Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Fergana.Ru

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Фергана.Ру
Файл:Фергана неwс.жпег
Рўйхатдан ўтиш ЭЛ ФС77-71670 2017-йил 30-ноябрдан (қайта регистрация)[1]
Қайси тилларда русча, инглизча, о'збекча
Муаллифи Даниил Кислов
Муҳаррир Даниил Кислов
Очилган санаси 1998-йил 1-октябр
Ишчилар сони 20 дан ортиқ
Жойлашув Москва
Мамлакат Rossiya bayrogʻi Россия
ҳттпс://фергана.медиа/

Фергана (Фергана.ру) — Марказий Осиёдаги воқеалар ва Россиядаги Марказий Осиёдан келган муҳожирлар билан боғлиқ воқеаларни ёритувчи Россия ахборот агентлиги ва интернет нашри. Рус, ўзбек, инглиз тилларида янгиликлар чоп этади.

Тарихи

"Фарғона жамияти" лойиҳасига 1998-йилда асли ўзбек фарғоналик, ўша пайтда Ўзбекистондан Москвага кўчиб келган ва WПС пресс-ревиэw агентлигида муҳаррир бўлиб ишлаган ёзувчи Даниил Кислов томонидан асос солинган. Сайтда дастлаб Ўзбекистоннинг жанубида жойлашган Фарғона шаҳри ҳақида ўлкашунослик маълумотлари[2]: шаҳар тарихи ва маданиятига оид эслатмалар, ХХ асрнинг 90-йилларида машҳур бўлган Тошкент адабий-бадиий журнали „Шарқ юлдузи“ нашрлари.

1999-йилда, Боткен уруши пайтида, Кислов ўзи ишлаган агентлик ўз веб-сайтида жамлаган бошқа оммавий ахборот воситаларидан нусха кўчиришни нашр эта бошлади. Давомат кунига бир неча ташриф буюрувчилардан юзлаб, кейин эса минглаб кишиларга кўпайди. Бу вақтда у Фергҳана. Ру доменини сотиб олди[3]. Кислов 2000-йилда Ўзбекистонга ташрифи чоғида ушбу манбага ёзишга тайёр бўлган бир қанча журналистларни топди. Бир йил олдин, лойиҳа ўзининг биринчи маблағини олди — Сорос жамғармасининг (Очиқ жамият институти) Москва бўлимидан грант олди, бу пулга Кислов компютер сотиб олди ва ҳостинг учун пул тўлади[4].

2001-йил 10-августда интернет нашри „Фергана. Ру ахборот агентлиги“ оммавий ахборот воситаси сифатида рўйхатга олинган. Лойиҳа стрингер журналистикасининг ўрнини эгаллади: „Фергана“да доимий таҳририяти йўқ эди, лекин турли шаҳар ва мамлакатларда бир неча ўнлаб мустақил журналистлар фаолият юритарди.

Шундай қилиб, 2005-йилги Андижон воқеалари чоғида „Фергана“ воқеаларни стрингерлар билан ёритиб, асосий оммавий ахборот воситаларида мавжуд бўлмаган маълумотларни эфирга узатди. „Фергана“нинг машҳурлигини англаган намойишчилар раҳбарларининг ўзлари таҳририят билан боғланиб, ўз позициясини билдиришди[5]. Шу пайтдан бошлаб Ўзбекистон ҳукумати нашрни провокацион ва „барқарорликни бузиш“ деб ҳисоблади ва „Фергана“ мамлакатда 15 йилга тўсиб қўйилди, расмийларга нашр журналистлари билан алоқа ўрнатиш тақиқланди[6].

2010-йилдаги иккинчи қирғиз инқилоби ва ундан кейинги Ўш ва Жалолободдаги миллатлараро тўқнашувлар пайтида „Фергана“ бу воқеаларни фаол ёритиб борди, шундан сўнг Қирғизистонда парламент қарори билан нашрга тўсиқ қўйилди, 2013-йилда эса суд қарори билан тақиқлов олиб ташланди[7]. Бироқ 2017-йилда журналист Улуғбек Бобоқуловга нисбатан „миллатлараро адоват ва хусумат қўзғатиш“ айблови бўйича жиноий иш қўзғатилган (Бобоқулов ўз мақоласида ижтимоий тармоқлар фойдаланувчиларидан иқтибос келтирган) ва сайтнинг ўзи эндиликда суд қарори билан яна блокланган эди[8].

Америка овози: „Фергана.ру“дан кўра Марказий Осиё сиёсатчиларининг ғазабини қўзғатадиган сайтни деярли топа олмайсиз. Фарғона вилоятидан ташқарида ишлаган ҳолда, Ўзбекистон президенти оиласининг коррупсион схемаларидан тортиб, Қирғизистондаги „Ата-Журт“ партияси етакчисининг миллатчилик ғоялари ва Тожикистон қамоқхоналаридаги қийноқларгача бўлган, маҳаллий оммавий ахборот воситалари кўпинча четлаб ўтадиган мавзуларни ёритади"[9].

2017-йилдан бошлаб сайт ўз кун тартибини кенгайтириб, Россиядаги Марказий Осиёдан келган муҳожирларнинг муаммолари ҳақида ёзишни бошлади.

2017-йил ноябр ойида Москвада „Фарғона уйи“[10] маданият маркази очилди, унда Марказий Осиё мамлакатлари маданияти ва тарихига бағишланган турли тадбирлар ўтказилди. Бу ерда мигрантлар ҳам қўллаб-қувватланди ва ёрдам олди[11]. 2020-йилда „Фарғона уйи“ молиявий сабабларга кўра ёпилди.

2022-йил январ ойида Қозоғистондаги норозилик намойишларини ёритиб борар экан, мамлакатдаги ҳокимият учун клан кураши ҳақидаги „Террористик транзит“ мақоласи учун сайт Қозоғистон ҳудудида яна блокланди[12].

Президент Каримовнинг вафоти

2016-йил 29-август куни „Фергана“да Ўзбекистон биринчи Президенти Ислом Каримовнинг вафоти ҳақидаги хабар чиқди[13]. Ўша куни Вазирлар Маҳкамаси президент инсултга чалингани ва шифохонада ётганига ишонтирди. Бу ҳақда ижтимоий тармоқларда кенжа қизи Лола Каримова ҳам хабар қилган. 31-август куни Россия президенти Путин Каримовни Ўзбекистон Мустақиллиги куни билан табриклаб, унга мустаҳкам соғлиқ тилади.

2016-йил 2-сентябр куни кечқурун Ислом Каримов вафоти ҳақида расман эълон қилинди. Финландиялик нейрохирург Юҳа Ҳернесниэми Каримовнинг мия ўлими 27-август куни инсулт содир бўлганини маълум қилди ва мутахассис кейинги операция ва уни тирик қолдириш чораларини „ўйин“ деб атади[14].

Роскомнадзор таъқиқи

Россияда Фергана. Ру доменининг биринчи блокланиши 2019-йил октабр ойида содир бўлган эди. Биринчидан, алоҳида саҳифалар блокланди, кейин бутун сайтга кириш тақиқланди[15]. Роскомнадзор нашрни огоҳлантирмади, аммо сабабини кўрсатди — ўз жонига қасд қилиш усули кўрсатилган мигрантнинг метрода ўз жонига қасд қилгани ҳақидаги мақола[16]. Бошқа маълумотлар мақолада туркманларнинг „Иегова шоҳидлари“ Россияда тақиқлангани ҳақида эслатма йўқлиги сабабли блокланганлигини кўрсатади[17]. Эътиборлиси, бундан бир неча ой олдин Ўзбекистонда узоқ муддатли блокировка сайтдан олиб ташланган эди[18].

Журналистларни ҳимоя қилиш қўмитаси (CПЖ) Роскомнадзорни „Фергана“ агентлиги веб-сайтини блоклашни бас қилишга чақирди, бироқ мурожаатга жавоб бўлмади[19]. Арбитраж судига Роскомнадзор блокировкасини ноқонуний деб топиш талаби билан берилган даъво ҳам қаноатлантирилмаган[20].

2020-йилда „Фергана“ инвесторни йўқотди, сентябр ойида эса Кислов маошсиз таътилда таҳририятни ишдан бўшатишга мажбур бўлди. Худди шу даврда нашр краудфандинг кампаниясини бошлади[21].

2021-йилда нашр ўз фаолиятини қайта тиклади ва асосан Ўзбекистондаги воқеалар ҳақидаги маълумотларни эълон қилди. Бундан ташқари, „Фергана“ Афғонистондаги сўнгги воқеаларни фаол ёритиб боради[22].

Манбалар

  1. ↑ „Роскомнадзор - Перечень наименований зарегистрированных СМИ“. 2021-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  2. ↑ „Виртуальное сообщество Фергана: История и Поэзия“ (деадлинк). wеб.арчиве.орг (1999-йил 28-ноябр). 1999-йил 28-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  3. ↑ „Wҳоис сервис“ (ру). www.ниc.ру. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  4. ↑ „«Фергана» как часть России“ (ру). Новая газета - Новаягазета.ру. 2021-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  5. ↑ нтв.ру. „Андижан: хроника событий“ (ру). НТВ. 2021-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  6. ↑ „Мустакиллик, узбекчилик и выжженное поле Интервью с главным редактором ИА "Фергана" Даниилом Кисловым“. лента.ру. 2021-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  7. ↑ „Киргизия решила заблокировать сайт Фергана.ру“ (ру). ББC Неwс Русская служба (2011-йил 17-июн). 2021-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  8. ↑ Нуржамал Джанибекова. „ГКНБ возбудил уголовное дело на журналиста Бабакулова, «Фергану» заблокируют“ (ру-РУ). КЛООП.КГ - Новости Кыргызстана (2017-йил 9-июн). 2021-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  9. ↑ „Интернет-цензура в Центральной Азии и как с ней справляется Фергана.ру“ (ру). ГОЛОС АМЕРИКИ. 2021-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  10. ↑ „В Москве открылся «Дом Ферганы»“ (ру). Радио Озодлик. 2021-йил 12-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  11. ↑ „Такие же дети“ (ру-РУ). 2021-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  12. ↑ „Сайт агентства «Фергана» в Казахстане заблокирован“ (ру). Эхо Москвы. 2022-йил 10-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 11-январ.
  13. ↑ „Сайт «Фергана.ру» сообщил о смерти Ислама Каримова“ (ру). РБК. 2021-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  14. ↑ „Финский врач рассказал о смерти мозга Каримова сразу после инсульта“ (ру). РБК. 2021-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  15. ↑ „"Нас как обухом ударило". Роскомнадзор полностью заблокировал сайт агентства "Фергана"“. ББC Неwс Русская служба. 2021-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  16. ↑ „Агентство «Фергана» полностью заблокировали в России“. лента.ру. 2021-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  17. ↑ Мария Володина. „Роскомнадзор заблокировал агентство «Фергана» без объяснения причин“. сноб.ру. 2021-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  18. ↑ „«Я рад, что дожил до этого дня»: руководители «Фергана.ру», ББC Узбек и Амнестй Интернатионал о снятии блокировок к их сайтам“ (ру). Репост. 2021-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  19. ↑ „Комитет защиты журналистов призвал разблокировать сайт "Фергана"“ (ру). РИА Новости (20191003т0302). 2021-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  20. ↑ „Агентство «Фергана» подало в суд на Роскомнадзор за три блокировки без предупреждения“ (ру). Медиазона. 2021-йил 16-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  21. ↑ Валентине Балдассари. „Фергана Неwс ат риск оф cлосинг доwн“ (эн-ГБ). Новастан Энглиш (2021-йил 5-март). Қаралди: 2021-йил 20-август.
  22. ↑ „Афганистан“ (ру). фергана.медиа. 2021-йил 21-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 2-сентябр.