Ernest Hemingway

Эрнест Ҳемингwай
Имзоси

Эрнест Ҳемингwай (талаффузи: Эрнест Ҳемингуэй; 1899-йил 21-июл, ОкПарк, Чикаго яқинида — 1961-йил 2-июл, Кетчем, Айдахо штати) — америкалик ёзувчи. 1917-йилдан Канзас штатида журналистрепортёр сифатида иш бошлаган. Биринчи жаҳон уруши қатнашчиси (1914-1918). Ҳемингwай 1928-йилгача Парижда, 1939-1960-йилларда Кубада яшаган. Дастлабки ҳикоялар китоби — „Бизнинг замонда“ (1924). „Қуёш чиқади“ (1926, инглизча нашрларда „Фиеста“ номи билан чоп этилган), „Алвидо, қурол!“ (1929) романларида урушнинг бемисол мантиқсизликлари, инсон ҳақҳуқуқлари, эркига тажовуз, айни пайтда, инсоний мардлик, қадрқиммат ва муҳаббатнинг ҳар қандай ёвуз кучлардан устунлиги ёрқин ифодаланган.

1930-йилларнинг 1-ярмида Ҳемингwай ижодида тушкунликни кузатиш мумкин. Шу даврда ёзувчи ҳаёт йўлини қайта мулоҳаза қилиб кўришга, ўз ижодининг муайян йўналишларини аниқлашга интилади. Натижада „Пешиндан кейинги ўлим“ (1932), „Африканинг яшил тепаликлари“ (1935), „Ғолибга байроқ берилмайди“ (1933) ҳикоялар тўплами дунё юзини кўради. „Ҳўкизнинг шохи“, „Френсис Макомбернинг бахти“, „Килиманжаро қорлари“ (1936) ҳикоялари, „Тўқчилик ва йўқчилик“ (1937) романида Ҳемингwай ижодий юксалиши кўзга ташланади. Ҳемингwай асарларида дастлабки журналистик кузатув ўрнини таҳлилий, қиёсий мулоҳаза ва мушоҳадалар эгаллайди. У ҳар қандай урушни қоралайди, шу туфайли инсоният азият чекаётганига эътибор қаратади. Инсон ҳуқуқлари йўлида, озодлик курашида ёлғиз майдонга тушишнинг ҳалокатли оқибатларга олиб келишини оддий кишилар образи орқали ифодалайдии.

Ҳемингwай 1931—1939-йиллари испан халқининг миллий озодлик курашида ҳарбий мухбир сифатида қатнашади. Шу йилларда унинг бир неча очерк ва репортажлари, „Мотам қўнғироғи“ (1940) романи чоп этилади. Бу асарлардаги қаҳрамонлар халқ озодлиги йўлида фашизмга қарши курашадилар, инсоният тақдири учун ўзларининг масъул эканликларини қалбан ҳис этадилар, кишилар билан бирга изтиробга тушадилар, хавф-хатардан қутулиш чораларини излайдилар.

Америкалик ёзувчи ўзининг Гадсби китоби билан танилган, 50 000 (эллик минг) сўздан иборат романида кириш ва охиридаги эслатмадан ташқари „э“ ҳарфини ишлатмаган. (1939-йил)

Иккинчи жаҳон урушидан кейин Ҳемингwай ижодида янги давр бошланган. Бироқ бу даврда ёзилган „Хавфли ёз“ ва „Океандаги ороллар“ романлари аввалгиларига қараганда бадиий жиҳатдан анча бўш асарлар саналади. Лекин маълум муддат ўтиб, Ҳемингwай инсоннинг руҳий холатини тадқиқ этиш билан жамиятдаги мавжуд вазиятни очиб беришга қодир асарларни яратди. Бадиий жиҳатдан анча юксак бўлган „Дарёнинг нарёғида, дарахтлар соясида“ (1950) романи, „Чол ва денгиз“ (1952) қиссаси Ҳемингwайга катта шуҳрат келтирди. Ҳемингwай ХХ асрда ўзигагина хос бўлган қатъий холисликка асосланган характерли услубни яратдики, кейинчалик Америка қитъасидан етишиб чиққан ёзувчилар бу услубга тез-тез мурожаат қиладиган бўлишди. „Чол ва денгиз“, „Алвидо, қурол!“ ва бошқа асарлари ўзбек тилига таржима қилинган. Нобел мукофоти лауреати (1954) бўлган.

Таъсир ва мероси

Хемингуэйнинг Америка адабиётига қолдирган мероси унинг услубидир: ундан кейин келган ёзувчилар ё тақлид қилган ёки о'зларини бу услубдан олиб қочишган. Унинг обро'си "Қуёш ҳам чиқмоқда" нашри билан мустаҳкамлангандан со'нг, у биринчи жаҳон урушидан кейинги авлод вакилларининг матбуот котиби бо'либ, унга эргашиш услубини о'рнатди. Унинг китоблари 1933 йилда Берлинда "замонавий таназзул ёдгорлиги" сифатида ёқиб юборилган ва ота-онаси томонидан рад этилган. Рейнолдснинг та’кидлашича, “[Хемингуэй] ҳикоя ва романларни шу қадар та’сирчан қолдирганки, ба’зилари маданий меросимизнинг бир қисмига айланган”

Унинг та'сири даражаси Хемингуэй ва унинг асарларига доимий ва хилма-хил о'лпонлардан ко'ринади. 3656 Хемингуэй, 1978 йилда совет астрономи Николай Черних томонидан кашф этилган кичик сайёра Хемингуэй шарафига номланади ва 2009 йилда Меркурийдаги кратер ҳам унинг шарафига номланди. Рей Бредберининг Килиманжаро қурилмаси Хемингуэйни Килиманжаро тоғининг чўққисига олиб чиққани тасвирланган,[79] 1993-йилда суратга олинган Эрнест Хемингуэйнинг “Wрестлинг” кинофилми Флориданинг денгиз бўйидаги шаҳарчасида Роберт Дувалл ва Ричард Харрис ўйнаган икки нафақадаги эркакнинг дўстлигини ўрганган. Унинг та'сири унинг номи билан аталган ко'плаб ресторанларда ва "Гаррй'с" деб номланган барларнинг ко'пайишидан яққол ко'риниб туради. Хемингуэйнинг о'г'ли Жек (Бумби) отасини шарафлаган мебеллар қаторини тарг'иб қилади, Монтбланc Хемингуэй фавворасини яратди, ва Хемингуэйдан илҳомланган бир неча қатор кийим-кечаклар ишлаб чиқарилади. 1977 йилда Хемингуэйга тақлид қилиш халқаро танлови унинг о'зига хос услуби ва ҳаваскор муаллифларнинг унга тақлид қилишдаги кулгили са'й-ҳаракатларини э'тироф этиш учун ташкил этилган; абитуриентлар битта "ҳақиқатан ҳам ёмон Хемингуэйнинг жуда яхши саҳифасини" топширишлари тавсия этилади ва г'олиблар Италиядаги Гарри Барига олиб кетилади.

Мери Хемингуэй 1965-йилда Хемингуэй жамғармасига асос солган ва 1970-йилларда эрининг қоғозларини Жон Кеннеди кутубхонасига совға қилган. 1980 йилда бир гуруҳ Хемингуэй олимлари ҳадя қилинган ҳужжатларни баҳолаш учун йиг'илишди ва кейинчалик Хемингуэй стипендиясини қо'ллаб-қувватлаш ва қо'ллаб-қувватлашга содиқ бо'лган Хемингуэй жамиятини туздилар. Хемингуэй шарафига санъат ва маданият соҳасидаги муҳим ютуқларни эътироф этиш учун кўплаб мукофотлар, жумладан, Хемингуэй фонди/ПЕН мукофоти ва Хемингуэй мукофоти таъсис этилган.

2012 йилда у Чикаго адабий шон-шуҳрат залига киритилди.

Хемингуэй вафотидан деярли 35 йил о'тгач, 1996 йил 1 июлда унинг невараси Марго Хемингуэй Калифорниянинг Санта-Моника шаҳрида вафот этади. Марго супермодел ва актриса бо'либ, синглиси Мариэл билан 1976 йилда "Липстиcк" филмида рол о'йнаган. Кейинчалик унинг о'лими о'з жонига қасд қилиш натижасида о'лим деб топилди.

Хемингуэй билан бог'лиқ учта уй АҚШнинг тарихий жойлар миллий реэстрига киритилган: Эрнест Хемингуэй коттежи, Мичиган, Валлон ко'лидаги, 1968 йилда белгиланган; Ки-Вестдаги Эрнест Хемингуэй уйи, 1968 йилда белгиланган; ва Кетчумдаги Эрнест ва Мери Хемингуэй уйи, 2015 йилда белгиланган. Хемингуэйнинг Оак Паркдаги болалик уйи ва Гаванадаги қароргоҳи ҳам музейга айлантирилган.

2021-йилнинг 5-апрелида Хемингуэйнинг ПБС телеканалида Хемингуэй ҳаёти, меҳнати ва муҳаббати акс эттирилган уч эпизод, олти соатлик ҳужжатли филм дебюти бўлиб ўтди. У Кен Бернс ва Лин Новик томонидан биргаликда ишлаб чиқарилган ва режиссёрлик қилган.

Адабиётлар

• Кашкин И., Эрнест Хемингуэй, Москва, 1966;
• Грибанов Б., Хемингуэй, Москва, 1970;
• Финкелштейн И., Хемингуэйроманист, 1974;
• Папоров Ю. Н., Хемингуэй на Кубе, Москва, 1979