Eron Bosh vaziri sahifasining manbasini koʻrish

{{Lavozim bilgiqutisi
| lavozim                    = Eron Bosh vaziri <!-- yoki | nomi =--> 
| organ                      = <!-- yoki | tashkilot =--> 
| asl_nomi                   = {{lang|fa|نخست‌وزیر ایران}}
| ramz                       = Emblem of Iran.svg
| ramz_oʻlchami              = 
| ramz_izohi                 = [[Eron gerbi]]<br />(1980–1989)
| ramz_alt                   = 
| bayroq                     = 
| bayroq_oʻlchami            = 
| bayroq_alt                 = 
| bayroq_izohi               = 
| tasvir                     = Zahra Rahnavard, Mir Hossein Mousavi and Hamed Saber (cropped).jpg
| tasvir_oʻlchami            = 
| alt                        = 
| tasvir_izohi               = '''Oxirgi Bosh vazir<br>Mir Husayn Moʻsaviy'''<br>{{Boshlanish va tugash sanasi|1981|10|29|1989|08|16|df=y}}
| amaldagi_lavozim_egasi     = 
| lavozimni_egallagan_sanasi = 
| boʻlim                     = 
| murojaat_usuli             = 
| turi                       = Hukumat rahbari
| holati                     = '''Lavozim tugatilgan'''
| abbreviatura               = 
| tuzilma_aʼzosi             = [[Eron hukumati]]<br/>Oliy Milliy Xavfsizlik Kengashi
| bo‘ysuniladi               = 
| qarorgoh                   = Abyaz saroyi <br> Bosh vazir saroyi
| ish_joyi                   = 
| tavsiya_qiluvchi           = Parlament<br>[[Eron prezidentlari|Prezident]] (1980–1989)
| tayinlovchi                = [[Eron shohi|Shoh]] (1906–1979)<br>Parlament (1980–1989)
| tayinlovchi_qoʻshimcha     = 
| lavozim_muddati            = 
| lavozim_muddati_qoʻshimcha = 
| tartibga_soluvchi_hujjat   = 
| oʻtmishdoshi               = Eron Sadri aʼzami
| taʻsis_etilgan_sanasi      = 1906-yil 30-dekabr
| ilk_egasi                  = Mirzo Nasrullaxon
| soʻnggi_egasi              = Mir Husayn Moʻsaviy
| tugatilgan_sana            = 1989-yil 3-avgust
| keyingi_lavozim            = [[Eron prezidentlari|Eron prezidenti]] (hukumat rahbari sifatida)
| tartib_oʻrni               = 
| norasmiy_nomlari           = 
| oʻrinbosar                 = 
| maoshi                     = 
| vebsayt                    = <!-- {{url|example.com}}-->
| qoʻshimcha                 = 
}}'''Eron Bosh vaziri''' – 20-asrning katta qismida [[Eron]]da (Forsda) mavjud boʻlgan siyosiy lavozim. 1906-yilda [[Qojarlar sulolasi]] davrida boshlangan, 1923-yilda [[Pahlaviylar sulolasi]] davri boshida davom etgan va 1979-yilgi [[Eron inqilobi]]ga qadar mavjud boʻlib, 1989-yilda bekor qilingan.

== Lavozim tarixi ==
=== Qojarlar davri ===
{{Asosiy|Qojarlar davlati}}
Qojarlar davrida bosh vazirlar turli unvonlar bilan tanilgan. Lavozimning oʻzi asosan ''otabek'' yoki ''otabegi aʼzam'', baʼzan esa boshida ''sadri aʼzam'' deb atalgan, oxiriga kelib esa ''rais ul-vuzaro'' (vazirlar boshligʻi) deb yuritilgan. ''Naxost vazir'' (bosh vazir) unvoni kam ishlatilgan. Bosh vazir odatda sharafli unvon ''hazrati ashraf'' bilan atalgan. [[Rizoshoh Pahlaviy|Rizoxon Sardor Sipoh]] 1923-yilda Qojarlar sulolasining soʻnggi bosh vaziri boʻlgan.

=== Pahlaviylar davri ===
{{Asosiy|Pahlaviylar}}

1925-yilda [[Rizoshoh Pahlaviy]] Eron shohi boʻldi. U Muhammad Ali Foruqiyni bosh vazir qilib tayinladi<ref name="Afkhami2008">{{cite book|author=Gholam Reza Afkhami|title=The Life and Times of the Shah|url=https://books.google.com/books?id=pTVSPmyvtkAC&pg=PP2|access-date=4 November 2012|date=27 October 2008|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-25328-5|pages=35}}</ref>. 1941-yilda uning oʻgʻli [[Muhammad Rizo Pahlaviy]] shoh boʻldi. U ham Muhammad Ali Foruqiyni bosh vazir etib tayinladi. 1951-yilda [[Muhammad Musaddiq]] bosh vazir boʻldi, ammo 1953-yilda qarshi toʻntarish bilan agʻdarildi. Amir Abbos Huvaydo 1965-yilda Eron bosh vaziri boʻldi va 1977-yilgacha lavozimda qoldi. Shopur Baxtiyor Pahlaviylar davrining soʻnggi bosh vaziri boʻlgan.

=== Eron Islom Respublikasi ===
1979-yilgi [[Eron inqilobi]]dan soʻng, [[Oyatulloh]] [[Ruhulloh Xumayniy]] Mehdi Bozorgonni vaqtinchalik hukumatning bosh vaziri etib tayinladi, bu hukumat 1979-yil noyabrigacha faoliyat yuritdi. Hukumat garovga olish inqirozi davrida isteʼfoga chiqdi, ammo bu yagona sabab emasligini, ommaviy isteʼfo qarori eronlik talabalar [[AQSh]] elchixonasini bosib olganidan bir kun oldin qabul qilinganini aytdi.

1980-yil yanvarida Abulhasan Banisadr prezident boʻlgunga qadar lavozim boʻsh qoldi va u Majlis vakillari, ayniqsa Islom Respublikasi partiyasiga yaqin boʻlganlarning bosimi tufayli [[Muhammad Ali Rajoiy]]ni bosh vazir qilib tanladi. Roji 1981-yil iyun oyida Banisadr impichment qilinmaguncha lavozimda ishladi va 1981-yil 24-iyuldagi saylovlarda prezident etib saylandi. Rajoiy Muhammad Javod Bahonarni bosh vazir etib tanladi, biroq ular 1981-yil 30-avgustda, bir necha haftadan soʻng bosh vazirlik idorasida birga oʻldirilgan.

[[Ali Xomanaiy]] 1981-yil oktabr saylovlarida prezident boʻlgach, u avval oʻng qanotga moyil Ali Akbar Viloyatiyni bosh vazir sifatida Majlisga taqdim etdi, biroq oʻsha paytdagi soʻl qanotga moyil parlament koʻpchiligi uni rad etdi va Xomanaiyga oʻzlari istagan nomzodni – Mir Husayn Moʻsaviyni majburlab qabul qildirdi. Nizo nihoyat Oliy Rahbar Oyatulloh Xumayniy aralashuvidan soʻng tugadi; u prezidentga Moʻsaviyni qabul qilishni maslahat berdi.

Moʻsaviy ushbu lavozimda 1989-yilgacha xizmat qildi, oʻsha yili konstitutsiya oʻzgartirilib, bosh vazir lavozimi bekor qilindi va uning vazifalari prezident hamda yangi tashkil etilgan birinchi vitse-prezident oʻrtasida taqsimlandi.

== Yana qarang ==
* [[Eron tarixi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* For a full list of Viziers of Iran in the last 2000 years, see: „Iranian Viziers: From Bozorgmehr to Amir Kabir“ (وزیران ایرانی از بزرگمهر تا امیر کبیر) by Abdolrafi' Haqiqat (عبدالرفیع حقیقت). Perry–Castañeda Library collection DS 271 F34 1995
* [[Bahor (shoir)|Muhammad Taqi Bahor]], ''Taarikh-e Mokhtasar-e Ahzaab-e Siaasi-e Iraan'' (A Short History of Political Parties of Iran), Amirkabir, 1978.
* [[Encyclopædia Iranica]]'s entries on „Ala-al-Saltana, Mohammad-Ali“ and „Akbar Sepahdar-e Azam, Fathallah“
* various articles in The Persian Encyclopedia
* 'Alí Rizā Awsatí (عليرضا اوسطى), ''Iran in the Past Three Centuries'' (''Irān dar Se Qarn-e Goz̲ashteh'' – ايران در سه قرن گذشته), Volumes 1 and 2 (Paktāb Publishing – انتشارات پاکتاب, Tehran, Iran, 2003). {{ISBN|964-93406-6-1}} (Vol. 1), {{ISBN|964-93406-5-3}} (Vol. 2).

{{s-start}}
{{s-bef|before=Eron Sadri aʼzami}}
{{s-ttl|title=Eron Bosh vaziri|years=1906–1989}}
{{s-aft|after=[[Eron prezidentlari|Eron prezidenti]]}}
{{s-end}}

{{DEFAULTSORT:Prime Minister Of Iran}}

[[Turkum:Eron hukumati|Bosh vazir]]
[[Turkum:Eron Bosh vazirlari|*]]