Ziyosfera

Falkirk

Фалкирк (/ˈфɔːлкɜːрк/ Сcоттиш Гаэлиc гаэл , Сcоц) Шотландиянинг Марказий пасттекислигидаги йирик шаҳарча, тарихан Стирлингшир графлигида жойлашган. У Фортҳ водийсида Эдинбургдан 37.5 км шимоли-ғарбда ва 20.5 миле (33.0 км) Глазгодан 33 км шимоли-шарқда жойлашган.

Фалкирк
Шаҳар
Skyline of Falkirk
Мамлакат Шотландия
Илк эслатилиши ВИИ аср
Қачондан бери шаҳар 1600
Майдон 11 км2 (4.2 кв ми)
Расмий тил(лар)и инглиз
Аҳолиси
 (2020)
 35,590
Зичлиги 3,197/км2 киши/км2
Телефон коди 01324
Почта индекс(лар)и ФК1, ФК2

2001-йилги Буюк Британия аҳолини рўйхатга олишда Фалкиркнинг доимий аҳолиси 32,422 эди. Шаҳар аҳолиси 2008-йилги ҳисоб-китобларга кўра 34,570 кишига кўтарилиб, у Шотландиядаги энг зич жойлашган ҳудудлар орасида 20-ўринни эгаллади. Фалкирк-Фалкирк кенгаши ҳудудининг асосий шаҳри ва маъмурий маркази бўлиб, унинг умумий аҳолиси 156 800 киши[1]. Унга яқин жойлашган Грангемут, Бўнесс, Денни, Ларберт ва Стенхаусмуир шаҳарлари ҳамда Браэс қишлоқлари Фалкирк билан бир кластерда жойлашган.

Шаҳар Фортҳ, Cлйде ва Унион каналларининг туташган жойида жойлашган бўлиб, саноат инқилоби даврида оғир саноат маркази учун калит жой бўлган. ХВИИИ ва ХИХ асрларда Фалкирк темир ва пўлат саноатининг маркази бўлиб, Cаррон яқинидаги Cаррон компанияси томонидан назорат қилинган. Компания Қироллик денгиз флоти учун карронадларни ишлаб чиқаришга мас’ул эди ва кейинчалик устун қутилари ва телефон қутиларини ишлаб чиқарди. Сўнгги эллик йил ичида оғир саноат сусайди ва иқтисодиёт тобора кўпроқ чакана савдо ва туризмга боғлиқ бўлиб қолди. Шунга қарамай, Фалкирк Александр Деннис каби кўплаб халқаро компанияларнинг уйи бўлиб қолмоқда, шунингдек, Буюк Британиядаги энг йирик автобус ишлаб чиқарувчи компания ҳам Фалкиркда жойлашган.

Фалкирк нашриёт саноати узоқ йиллик тарихга эга. Ҳозир Жоҳнстон Пресс номи билан танилган компания 1846-йилда шу шаҳарчада ташкил этилган. Ҳозир Эдинбургда жойлашган компания Шотландияда энг кўп сотиладиган ҳафталик газета Фалкирк Ҳералдни ишлаб чиқаради.

Фалкирк ва унинг атрофидаги диққатга сазовор жойларга Фалкирк Wҳеэл, Тҳе Ҳелих, Тҳе Келпиэс, Cаллендар Ҳоусе ва Парк ва Антонин деворининг қолдиқлари бўлган ҳудудлар киради. 2011-йилда СТВ томонидан ўтказилган сўровда у Шотландиянинг энг гўзал шаҳри деб топилди ва мос равишда Перт ва Стирлингдан кейинги учинчи ўринни эгаллади.

Тарих

map of Antonine wall with forts
Ғарбдан шарққа Антонин девори билан боғлиқ қал’алар ва қал’алар: Бишоптон, Олд Килпатриcк, Дунточер, Cледданс, Cастлеҳилл, Беарсден, Суммерстон, Балмуилдй, Wилдернесс Плантатион, Cаддер, Гласгоw Бридге, Киркинтиллоч, Cроwн Ҳилл, Хилвуд , Cастлеcарй, Сеабегс, Дағал қал’а, Камелон, Wатлинг Лодге, Фалкирк, Мумриллс, Инверавон, Киннеил, Cарриден

Шотландиянинг галча номи Фокирк (сўзма-сўз „ранг-баранг черков“) деб ҳисобланган[2], кейинроқ замонавий инглизча Фалкирк номига ўзгартирилган[3]. Лотинча Вариа Cапелла номи ҳам худди шундай маънога эга. Фалкирк эски черкови ВИИ асрда ташкил этилган бўлиши мумкин[4].

Шотландия маркази бўйлаб чўзилган Антонин девори шаҳар орқали ўтади ва унинг қолдиқларини Фалкиркдаги Каллендар боғида кўриш мумкин. Тошдан эмас, балки тупроқдан қурилган, шунинг учун камроқ қисми сақланиб қолган. У милоддан аввалги 140-йилларда Фиртҳ оф Фортҳ ва Фиртҳ оф Cлйде ўртасидаги Рим империясининг шимолий чегарасини белгилаб қўйган[5]. Шотландиядаги Рим босиб олганлигининг энг яхши далиллари Фалкиркда топилган. Жумладан, Рим тангаларининг катта хазинаси ва тартан матоси, бу шаҳар тарихда қайд этилган энг қадимги топилмалар ҳисобланади[6][7][8].

ХВИИИ асрда бу ҳудуд Шотландия саноат инқилобининг бешиги бўлиб, темир қуйиш саноатининг энг дастлабки йирик марказига айланди. Жеймс Уатт 1765-йилда Каррон темир заводида ўзининг дастлабки буғ двигателлари дизайни яратди ва уларни ишлаб чиқаришни йўлга қўйди. 1790-йилда Фортҳ ва Cлйде канали очилганда бу ҳудуд Эдинбург боғланди[9]. Фалкиркда 1830 ва 1840-йилларда темир йўлнинг дастлабки ривожланиши бошланди[10].

Каналлар Фалкиркка иқтисодий бойлик ва шаҳарнинг ўсишига олиб келди. Вақт ўтиши билан магистрал йўллар ва автомагистраллар Фалкирк ҳудудидан ўтиб, шаҳарни Шотландиянинг қолган қисми билан боғлаб турган бир хил ҳудудга бирлаштирди. Фалкиркнинг кенгайиши туфайли кўплаб компаниялар иш бошлади. Бу вақтда Хоуи оиласига тегишли бўлган йирик ғишт заводи ташкил этилган. ХИХ асрда Фалкирк Буюк Британиядаги биринчи шаҳарча бўлди. Чунки бу шаҳарчада ўша вақтда маҳаллий фирма Тҳомас Лауриэ & Cо Лтд томонидан ишлаб чиқилган кўчаларни ёритишнинг тўлиқ автоматлаштирилган тизими ишга тушади[11].

Фалкирк жанглари

Фалкиркда иккита муҳим жанг бўлиб ўтди:

1. Фалкирк жанги 1298-йил 22-июлда бўлиб ўтди, Уилям Уоллес Англия қироли Эдвард И томонидан мағлубиятга учради.

2. Фалкирк Муир жанги 1746-йил 17-январда бўлиб ўтди. Чарлз Эдвард Стюарт бошчилигидаги якобинчилар генерал-лейтенант Генри Хоули бошчилигидаги ҳукумат армиясини мағлуб этдилар.

Ҳукумат ва сиёсат

Шотландиянинг 32 унитар ҳокимиятидан бири Фалкирк Кенгаши ҳудудининг чегараларини кўрсатадиган харита. Фалкирк шаҳри кенгаш ҳудудининг марказида жойлашган.

Маҳаллий ҳукумат нуқтаи назаридан, Фалкирк шаҳри Кенгаш ҳудудининг марказида жойлашган бўлиб, Шотландиянинг 32 унитар органларидан бири. 1994-йилдаги Маҳаллий ҳукумат томонидан тузилган. Кенгаш штаб-квартираси шаҳар марказидаги Ғарбий Бридге кўчасида, ФТҲ театрига туташ шаҳар биноларида жойлашган[12]. Кенгаш 1921-йилда Шотландияда Лейбористлар партияси томонидан бошқариладиган биринчи маҳаллий ҳукумат бўлган. Унга 2017-йилдан бери Шотландия миллий партияси озчилик раҳбарлик қилади[13]. Кенгашнинг ҳозирги раҳбари Cллр Сесил Меиклежондир[14].

Фалкирк — Ғарбий сайлов округида жойлашган бўлиб, у Шотландия парламентининг бир аъзосини (МСП) биринчи пост тизими остида сайлайди[15]. Ҳозирги МСП 2007-йилги Шотландия парламенти умумий сайловида ўринни қўлга киритган Майкл Матҳесондир. Олдинги МСП Деннис Канаван-Шотландия парламентида Фалкирк ҳудудининг Янги Меҳнатдан норозилигини ифодаловчи энг катта кўпчилик билан сайланган. Аммо 2007-йил]]да оилавий сабабларга кўра истеъфога чиққан. 2007-йил январ ойида ўз сайловчиларига йўллаган очиқ хатида Шотландия парламентига сайловда вакиллик сиёсатидан воз кечаётганини эълон қилган Канаван 2007-йилда 30 йилдан ортиқ вақт давомида бу ҳудудда депутат бўлган. Фалкирк Ғарбий сайлов округи Шотландия парламенти аъзоларини сайлаш учун ишлатиладиган қўшимча аъзолик тизими бўйича еттита МСПни танлайдиган Марказий Шотландия парламенти сайлов ҳудудида жойлашган[16].

Бирлашган Қироллик парламентида шаҳар бутунлай Буюк Британиянинг Фалкирк парламент сайлов округи таркибига киради. У кўплик тизими бўйича Жамоатлар палатасига бир аъзони сайлайди. Сайлов округи атрофдаги қишлоқларни ҳам қамраб олади ва ҳозир Шотландия миллий партиясидан Жон МакНаллй вакиллик қилади. Анъанага кўра, номзод Фалкирк Меҳнат партияси аʻзоси бўлиши керак[17].

2020-йилда Брехитдан олдин у Европарламентнинг олти аъзосини партия рўйхатидаги пропорсионал вакилликнинг д’Ҳондт усулидан фойдаланган ҳолда сайлаган Шотландия Европа парламенти сайлов округининг бир қисми эди.

Географияси

Фалкирк ва Стенхаусмуир

Фалкирк Сламаннан платоси ва Фиртҳ оф Фортҳ дарёсининг юқори оқими ўртасидаги жойлашган топографик ҳудуд. Фалкиркнинг шимолидаги ҳудуд Каррон дарёсининг текислигининг бир қисмидир. Каррон дарёсининг иккита ирмоғи — Шарқий Берн ва Ғарбий Берн шаҳар орқали оқиб ўтади ва унинг табиий дренаж тизимининг бир қисмини ташкил қилади[18]. Фалкирк денгиз сатҳидан 125 метр (410 фут) юқорида жойлашган.

Фалкирк шаҳрининг асосий геологияси муз конлари билан ажралиб туради. 100 метр (328 фт) чуқурликдаги конлар тошли лой аралашмаси билан қопланган, пасттекисликлар, қумли тупроқлар учрайди[18]. Фалкирк денгиздан унчалик узоқ бўлмаганлиги сабабли, муздан кейинги содир бўлган пляжларга ўхшаш хусусиятлар, айниқса, шаҳар марказининг шимолида кўплаб учрайди ва бу шаҳар ичида турли тепаликларни келтириб чиқаради. Музликлар шаҳарнинг катта қисмини эгаллаган[18].

Иқлими

Шотландиянинг бошқа ҳудудлари сингари, Фалкирк шимолий кенгликка қарамай, нисбатан енгил бўлган мўтадил денгиз иқлимига эга. Москва ва Лабрадор бир хил кенгликда жойлашган. Фалкиркнинг қиши айниқса енгил бўлиб, кундузи ҳарорат камдан-кам ҳолларда совуқ ёки 0 °C (32 °Ф) даражадан пастга тушади. Ёзги ҳарорат нисбатан салқин, кунлик максимал максимал 23 °C (73 °Ф) даражадан ошади. Шаҳарнинг денгизга яқинлиги ҳароратдаги ҳар қандай катта ўзгаришларни ёки иқлимнинг кескин ўзгаришини олдини олади. Эсаётган шамол йўналиши жануби-ғарбий ҳудуддан бўлганда Форс кўрфази оқимининг иссиқ, беқарор ҳавосини олиб келади. Бу эса ёғингарчиликларни келтириб чиқаради. Шарқдан эсаётган шамол одатда қуруқроқ, аммо совуқроқ бўлади. Ёмғир йил давомида тенг равишда тақсимланади. Кучли Атлантика тажовузкор оқимлари — баъзида Европа шамол бўронлари октабрдан мартгача шаҳарга таъсир қилиши мумкин. 2010-йил август ойида қайд этилган энг юқори ҳарорат 31,5 °C бўлган.

иқлими
Кўрсаткич Ян Фев Март Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ной Дек Йил
Ўртача ҳарорат, °C 7,0 7,5 9,6 12,1 15,2 17,7 19,7 19,5 16,9 13,2 9,7 7,0 12,9
Ўртача минимал, °C 4,0 4,4 6,0 8,0 10,8 13,6 15,5 15,3 12,9 9,6 6,4 3,9 9,2
Ёғингарчилик меъёри, мм 114,4 81,3 81,1 45,5 51,8 62,9 64,2 75,4 81,5 102,2 92,8 96,2 949,2
Манба: Cлимате-Дата.орг,[19]

Демографияси

Бирлашган Қиролликнинг 2001-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, шаҳарнинг умумий аҳолиси 32 422 кишидан иборат бўлган[20]. Аҳолиси 2008-йилда 34 570 кишига баҳоланган[21]. Бу шаҳарни Шотландиядаги 20-ўринли аҳоли пунктига айлантирган эди. Грангемут, Ларберт ва Стенхаусмуирни ўз ичига олган кенгроқ Фалкирк ҳудуди умумий аҳолиси 98,940 кишини ташкил этади. Бу Глазго, Эдинбург, Абердин ва Дандидан кейин бешинчи йирик шаҳардир[22]. Келгуси ўн йил ичида шаҳар ва унинг атрофидаги аҳоли сони, биринчи навбатда, Шотландия ва Буюк Британиянинг бошқа қисмларидан миграция кўпайиши ҳисобига ўсиши прогноз қилинмоқда[23]. Фалкирк ҳудудида ишсизлик 2,5 % ни ташкил этади, бу Шотландиядаги ўртача кўрсаткичдан паст, лекин уй хўжаликларининг ўртача даромади ва ялпи ҳафталик иш ҳақи қиёсий Шотландия ва Буюк Британиядаги ўртача кўрсаткичлардан бироз паст.

Фалкирк шаҳри

Иқтисодиёт

Falkirk High Street with the Falkirk Steeple dominating the centre of the picture. Shops to the left and right are visible with many shoppers on the pedestrianised street.
Ҳелих Паркидаги Келпилар

Бугунги кунда Фалкирк иқтисодиёти сўнгги 300 йил ичида шаҳарнинг ўсишига ҳисса қўшган оғир саноат ва ишлаб чиқариш тармоқларидан фарқли ўлароқ, чакана савдо ва хизмат кўрсатишга қаратилган. Фалкирк ғарбдаги Камбернаулддан шарқдаги Бўнессгача чўзилган шаҳарнинг ўзига ва унинг атрофидаги кенг ҳудудга хизмат кўрсатадиган йирик савдо марказидир. Маркс анд Спенcер флагман ритейлери 1936-йилда Фалкиркда дўкон очган. Ҳоwгате савдо маркази 1989-йилда очилган[24]. Сўнгги йилларда шаҳар марказини ўраб турган чекка ҳудудларда Теско, Асда, Моррисонс ва Скоттиш Ко-оп каби бир қатор супермаркетлар пайдо бўлди.

Фалкирк ҳудудида давлат сектори ва давлат хизматлари ҳам ўз ўрнига эга. Фалкирк кенгаши ушбу соҳадаги энг йирик иш берувчилардан бири бўлиб, 7000 дан ортиқ ишчи кучига эга. Уларнинг кўпчилиги шаҳар марказидаги кенгаш штаб-квартирасида жойлашган[25]. Буюк Британия болаларни қўллаб-қувватлаш агентлигининг Шотландия ва Англиянинг шимоли-шарқини қамраб олган асосий идораларидан бири Фалкирк чеккасидаги Каллендар бизнес-паркида жойлашган. Худди шундай, шаҳарда Миллий соғлиқни сақлаш хизмати (НҲС) ва Меҳнат ва пенсиялар бўлими мавжуд. Улар ҳам маҳаллий аҳолини иш билан таъминлайди.

Таълим

a side view of the Falkirk College Campus building with the main entrance at the bottom right and the road entering the campus at the bottom left
Фортҳ Валлей коллежи, Фалкирк кампуси

Фалкиркда 2005-йил 1-августда Фалкирк, Стирлинг ва Клакманнан коллежларининг бирлашиши натижасида ташкил этилган Фортҳ Валлей коллежининг тўртта кампусидан бири жойлашган. Фалкирк кампуси тўртта кампуснинг энг каттаси ҳисобланади.

Ўрта мактаблар

Фалкирк туманига яқинда қайта қурилган саккизта ўрта мактаб хизмат кўрсатади.

Мактаб Ўқувчи сони Очилиши Қамров ҳудуди
Бўнесс академияси Дастлаб 1931-йилда очилган. 2000-йилда қайта қурилган Блаcкнесс, Бўнесс Публиc, Деанбурн, Гранге ва Киннеил бошланғич мактаблари
Браэс ўрта мактаби 2000 Авонбридге, Калифорния, Друмбоwиэ, Маддистон, Шиэлдҳилл ва Wаллаcестоне бошланғич мактаблари
Денни ўрта мактаби 1959-йилда очилган. Денни, Нетҳермаинс, Дунипаcе, Муир, Банкиэр ва Боннйбридге бошланғич мактаблари раҳбари
Фалкирк ўрта мактаби 1,200 Дастлаб 1886-йилда очилган. 2010-йилда қайта қурилган Баинсфорд, Бантаскин, Cармуирс, Cомелй Парк, Эастер Cармуирс, Ланглеэс, Лимеригг ва Сламаннан бошланғич мактаблари
Грем ўрта мактаби 1,200 Дастлаб 1930-йилда очилган. 2000-йилда қайта қурилган Ҳаллглен, Лауриэстон, Ст. Маргаретъс, Виcториа, Wестқуартер анд Wҳитеcросс Примарй Счоолс
Грангемоутҳ ўрта мактаби 810 2009-йилда қайта қурилган. Боwҳоусе, Беанcросс ва Морай бошланғич мактаблари
Ларберт ўрта мактаби 1,700 Дастлаб 1885-йилда очилган. 2000-йилда қайта қурилган Аиртҳ, Ботҳкеннар, Cаррон, Cарроншоре, Киннаирд, Ладесиде, Ларберт Виллаге ва Стенҳоусемуир бошланғич мактаблари
Муқаддас Мунго ўрта мактаби 1,200 Дастлаб 1953-йилда очилган. 2009-йилда қайта қурилган Фалкирк ҳудуди

Маданият

Part of the golf course with a large tree on the left and a bunker at the bottom, there is a large high rise flat visible in the distance
Каллендар саройи, Каллендар боғида жойлашган

Фалкиркда 2000-2009-йилларда Каллендар боғида Биг Ин Фалкирк деб номланган миллий санъат фестивали бўлиб ўтди. Фестивал 2000-йилда ташкил этилганидан кейин 2005-йилда Тадбирлар ва фестиваллар учун Шотландия Тҳистле мукофотини қўлга киритди[26]. Бепул ҳафта охири тадбирларидан иборат фестивал Шотландиядаги энг йирик маданий тадбирлардан бири бўлиб, 100 000 дан ортиқ одамни жалб қилди. Фалкиркнинг тарихий Каллендар боғида жойлашган макон 180 аcре (0.73 км2) майдонни эгаллаган. Марказида Каллендар уйи бўлган ўйин-кулгида турли ёшдагилар учун очиқ театр, пиротехника кўргазмалари, санъат, комедия ва йирик мусиқа саҳналари, шунингдек, барча ёшдагилар учун тадбирлар ўтказилди.

Фалкирк 2008-йилда Роял Натионал Мòд га мезбонлик қилган[27]. Олтин медалларни фалкирклик Лайл Кеннеди ва Инвернессдан Керри Финлей қўлга киритди. Мòд давридан бери Фалкиркда гал тилига қизиқиш ортиб борди ва ҳозир Фалкирк ҳудудида бешта гал ташкилоти фаолият юритмоқда: Ан Cлас Гàидҳлиг (катталарга гал тилидан дарслар беради), Ан Cомунн Гàидҳеалач Меур на ҳ-Эаглаисе Бриcе (Аннинг маҳаллий филиали), Cомунн Гàидҳеалач), Фèис Фҳоирт (болалар ва катталар учун анъанавий мусиқа ва гал қўшиқларини ўргатади), Фалкирк гал форуми (Фалкиркда гал тилини тарғиб қилади) ва Фалкирк кичик гал хори (узоқдан бери ташкил этилган ва муваффақиятли ёшлар хори).

Манбалар

  1. ↑ „Фалкирк фаcцҳеэт“. гро-сcотланд.гов.ук. 4-октабр 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3-октабр 2013-йил.
  2. ↑ „Сcоц Онлине“. Сcоц Онлине. 2012-йил 29-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 28-июн.
  3. ↑ плаcеснамесФ-Ж, Иаин Маc ан Тàиллеир www.сcоттиш.парлиамент.ук. Ретриэвед 2008-07-12
  4. ↑ Ҳисториc Энвиронмент Сcотланд. „Олд Париш Чурч анд буриал гроунд инcлудинг боундарй wаллс анд раилингс (Cатегорй А Листед Буилдинг ЛБ31167)“. Қаралди: 2019-йил 18-апрел.
  5. ↑ Фронтиэрс оф тҳе Роман Эмпире — Ҳисторй (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-02-23 санасида архивланган) www.антонинеwалл.орг. Ретриэвед 2011-04-29
  6. ↑ ТҲЕ РОМАН CОИН ҲОАРД АНД ТҲЕ ФАЛКИРК ТАРТАН www.фалкирклоcалҳисторйсоcиэтй.cо.ук. Ретриэвед 2011-04-29
  7. ↑ „ТҲЕ РОМАНС“. Фалкирк Лоcал Ҳисторй Соcиэтй. Қаралди: 28-ноябр 2017-йил.
  8. ↑ „Неw Роман-тҳемед парк план фор Фалкирк'с ёунгстерс“. Фалкирк Ҳералд (6-октабр 2018-йил). Қаралди: 6-октабр 2018-йил.
  9. ↑ Фортҳ анд Cлйде Cанал www.фортҳандcлйде.орг.ук. Ретриэвед 2011-04-29
  10. ↑ Ҳисторй оф тҳе Унион Cанал (Wайбаcк Мачине сайтида 15 Оcтобер 2012 санасида архивланган) www.сcоттишcаналс.cо.ук. Ретриэвед 2011-04-29
  11. ↑ 1.2.5 Cивиc Администратион (Wайбаcк Мачине сайтида 26 Септембер 2011 санасида архивланган) www.фалкирк.гов.ук. Ретриэвед 2011-04-29
  12. ↑ „Фалкирк Cоунcил - Абоут тҳе Cоунcил“. Фалкирк Cоунcил. 2007-йил 8-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 29-июн.
  13. ↑ „Фалкирк Cоунcил - Cоммиттеэ Аппоинтменц“. Фалкирк Cоунcил. 13-март 2009-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 11-май.
  14. ↑ „Фалкирк Cоунcил - Cоунcил Мемберс“. Фалкирк Cоунcил. 8-март 2007-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 31-январ.
  15. ↑ „Превиоус Элеcтионс - 2003 Сcоттиш Парлиаментарй Элеcтион - Фалкирк Wест“. Тҳе Сcоцман. Қаралди: 2007-йил 31-январ.
  16. ↑ „Сcоттиш Парлиамент Элеcторал Сйстем“. Сcоттиш Парлиамент Информатион Cентре (СПИCе) (31-август 2006-йил). 25-январ 2007-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 30-январ.
  17. ↑ „2015 Элеcтион Фалкирк“. ББC Неwс. ББC. Ретриэвед 2016-8-18
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 Милне эт ал. (1975) п2
  19. ↑ ҳттп://www.метоффиcе.гов.ук/публиc/wеатҳер/cлимате/гcвқдмуфу
  20. ↑ Но 3 — 2001 Cенсус Популатион оф сеттлеменц анд wардс (Wайбаcк Мачине сайтида 3 Жуне 2011 санасида архивланган) www.фалкирк.гов.ук. Ретриэвед 2011-04-29
  21. ↑ „Мид-2008 Популатион Эстиматес – Лоcалитиэс ин алпҳабетиcал ордер“ (2008). 14-июн 2011-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 13-феврал.
  22. ↑ „Мид-2008 Популатион Эстиматес – Сеттлеменц ин алпҳабетиcал ордер“ (2008). 19-март 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 13-феврал.
  23. ↑ „Фалкирк ас а Лоcатион, Статистиcал Информатион он тҳе Cоунcил Ареа“. Фалкирк Cоунcил (2006-йил 1-декабр). 2007-йил 22-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 29-июн.
  24. ↑ „Фалкирк - Сcотланд анд Нортҳ Эаст Энгланд Бусинесс Унит“. Чилд Суппорт Агенcй. 23-декабр 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 30-январ.
  25. ↑ Давид Гибсон. „БП Грангемоутҳ анноунcемент - Сcоттиш Энтерприсе Фортҳ Валлей реаcтион“. Сcоттиш Энтерприсе (13-ноябр 2001-йил). 27-сентабр 2007-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 30-январ.
  26. ↑ „Сcоттиш Тҳистле Аwард wиннерс фром 1992 - 2009“. Сcоттиш Тҳистле Аwард. 22-ноябр 2010-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 5-сентябр.
  27. ↑ Лист оф Мод’с плаcес фор эач еар он Сабҳал Мòр Остаиг wебсите

Адабиётлар

  • Доwдс, Т (2003): „Тҳе Фортҳ анд Cлйде Cанал — А Ҳисторй“. Туcкwелл Пресс. ИСБН 1-86232-232-5
  • Маcлеод, И (2004): „Тҳе Иллустратед Энcйcлопаэдиа оф Сcотланд“. Ломонд Боокс, Эдинбургҳ. ИСБН 1-84204-028-6
  • Милне, Д; Леитч, А; Дунcан, А; Баирнер, Ж & Жоҳнстон, Ж (1975): „Тҳе Фалкирк анд Грангемоутҳ Ареа“. Папер фор тҳе Сcоттиш Ассоcиатион оф Геограпҳй Теачерс' (САГТ) cонференcе, Оcтобер 1975. Морай Ҳоусе Cоллеге оф Эдуcатион, Эдинбургҳ.
  • Ниммо W (1880): „Тҳе Ҳисторй оф Стирлингшире, Тҳирд Эдитион“ Вол ИИ. Ҳамилтон, Адамс анд Cомпанй, Гласгоw.
  • Смитҳ, Р (2001): „Тҳе Макинг оф Сcотланд“. Cанонгате Боокс, Эдинбургҳ. ИСБН 1-84195-170-6

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi