Фердинандея (италянча: Фердинандеа) ― 1831-йил июл ойида Сицилиядан 30 км жанубда жойлашган Эмпедокл сув ости вулқонининг отилиши натижасида ҳосил бўлган вулқон оролидир. У Сицилия ва Тунис ўртасидаги Ўрта ер денгизида, ''Сицилия денгизининг Флегрей далалари'' (италянча: Cампи Флегреи дел Мар ди Сиcилиа) деб номланувчи фаол вулқон зонасида жойлашган. Бу ҳудудда бир нечта сув ости вулқонлари ва Пантеллериа каби вулқон ороллари мавжуд. Оролнинг суверенитети учта ҳукуматнинг баҳслашувларига сабаб бўлган: Буюк Британия, Франсия ва Икки Сицилия Қироллиги.

Умумий ҳисобда орол 4 ёки 5 марта пайдо бўлган ва ғойиб бўлган[1]. Оролнинг энг узоқ мавжуд бўлган вақти — 1831-йилнинг июл ойидан 1832-йилнинг январигача бўлган бир неча ой. Оролнинг қирғоқ чизиғининг максимал узунлиги 4800 м, денгиз сатҳидан баландлиги эса 63 метрни ташкил этган. Қирол Фердинанд ИИ шарафига номланган. Бугунги кунда собиқ орол денгиз тоғи нисбий чуқурлиги 6 м бўлган саёзлик ҳосил қилган.

Тарихи

Фердинандеядаги вулқон фаоллиги Биринчи Пуни уруши пайтида, кейин эса ХВИИ-асрда кузатилган[2].

Асосий вулқон отилиши 1831-йил июл ойида содир бўлган. Вулқон отилишига сабаб бўлган омил Сcиаccа шаҳрида сейсмик фаолликнинг қайд этилганидир. Кучли олтингугурт ҳиди бутун ҳудудга тарқалгач, сув устидаги устунли тутун ва кема капитанларининг „денгиз йиртқичи“ ва сув юзасида сузиб юрган ўлик балиқлар ҳақидаги хабарлар пайдо бўлди. 17-июлга келиб, узунлиги аста-секин 4 км дан ошадиган айланали орол шаклланди. Тўлқинлар таъсирида тефрадан қурилган орол 1832-йил январида ювилиб кетди. Иккинчи марта орол 1863-йилги вулқон отилишидан кейин пайдо бўлди, лекин тез орада денгизда яна ғойиб бўлди[3].

Собиқ оролга плита тушираётган италияликлар

1831-йилда пайдо бўлган оролга ким эгалик қилиши ҳақидаги баҳс бирданига учта манфаатдор томонни ўзига жалб қилди. Инглизлар биринчи бўлиб ҳуқуқларни талаб қила бошлашди ва унга „Граҳам“ (Греҳам ороли) номини бериб, Унион Жаcк байроғини кўтаришди. Бунга жавобан қирол Фердинанд ИИ оролга „Этна“ корветини Бурбонларнинг мулкига қўшиб олиш учун юборди. Энг охирида франсузларнинг геологи Cонстант Превост оролга жойлашиб, уни Жулиэ ороли (Иле Жулиа)[4] деб номлади. Дипломатик баҳслар орол сув остида қолгунча давом этди.

1987-йилда Америка самолётлари томонидан ҳудудни патрул қилиш пайтида (Ливия билан тўқнашувдан сўнг) учувчилар сув ости оролини Ливия сув ости кемаси деб ўйлаб, унга чуқурликдаги зарядларни ташладилар.

2000-йилда Этна тоғи атрофида сейсмик фаолликнинг қайта тикланиши оролнинг яна сиртдан кўтарилишига замин ҳозирлади. Вазиятнинг бундай ривожланиши кейинги баҳс-мунозараларга сабаб бўлмаслиги учун сицилиялик ғаввослар Бурбонлар авлоди шаҳзода Чарлз иштирокида 2000-йил 13-ноябрда оғирлиги 150 кг бўлган ва „Бир вақтлар Фердинандея бўлган бу ҳудуд Сицилия халқига тегишли бўлган ва доимо тегишли бўлиб қолади“ деган ёзувли мармар плитани шолнинг устига туширишган. Бироқ олти ой ўтгач, номаълум сабабларга кўра плита 12 бўлакка[5][6][7] бўлиниб кетган.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „Волcано май эмерге фром тҳе сеа“ (эн). ББC (2002-йил 26-ноябр). 2012-йил 14-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 13-январ.
  2. ↑ „Cампи Флегреи Мар Сиcилиа“. Смитҳсониан Глобал Волcанисм Програм. 2012-йил 14-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 13-январ.
  3. ↑ „Фердинандеа исле - тҳе дисапперед исле“ (эн). Сиcлиан Алманаc. 2012-йил 14-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 14-январ.
  4. ↑ „архив нусхаси“. 2000-йил 7-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 29-апрел.
  5. ↑ Оwен, Ричард „Италй стакес эарлй cлаим то субмергед исланд“. Тҳе Тимес (2002-йил 27-ноябр). Қаралди: 2010-йил 14-январ.[сайт ишламайди]
  6. ↑ Cарролл, Рорй „Боурбонс сурфаcе то ретаке исланд“ (эн). Тҳе Гуардиан (2000-йил 13-ноябр). 2012-йил 14-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 14-январ.
  7. ↑ „Фром оут тҳе азуре маин“ (эн) (деадлинк). Геологическое общество Лондона. 2007-йил 3-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 12-январ.

Ҳаволалар