Erxu
Эрху (хитойча мíнí), эрҳуқин (хитойча эр — икки, ҳу — эгилган) — икки металл торли қадимий хитой камонли чолғу асбоби. Ҳуқиннинг асосий хилма-хиллиги[1]. Ўйин давомида мусиқачи ўнг қўлининг бармоқлари билан торни тортади ва камоннинг ўзи икки тор орасига ўрнатилган бўлиб, эрҳу билан бир бутунни ташкил қилади. Чап қўлнинг бармоқлари билан ўйнаганда, кўндаланг вибрато ишлатилади, агар тор пастга босилгандек туюлса, бу думалоқ бўйиннинг конструктори билан осонлашади, унинг устига торлар маҳкамланади. Торларга уланган камонни „канифали“ қилиш анча қийин, аммо хитойлик мусиқачилар эритилган розинни ёғоч силиндрсимон резонаторнинг тепасига томизадилар. Конифол қаттиқлашганда, унинг устига камон „розин“. Силиндрсимон резонатор питон териси мембранаси билан жиҳозланган.
Замонавий Хитойда кенг тарқалганига қарамасдан, эрҳу Хон асбоби деб ҳисобланмайди[2].
Тарих ва этимология
Эрҳу Марказий Осиёнинг мослаштирилган асбобларидан биридир. Хитойда эрҳу Танг сулоласи даврида биринчи марта пайдо бўлади.
Эрху Сицин[эн] асбобидан (хитойча 奚琴) келиб чиққан деб ҳисобланади. Си (хитойча 奚) сўзи билан Хитойда тилида ҳозирги Хитойнинг шимоли-шарқида яшайдиган татабларнинг қадимги мўғул халқи деб аташган, қин эса зитра, стол арфасига ўхшаган етти торли тортилган чолғу асбобидир.
Эрҳу номининг биринчи белгиси, эр (хитойча зíн, пинйин èр) асбобнинг фақат иккита торли эканлигини билдиради. Бошқа бир талқин шуни кўрсатадики, эрҳу замонавий хитой оркестридаги гаоҳудан кейин иккинчи энг юқори оҳангдир.
Иккинчи иэроглиф — ҳу (хитойча чáн, пинйин ҳú) бешта ваҳший аскар бошларидан бирини ёки умуман „ёввойи“ халқларни билдиради.
Эрҳу учун мусиқа
Эрҳу учун ёзган машҳур бастакор Лиу Тианҳуа — Ғарб мусиқасини ўрганган хитойлик мусиқачи. У эрху учун 47 та машқ ва 10 та яккахон асар ёзган, бу эса асбобдан якка чолғу сифатида фойдаланиш имконини берган. Унинг эрҳу учун машҳур асарлари: Эрҳу учун машҳур асарлари: Юэе (кит. 月夜, пиñин юè йè, сўзма-сўз: „ой кечаси“) ва CҲжуиняоҳун (хитойча: йǐнг йǐнг, пинйин Зҳú йǐнг йáо ҳóнг, сўзма-сўз: "Шамларнинг милтилловчи қизил соялари").
1920-йиллардан бошлаб, асбоб бир даража ёки бошқа даражада Ғарб академик анъаналарига йўналтирилган мусиқада қўлланила бошланди[3].
Бугунги кунда эрҳу асосан халқ ва анъанавий Хитой мусиқасини яккахон асбоби сифатида ва ансамблда ижро этишда ишлатилади. Шунингдек, оркестрда, шу жумладан, Хитой операси мусиқий асарида ҳам қўлланади[4].
Эрҳу Канаданинг Cирқуэ ду Солеил кўнгилочар компанияси мусиқасида ва машҳур Шен Юн Перформинг Арц (2006-йилда Ню-Ёркда Фалун Гонг руҳий ҳаракати издошлари томонидан ташкил этилган классик Хитой рақс ва мусиқа гуруҳи) яккахон чиқишларида қўлланади.
Баъзи рок мусиқачилари эрхга мурожаат қилишди. Хусусан, эрху америкалик Ҳсу-нами гуруҳининг асосчиси ва фронтмани Жек Хю томонидан ижро этилади. Бундан ташқари, восита Украина Флеур жамоаси томонидан ишлатилади.
Таниқли рассомлар
Манбалар
- ↑ Музыкальная энциклопедия 1982.
- ↑ Ҳан Куо-Ҳуанг анд Жудитҳ Грай. Тҳе Модерн Чинесе Орчестра (эн) // Асиан Мусиc. — 1979. — Вол. 11, но. 1. — П. 5.
- ↑ Cирcус арц ин Америcа анд ин Cанада // Регроупемент натионал - дес арц ду cирқуэ. — 11 Оcтобер 2013. — ИССН арц ин Америcа анд ин Cанада (ПДФ), Регроупемент натионал - дес арц ду cирқуэ. Аccессед он 11 Оcтобер 2013.&ф=1003&т=1&в1=&ф=4&т=2&в2=&ф=21&т=3&в3=&ф=1016&т=3&в4=&ф=1016&т=3&в5=&бф=4&б=&д=0&йс=&е=&лнг=&фт=&мт=&дт=&вол=&пт=&исс=&пс=&пе=&тр=&тро=&cc=&и=1&в=таггед&с=0&сс=0&ст=0&и18н=ру&рлф=&псз=20&бс=20&cе=ҳЖфуйпеэ8ЖззуфеГмИмЙЙИпЗКРЖеэОээWГЖИЗРрРРрдмтдеээ88НЖЖЖЖпеээфТЖ3пеКЖЖ3УWWПтзззззззззззззззззбззвззпй5ззжззззззззззззззззззззззззззззззззтзззззззбзззззззззззззззззззззззззззвззззззейТжкДнйҲзТууэКЗеПз9деcйззЛзззЛ*.c8.НзрГЖЖвуфеээээЖҳеэйзжеэээЖҳ*пеэээКЖЖЖЖЖЖЖЖЖЖмжҲвОЖЖЖЖЖЖЖЖЖфеээиээээСЖЖЖЖЖСЖЖЖ3ТеИЖЖЖЖ3..Э.УЭАcйҳхД.эээээузззЛЖЖЖЖ5.э8ЖЖЖҳеэээээээээээеэК3ЖЖЖЖЖЖЖЖ*с7дефеээээээээээээээээээээээээСЖЖЖЖЖЖЖЖЗИЖЖззз1..6ЛЖЖЖЖЖЖтЖЖЗ4....ЭК*&дебуг=фалсе Cирcус арц ин Америcа анд ин Cанада (ПДФ), Регроупемент натионал - дес арц ду cирқуэ. Аccессед он 11 Оcтобер 2013..
- ↑ „Шен Юн“. 2019-йил 1-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 31-июл.
Адабиётлар
- „Эрху“, Музыкальная энциклопедия. Том 6. М.: Советская энциклопедия, 1982.
Ҳаволалар
- Эрху — музыкальный инструмент // Великая музыка