Fanera
Фанера (инглизча: плйwоод) — юпқа ёғоч шпон қатламларини устма-уст жойлаштириб, ёпиштириш орқали тайёрланадиган композит материалдир. У муҳандислик ёғочлари туркумига киради. Ушбу туркумга Ўрта зичликдаги толали плита (МДФ), Йўналтирилган ёғоч толали плита (ОСБ) ва Ёғоч қириндили плита (ДСП) ҳам киради.[1]
Фанера ёғоч толалари (асосан селлулоза) ва смола ёрдамида бириктирилади. Қатламлар одатда бир-бирига перпендикуляр жойлаштирилади (cросс-граининг), бу эса:
- ёриқланишни камайтиради
- кенгайиш ва қисқаришни назорат қилади
- мустаҳкамликни барча йўналишларда бир хил қилади
Одатда қатламлар сони тоқ бўлади (3, 5, 7 ва ҳоказо), бу эса деформацияни камайтиради ва материалнинг барқарорлигини оширади.
Тузилиши
Фанера ташқи (юқори сифатли) ва ички қатламлардан иборат бўлади. Ички қатламлар ташқи қатламлар орасидаги масофани ошириб, эгилишдаги мустаҳкамликни кучайтиради.
Эгилишда максимал кучланиш ташқи қатламларда бўлади:
- бири — чўзилиш (тенсия)
- иккинчиси — сиқилиш (компрессия)
Марказга яқин қатламларда эса кучланиш камаяди.
Турлари
Фанера турли мақсадлар учун қуйидаги турларга бўлинади:
Игнабаргли фанера
Қарағай, арча ва бошқа игнабаргли дарахтлардан тайёрланади. Қурилишда кенг қўлланилади.
Қаттиқ ёғоч фанера
Эман, бук, маҳогони каби дарахтлардан тайёрланади. Юқори мустаҳкамлик ва чидамлиликка эга.
Тропик фанера
Тропик ҳудудларда ўсадиган дарахтлардан олинади. Сифати юқори, лекин экологик муаммолар билан боғлиқ.
Авиация фанераси
Юқори мустаҳкамликка эга бўлиб, самолёцозликда қўлланилади. Масалан, Иккинчи жаҳон уруши даврида Де Ҳавилланд Мосқуито самолётида ишлатилган.[2]
Денгиз фанераси
Намликка чидамли бўлиб, кемасозликда ишлатилади. Одатда WБП (Wеатҳер анд Боил Прооф) элим билан тайёрланади.
Мослашувчан фанера
Эгилувчан бўлиб, эгри шаклли буюмлар ишлаб чиқаришда ишлатилади.
Ишлаб чиқариш
Фанера ишлаб чиқариш жараёни:
- Ёғочдан шпон ажратиб олинади
- Шпон қуритилади
- Қатламлар жойлаштирилади
- Элим билан ёпиштирилади
- Юқори ҳарорат ва босимда прессланади
Кўпинча 140 °C дан юқори ҳарорат ва юқори босим қўлланилади.
Ўлчамлари
Фанера ўлчамлари:
- 1200 × 2400 мм
- 4 × 8 фут
Қалинлиги одатда 3 мм дан 75 мм гача бўлади.
Сифат даражалари
Фанера сифатига қараб қуйидаги даражаларга бўлинади:
- А — деярли нуқсонсиз
- Б — кичик нуқсонлар мавжуд
- C/Д — қурилиш учун, ташқи кўриниши муҳим эмас
Қўлланилиши
Фанера қуйидаги соҳаларда ишлатилади:
Шунингдек, у авиация ва кемасозликда ҳам қўлланилади.
Экология ва хавфсизлик
Фанера ишлаб чиқаришда ишлатиладиган ба’зи элимлар (масалан, формалдегид асосидаги) соғлиқ учун зарарли бўлиши мумкин. Замонавий ишлаб чиқаришда паст эмиссияли (Э0) материаллар қўлланилмоқда.
Шунингдек қаранг
Манбалар
- ↑ „Плйwоод“ (эн). Британниcа.
- ↑ „Де Ҳавилланд Мосқуито“.