Ziyosfera

Fahima Sulton

Фаҳима Султон (усмонли туркча: فهیمه سلطان‎‎; туркча: Феҳиме Султан; 1875-йил 2-август — 1929-йил 15-сентябр) — Султон Мурод Внинг қизи.

Фаҳима Султон
Фаҳима Султон
Таваллуди 2-август 1875-йил
Истанбул, Усмонлилар империяси
Вафоти 15-сентябр 1929-йил(1929-09-15)
(53 ёшда)
Нице

Ёшлиги

Фаҳима Султон 1875-йил 2-августда Долмабаҳче саройида туғилган. Унинг отаси Абдулмажид И ва Шевкефза Султоннинг ўғли Мурод В, онаси эса Мейлисервет Хотун эди.[1] У отасининг учинчи фарзанди, иккинчи қизи ва онасининг ягона фарзанди эди.

Мурод 1876-йил 30-майда тахтга ўтиргач, амакиси Султон Абдулазиз[2] тахтдан кетгач, унинг оиласи Долмабаҳче саройига жойлашди. Уч ой ҳукмронлик қилгандан сўнг, 1876-йил 30-августда[3] руҳий касаллик туфайли тахтдан четлатилди ва Чироғон саройида уй қамоғига маҳкум қилинди. Фаҳима ва онаси уни қамоқхонага кузатиб боришди.

Қамоқдаги ҳаёти

Унинг оиласи уй қамоғида бўлган пайтда, Фаҳима Султон икки ёшда эди. Саройда таълим олган Фаҳима худди отаси каби санъат ва мусиқага қизиққан, пианино чалишни ўрганган ва қўшиқлар басталаган[4]. Ўзининг ғалати санъати ва қимматбаҳо кийим услублари туфайли унинг лақаби Келебек Султон эди[5].

Филизтен Ҳанимнинг сўзларига кўра, Фаҳима жуда оддий характерга эга эди ва у ўзини жуда муҳим деб ҳисобларди. У унчалик чиройли эмас эди, лекин у ўзини шундай деб ҳисобларди ва бошқалар ҳам шундай деб ўйлашларини хоҳларди. Энг муҳими, у мақтовни яхши кўрарди. У туркий ва франсуз тилларида ўқиш ва ёзишни билишига қарамай, китоб ўқишга унчалик мойил эмас эди. Бунинг ўрнига у кўп вақтини ойнага қараш билан ўтказди.

Биринчи никоҳи

Йиллар ўтиб, Ҳатича балоғатга етиб улғайгач, у бўлажак турмуш ўртоғини орзу қила бошлайди. Ниҳоят, унинг шикоятлари онаси ва катта халфалар туфайли отасининг эътиборига тушди. Мурод ўз шикоятларини Абдулҳамид ИИ га юборди. Амакиси эса ўзи ва синглиси учун куёв топишни ўз бурчи деб биларди, лекин бир шарт билан бунга рухсат берди, улар саройни тарк этгандан кейин қайтиб келмасликлари керак эди. Шу билан маликалардан нима қилмоқчи эканликлари сўралди. Иккаласи ҳам Чироғон саройини тарк этиб, турмуш қуришни афзал кўрдилар. Абдулҳамид икки маликани Юлдуз саройига олиб келтирди ва тарбиялаттирди. Ўртакўйдаги виллалардан бирини тўлиқ таъмирлашни, яна бир янги виллани қуришни буюрди. У уларни тўлиқ жиҳозлади, сўнг уларни суратга олишни буюрди ва фотосуратларни Муродга юборди.

1898-йил октябр ойида[6] у ва унинг синглиси Фаҳима Султон Шлезвиг-Голштейнлик немис императори Августа Виктория ва унинг эри Германия императори Вилгелм ИИ билан Истанбулга ташриф буюрганида билан учрашдилар. Ўша пайтда иккаласи ҳам Юлдуз саройида яшар эдилар. Абдулҳамид ўз қизларини император билан таништирса, лекин уларни ўз давраларига қўшмаса, улар жуда хафа бўлишларини тушуниб, уларни ҳам маросимда иштирок этишларини истади.

Абдулҳамид 1901-йилда Фаҳимани опаси Ҳатиче Султон ва Султон Абдулазизнинг қизи Эмине Султон билан Ҳатиченинг турмуш ўртоғи билан бир хил мавқе ва характерга эга бўлган, „Али Ғолиб Пошо“ унвонига сазовор бўлган бошқа бир кишига турмушга берди. Никоҳ 1901-йил 12-сентябрда Юлдуз саройида бўлиб ўтган эди. Эр-хотинга Ўртакўйдаги саройлардан бири қароргоҳ қилиб берилди.

Фаҳима Султоннинг қасри, Ортакöй

Иккинчи никоҳ

Фаҳима ўзидан беш ёш кичик бўлган Маҳмуд Беҳчет бейни севиб қолган эди. Шундай қилиб, у 1911-йилда эри билан ажрашди ва ўша йили унга турмушга чиқди.

1920-йил охиридан бошлаб, ўша пайтдаги Анқара ҳукумати Истанбулда жойлашган иккита разведка ташкилотини — „Мудафаа-и Миллие Грубу“ (Мим Мим гуруҳи, Миллий Мудофаа Гуруҳи) тузди, улар Қоракўл ёки Ташкилот гуруҳининг қолдиқларидан бирлаштирилган эди. Усмонлилар пойтахтининг иккинчи инглиз ишғолида одамларни ноқонуний қурол-яроғ, олиб ўтиш ва маълумот тўплаш учун собиқ иттифоқчиларни кузатиб бориш ва кузатиб бориш учун мутлақо янги ҳамда алоҳида ташкилот бўлган Фелаҳ гуруҳи ташкил этилган эди[7]. Наима ва унинг амакиваччаси, Султон Мурод В нинг қизи Фаҳима Султон ташкилотнинг фаол аъзолари эди[8]. Фаҳима, айниқса, ер остидаги қимматли маълумотлар манбаи эди. У Султон Муроднинг болаларини қаттиқ назорат остида ушлаб турган амакиси Султон Меҳмед ВИ ни ёқтирмасдиди. У таъсирлили конституциячи ва ватанпарвар инсон эди. 1911-йилда у „Поур Ла Cонституция“ деб номланган пианино сонатасини яратди.

1924-йил март ойида император оиласининг сургунида Фаҳима ва унинг эри дастлаб Австриянинг Вена шаҳрига, кейинроқ Франсиянинг Нице шаҳрига жойлашдилар. Ницеда Маҳмуд Беҳчет Бей, дўкон очиш баҳонасида Фаҳимадан қарз олди. У „Руэ де Cонгрéс“ даги озиқ-овқат дўкони олдида туркча музқаймоқ сотишни бошлаган. Бироқ ишлар яхши кеcтмади ва Маҳмуд Фаҳимани ташлаб кетди[9].

Ўлими

Фаҳима Султоннинг қабри (чапда)

Фаҳима сил касаллигидан 1929-йил 15-сентябрда эллик тўрт ёшида вафот этди ва Суриянинг Дамашқ шаҳридаги Сулаймония такясининг қабристонида дафн қилинди[10].[11]

Фахрий унвонлари

  • Жавоҳирли Меджидий ордени
  • 1-даражали хайрия ордени

Мероси

Унга тегишли либослар Топкапи саройида сақланади[12].

Оммавий маданият ва адабиётда

  • 2017-йилги "Пайитаҳт: Абдüлҳамид" сериалида Фаҳима Султон турк актрисаси Элиф Öзкул томонидан тасвирланган[13].
  • Фаҳима Султон — Айше Османоғлунинг „Бўғоздаги тиллаланган қафас“ (2020) тарихий романидаги қаҳрамон ҳамдир[14].

Манбалар

  1. ↑ Сакаоğлу 2008.
  2. ↑ Роудометоф, Виcтор. Натионалисм, Глобализатион, анд Ортҳодохй: Тҳе Соcиал Оригинс оф Этҳниc Cонфлиcт ин тҳе Балканс. Греэнwоод Публишинг Гроуп, 2001 — 86–87-бет. ИСБН 978-0-313-31949-5. 
  3. ↑ Wиллиамс, Аугустус Wарнер. Блеэдинг Армедиа: Иц Ҳисторй анд Ҳоррорс Ундер тҳе Cурсе оф Ислам. Публишерс унион, 1896 — 214-бет. 
  4. ↑ Беşироğлу. „Тüрк Мüзик Геленеğинде Кадıнлардан Кадıнcа Мüзик...“. Тüрк Мüзик Геленеğинде Кадıнлардан Кадıнcа Мüзик.... Мусики Магазине. 2016-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 10-декабр.
  5. ↑ Моурад, Кенизé. Сарайдан сüргüне. İсис, 1991 — 6-бет. ИСБН 978-9-754-28021-0. 
  6. ↑ Ҳидден, Алехандер W.. Тҳе Оттоман Дйнастй: А Ҳисторй оф тҳе Султанс оф Туркей фром тҳе Эарлиэст Аутҳентиc Реcорд то тҳе Пресент Тиме, wитҳ Нотес он тҳе Маннерс анд Cустомс оф тҳе Пеопле. Н. W. Ҳидден, 1912 — 417-бет. 
  7. ↑ Станфорд Жай Шаw. Фром Эмпире то Републиc: Тҳе Туркиш Wар оф Натионал Либератион, 1918-1923 : а Доcументарй Студй. Туркиш Ҳисториcал Соcиэтй, 2000 — 1046-бет. ИСБН 978-975-16-1228-1. 
  8. ↑ Суна Кили'е армаğан: cумҳуриете аданан бир яşам. Боğазиçи Üниверситеси Яйıнларı, 1998 — 333-бет. ИСБН 978-9-755-18124-0. 
  9. ↑ ҳттпс://www.экрембуграэкинcи.cом/артиcле/?ИД=859&бир-тас-%C3%А7орба-у%C4%9Фруна:-феҳиме-султан%Э2%80%99ин-аcикли-сону
  10. ↑ „Султан В. Мурад Ҳан“. www.энфал.де. Энфал.де ситеси, Ҳасıрcıзаде тариҳи. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 10-декабр.
  11. ↑ Броокес 2010, с. 281.
  12. ↑ Сcарcе, Женнифер М.. Wомен'с Cостуме оф тҳе Неар анд Миддле Эаст. Псйчологй Пресс, 2003 — 83–86-бет. ИСБН 978-0-700-71560-2. 
  13. ↑ Пайитаҳт: Абдüлҳамид (ТВ Сериэс 2017– ), қаралди: 2019-02-02
  14. ↑ Ҳер Империал Ҳигҳнесс Принcесс Феҳиме Султан, 2020-01-10, қаралди: 2020-11-05

Китобий манбалар

  • Броокес, Доуглас Сcотт. Тҳе Cонcубине, тҳе Принcесс, анд тҳе Теачер: Воиcес фром тҳе Оттоман Ҳарем. Университй оф Техас Пресс, 2010.. ИСБН 978-0-292-78335-5. 
  • Сакаоğлу, Неcдет. Бу мüлкüн кадıн султанларı: Вâлиде султанлар, ҳâтунлар, ҳасекилер, кадıнефендилер, султанефендилер. Оğлак Яйıнcıлıк, 2008.. ИСБН 978-9-753-29623-6. 
  • Улуçай, Мустафа Çаğатай. Падиşаҳларıн кадıнларı ве кıзларı. Анкара: Öтüкен, 2011.. ИСБН 978-9-754-37840-5.
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi