Filipp Halsman
Филипп Ҳалсман (инглизча: Пҳилиппе Ҳалсман, 1906 -йил 2-май, Рига — 1979 — йил 25-июн, Ню-Ёрк) — 20-аср ўрталаридаги фотограф, фотографияда сюрреализм асосчиси[1]. Филипп Ҳалсманнинг „Ўтиш“ фотосуратлари серияси фотография классикасига айланди[2]. Бу туркумга сакрашни амалга ошираётган машҳур кишиларнинг 200 дан ортиқ портретлари киради[3].
Ҳаёти
Филипп Ҳалсман Ригада яҳудий оиласида туғилган. Унинг отаси Мордух Ҳалсман тиш шифокори, онаси Ита Гринтух эса ўқитувчи бўлган. 15 ёшида Филипп ўзининг биринчи фотосуратларини олди. Ҳалсман Германияда Дрезден университетида электротехника бўйича таҳсил олган. 1928-йил сентябр ойида Филипп билан Австрия Алп тоғларида сайр қилаётганда унинг отаси Мордух баланд баландликдан йиқилиб вафот этганида фожиали воқеа юз берди. Воқеа гувоҳлари йўқ эди ва Филипп паррицид учун 10 йилга ҳукм қилинди. Бу иш бутун дунё бўйлаб машҳур бўлди ва кўплаб таниқли шахслар Филиппни ҳимоя қилишди, жумладан Алберт Эйнштейн ва Томас Манн.
Натижада, икки йиллик қамоқдан сўнг, Филипп Австрияни абадий тарк этиш шарти билан озод қилинди[4]. Шундай қилиб, у Парижга келди ва у ерда тез орада фотограф сифатида шуҳрат қозонди ва ўз ишларини Вогуэ, Ву ва Воилà журналларида нашр этди. Унинг Андре Малраух, Пол Валери, Жан Пейнлев, Марк Чагалл, Андре Гиде, Жан Гироду ва Ле Корбусиэр портретлари шу даврга тегишли.

Иккинчи жаҳон уруши бошланиши билан, 1940-йилнинг кузида фашистлардан қочиб, Филипп Ҳалсман Ню-Ёркка кўчиб ўтди ва у ерда 1941-йилда Салвадор Дали билан учрашди. Филипп Ҳалсман 30 йил давомида Дали билан ижодий ва дўстона муносабатларни сақлаб қолди. Унинг машҳур „Мерилин Мао сифатида“ (1952) ва „Дали Атомиcус“[5] фотосуратлари шу даврга тегишли.
1945-йилда Филипп Ҳалсман янги ташкил этилган Америка журнал фотографлари жамиятининг биринчи президенти этиб сайланди. Ҳаётининг Америка даврида, Лифе журналида фотограф бўлиб ишлаган Филипп Ҳалсман Алберт Эйнштейн, Салвадор Дали, франсуз комедиячиси Фернандел, Брижит Бардо, Анри Метисс, Анна Магнани, София Лорен, Мерилин Монронинг фотопортретларини яратди[6].
1954-йилда Ҳалсман ва Салвадор Дали „Дали мўйлови“ тўпламини чиқардилар. Эътибордан четда қолдириб бўлмайдиган яна бир спектакл — бу вақтинчалик бош суяги ёнидаги Далининг сурреалистик фотопортрети. Ҳалсман Салвадорнинг эскизи бўйича моделлар яратиш учун бир неча соат вақт сарфлади. Халсман Дали билан ўттиз йилдан кўпроқ вақт давомида турли лойиҳалар устида ишлаган, рассомнинг ғоялари фотосуратларда ифодалаган[7].
1959-йилда Ҳалсман муваффақиятли суратлар сериясини нашр этди "Ўтиш расмлари ". Ушбу серияда муаллифнинг мартабаси олдида сакраб турган турли таниқли шахслар тасвирланган[7].
Факт
- 2011-йил 2-майда Рига шаҳрида, Скарну кўчасида, декоратив санъат ва дизайн музейининг ён деворида ҳайкалтарош Григорий Потоцкий томонидан Филипп Ҳалсман ҳайкали ўрнатилди, у бир неча йиллардан бери шаҳар мерияси фоесида бўлган[8].
- Кино Жумп ИМДбда Интернет филмлар базасида.
Манбалар
- ↑ „Филипп Халсман (1906—1979)“. 2007-йил 30-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-декабр 2007-йил.
- ↑ 25-июня 1979 года умер талантливий американский фотограф Филипп Халсман
- ↑ „Филипп Халсман и прыгающая Мэрилин Монро.“. 2007-йил 14-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-декабр 2007-йил.
- ↑ Алфред Ҳитчcоcк, Пҳилиппе Ҳалсман (1963) Жонатҳан Жонес Сатурдай Жуне 9, 2001 Тҳе Гуардиан(ингл.)
- ↑ Фотогалерея работ Филиппа Халсмана
- ↑ Сергей НИКОЛАЕВ Психолог с фотоаппаратом (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-11-04 санасида архивланган)Андоза:Недоступная ссылка газета „ЧАС“ 05.05.2006
- ↑ 7,0 7,1 Фотографии ХХ века. Музей Людвига в Кёльне. Издательство АТС, 2008. ИСБН 978-5-17-047116-4.
- ↑ „В Риге появилась новая достопримечательность“. 2011-йил 8-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-январ 2012-йил.