Туманнинг энг иссиқ ойлари июл ва август (ўртача 28 даража атрофида), энг совуқ ойлари январ ва феврал (ўртача 15,5 даража), йиллик ўртача ҳарорат 20, 23 даража атрофида. Ёғингарчилик асосан қиш ва баҳор фаслларида бо'лади. (о'ртача ёг'ингарчилик, 1480 мм)Андоза:Тüркие илçэ нüфус/Мерсин/Эрдемли
Археологик жойлар
Татар-Аккале
Аккале Мерсин - Силифке автомагистралининг 49-км.да, Тиртар қишлог'ининг денгиз қирг'ог'ида жойлашган. Рим даврида асос солинган. Харобалар орасида сарой, ҳаммом, сардоба ва бошқалар бо'лиши мумкин бо'лган бино бор. 15 000 тонна зайтун мойини сиғдира оладиган структура ҳозиргача турибди.
Имирзели харобалари
Эмирзели Мерсин вилояти, Эрдемли тумани, Аяш шаҳарчаси 11да жойлашган км шимоли-г'арбий. Қорааҳметли қишлог'и билан бог'ланган. Қадимги шаҳарда эллинистик, рим, сўнгги рим, илк Византия даври манзилгоҳларининг излари бор. Черков, минора, сардоба, перистил уйи харобаларидир.
Cатиорен харобалари
Мерсин вилояти, Эрдемли тумани, Аяш шаҳри 8 км шимоли-г'арбий. Эллинистик даврда ма'буд турар-жой майдони ва некропол ҳудуди сифатида ишлатилган. Ко'пбурчак девор техникасида қурилган Гермес ибодатхонаси мавжуд. Рим даврида ҳам мавжуд бо'лган.
Синап қал'аси
Эрдемлига 20 км. Олисда жойлашган бо'либ, о'з номини о'ртасида жойлашган Синап қишлог'идан олган. Ма'лумки, ко'п қисми вайрон бо'лган тош конструкция арманлардан қолган. Томук - Элванли - Арпач - Караякуп - Синап қишлог'и ё'налиши бо'йлаб тарихий бинога қадар асфалт ё'л бор.
Окозлу харобалари
Мерсин вилояти, Эрдемли тумани, Аяш шаҳарчасидан масофа 15. км. Унга Канлидиване - Чанакчи қишлог'и кесишмасидан барқарорлаштирилган ё'л орқали борилади. Шунингдек, Лимонлу шаҳарчаси унга 2 км масофада жойлашган Батıсандал қишлог'и ё'ли орқали ҳам бориш мумкин. Харобаларда эллинистик, Рим ва илк Византия даврларида яшалган. Қадимий шаҳарнинг тош ётқизилган инфратузилмаси ҳалигача сақланиб қолган. Вақтга қарши турувчи қал'а ва кириш дарвозаси харобалари ташриф буюрувчиларга о'тмишда бу ерда барпо этилган шаҳарнинг контурларини эслатади. Унинг базилика ва сардобалари ҳозиргача турибди. Саркофагилар шаҳарга киришни та'минлайдиган барқарорлаштирилган ё'лнинг четида жойлашган.
Қорикос-Қиз қал'аси харобалари
Мерсин-Силифке автомагистрали 63 Қиз қал'аси шаҳрида жойлашган. У ислом даврларида, айниқса Рим ва Византия даврларида яшаган. Некропол ҳудудидан топилган осори-атиқалардан ма'лум бо'ладики, бу ердаги биринчи аҳоли пункти милоддан аввалги ИВ асрга тегишли. Милоддан аввалги И-асрда ўз номидан тангалар зарб қилган. Милоддан аввалги 12-асрда қирг'оққа яқин оролда қаср қурилган, шундан кейин шаҳар о'з номини олган. Зайтун мойи экспорт маркази бо'лган харобаларда ички ва ташқи қал'алар, черковлар, сардобалар, сув о'тказгичлари, қоя қабрлари, лаҳитлар ва тош қопламали Рим ё'ллари жуда мустаҳкам ва тик туради.
Элаиусса-Себасте (Аяш) харобалари
Мерсин-Силифке автомобил ё'лининг 55-километрида жойлашган. Аяш шаҳри чегараларида жойлашган Аяш Элаиусса-Себасте харобалари милоддан аввалги 2-аср охирида ташкил этилган. Айниқса, Рим ва Византия даврларида яшаган. Некропол, қадимий театр, сардобалар, акведуклар ва бошқалар жойлашган. Илмий қазишма ишлари 1995-йилда Италия делегацияси томонидан бошланган.
Канйтеллеис- Канлидиване харобалари
Мерсин-Силифке автомагистралининг 50-километрида, Аяш Мевки 3 км шимолида жойлашган. Илгари Канйтеллеис номи билан аталган вайроналардаги биринчи турар-жой милоддан аввалги 3-аср охирига то'г'ри келади. Эллинистик даврга оид минора жойлашган шаҳар 11-асргача ўз мавжудлигини сақлаб қолган. Чанакчи қоятош қабрлари ҳам археологик жой ичида жойлашган. Шаҳардаги чуқурлик авваллари жиноятчиларни ёввойи ҳайвонлар томонидан бўлак-бўлакларга бўлиб ташлаган деган э’тиқод туфайли халқ орасида “Қонли Диван” номи билан ҳам машҳур. Чуқурнинг шимолий томонида қиличли зирҳли аскар, жанубида беш кишидан иборат оилавий релеф тасвирланган. Эллинистик миноранинг ғарбий деворидаги битикда минорани руҳоний подшоҳлардан Олбалик Таркярис ўғли Теукрос Зевс учун қурдирганлиги қайд этилган. Канйтеллеиснинг етакчи арбобларидан бири Аба уни эри ва икки о'г'ли учун шаҳарнинг шимолида мақбара қурдирган ва у сақланиб қолган. Катта чуқурлик атрофида Теодосий ИИ (408 - 450) асос солган бу шаҳарда базиликалар, сардобалар, саркофагилар ва мақбаралар мавжуд. Чуқурнинг г'арбида Чанакчи қоя қабрлари деб номланувчи бир гуруҳ қабр бор.
Кожаҳасанли
Эрдемли туманидаги Коcаҳасанли чегаралари ичида Япıсигузел, Ҳайрат, Ко'шкерли, Учтепелер жойларида Рим ва Византия даврларидан жуда яхши ҳолатда қадимий харобалар мавжуд.
Иқтисодиёт
Туманда лимончилик, бананчилик ва иссиқхоначилик, Қораҳидирли ва бошқа платоларда киви етиштириш ривожланган. У эрта мавсумда етиштиришда катта о'рин тутади. Туман тез сур'атлар билан ривожланиб, ташқаридан иммиграцияни қабул қилмоқда.Туманда барча тропик маҳсулотлар етиштирилиши мумкин.
Туман аҳолисининг кўпчилиги кўчманчи бўлгани сабабли ёзда тоғли ҳудудларга бориш анъанаси ҳозир ҳам давом этмоқда. Плато даврида экспорт учун помидор, бодринг ва ловия етиштирилади ва бозорга чиқарилади.
Эрдемли, Мерсинда биринчи мавсум сабзавот ва ситрус меваларини энг ко'п ишлаб чиқарадиган тумандир. Муҳим саноат корхоналари бо'лмаган туманда тирикчилик қишлоқ хо'жалигига асосланган. Туман иқтисодиётида турли сабзавот ва мевалар, айниқса, ситрус мевалар, банан, тропик мевалар, иссиқхоначилик ва ҳунармандчилик муҳим ўрин тутади. Бу борада “Олота” боғдорчилик илмий-та’лим маркази етакчилик қилмоқда, туманда эрта сабзавотчилик иссиқхона техникаси билан йўлга қўйилган. Помидор, бодринг, қалампир ва қовоқ эрта мева сифатида йирик иссиқхона майдонларида, айниқса Коcаҳасанли, Тиртар, Ламас, Каргıпıнарı, Коюнcу, Торос ва Чешмелида етиштирилади.
Тог'ли ва баланд тог'ли ҳудудларда буг'дой, арпа, но'хат, булоқ сувлари атрофида шафтоли, олма, олча ; то'лқинли ерларда узум, зайтун ва анжир етиштирилади. Токзорлар, боғлар четидаги нок, олхўри, ўрик, олча, беҳи, бодом, тут дарахтларидан ҳам ма’лум миқдорда даромад олинади. Бундан ташқари, ко'плаб тропик ва экзотик мевалар округда сезиларли қо'шимча даромад келтиради, улар орасида ситрон ва папайя, шунингдек, жуда кенг тарқалган ва ко'п миқдорда ананас ва банан этиштириш. .
Ҳаволалар
- Эрдемли Беледие 4 Теммуз 2007 тариҳинде
- Эрдемли туман ҳокимлиги 6 Майıс 2007 тариҳинде