Ziyosfera

Filizten xonim

Филизтен хоним (усмонли туркча: فيليزتن خانم‎‎ – „нафис гавдали“ ёки „йирик кўзли“[1]; тах. 1862-йилда туғилган – тах. 1945-йилда вафот этган) – Усмонийлар империяси султони Мурод В нинг сўнгги хотини.

Филизтен хоним
Туғилиши тах. 1862
тах. 1945
Вафоти Истанбул, Туркия
Турмуш ўртоғи
Мурод В
(турм. 1885; ваф. 1904)
Тўлиқ номи
туркча: Филизтен Ҳанıм
усмонли туркча: فیلیزتن خانم‎‎
Уй Усмонийлар (никоҳ орқали)
Дини Ислом, суннийлик

Ҳаёти

Филизтен хоним 1861 ёки 1862-йилда туғилган[2]. Усмонийлар саройига олиб келинганидан сўнг, сарой одатига кўра, унинг исми Филизтен дея ўзгартирилган[1]. У ўртача бўйли, малласоч[3], бироз семиз[1] ва беҳад гўзал аёл бўлган[4].

Султон Абдулазиз тахтдан ағдарилиб, Мурод 1876-йил 30-майда тахтга чиққанидан сўнг[4], Филизтен хоним халфа этиб тайинланган[5]. Султон Мурод 3 ой ҳукмронлик қилгач, 1876-йил 30-август куни руҳий беқарорлиги сабабли тахтдан ағдарилган[6] ва Çıраğан саройида қамоқда сақланган. Филизтен Çıраğан саройида хизмат қилиш учун танланган ва у ерда Муроднинг сўнгги хотинига айланган[7][8]. Филизтен Муродга 1883-йилдан кейин турмушга чиққан[9]. Бу пайтга келиб, Муроднинг жисмоний ва руҳий ҳолати ёмонлашган эди, шу сабабли бу никоҳ ҳеч қачон яқинлик билан якунланмаган[10]. 1904-йилда Мурод вафот этгач, Филизтен бева қолган, шундан сўнг унинг Çıраğан саройидаги азоб-уқубатлари барҳам топган. Филизтен Муроднинг қизи Ҳадича Султонни отасининг ўлимида айблаган. Ўша вақтда малика катта можаро ичида бўлган, Филизтеннинг айтишича, энг севимли қизининг бундай хатти-ҳаракати туфайли юзага келган шармандалик ва изтироб аллақачон оғир хаста бўлган Муроднинг ўлимига олиб келган[11].

Вафоти

Муроднинг вафотидан кейин Филизтен эрининг бошқа хотинлари Гевҳерриз хоним, Невдüрр хоним ва Ремзшинас хоним билан бирга Бурсага юборилган. 1914-йилда Филизтен Истанбулга қайтган. 1924-йил март ойида Усмонийлар сулоласи оила аъзолари сургун қилинганда бу оиланинг қондош аъзоси бўлмаганлиги сабабли Филизтен Истанбулда қолишга қарор қилган ва тахминан 1945-йилда шу ерда вафот этган[2].

Хотиралари

70 ёшларида Филизтен ўз хотираларини ёзган, улар журналист ва ҳаваскор тарихчи Зиё Шокир томонидан „Çıраğан Сарайıнда 28 сене беşинcи Мурад'ıн ҳаятı“ (таржимаси „Çıраğан саройида йигирма саккиз йил: Мурод В ҳаёти“) номи остида тузилган султон Мурод биографиясининг асосий қисмини ташкил этган. Филизтеннинг соғлиги аъло даражада бўлиб, ақл-идрокини тўлиқ назорат қилган. Зиё Шокир таърифлаганидек, Çıраğан саройида гувоҳ бўлган воқеаларни қайта ҳикоя қилишда тарих олдидаги масъулиятини яхши англаган эди. Хотира кўп йиллар олдин содир бўлган воқеаларга гувоҳ бўлган киши томонидан айтилган оғзаки тарих ҳисобланади. Аслида, Филизтен ўз хотираларида кундалик юритмаганини таъкидлаган[12].

Зиё Шокирнинг ўзига хос услубига қарамай, хотираларнинг ҳақиқийлигига ҳеч қачон шубҳа қилинмаган. Нашрдан сўнг у дарҳол йирик тарихчи Исмоил Ҳаққий Узунçарşıлı томонидан чоп этилган Мурод В ҳақидаги мақолалар учун асосий манбага айланган. У ушбу хотиранинг муаллифини тўғридан-тўғри Мурод В нинг гöздеси Филизтен хоним сифатида кўрсатган. Бугунги кунда ҳам ушбу асар султоннинг ҳаёти, умуман Усмонийлар империяси даврининг охирларида сарой ҳарамидаги ҳаёт учун асосий манба бўлиб қолмоқда[13].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Броокес 2010, с. 13.
  2. ↑ 2,0 2,1 Броокес 2010, сс. 13, 281.
  3. ↑ Броокес 2010, сс. 13, 40.
  4. ↑ 4,0 4,1 Броокес 2010, с. 40.
  5. ↑ Роудометоф, Виcтор. Натионалисм, Глобализатион, анд Ортҳодохй: Тҳе Соcиал Оригинс оф Этҳниc Cонфлиcт ин тҳе Балканс. Греэнwоод Публишинг Гроуп, 2001 — 86–87-бет. ИСБН 978-0-313-31949-5. 
  6. ↑ Wиллиамс, Аугустус Wарнер; Габриэл, Мгрдитч Симбад. Блеэдинг Армедиа: Иц Ҳисторй анд Ҳоррорс Ундер тҳе Cурсе оф Ислам. Публишерс унион, 1896 — 214-бет. 
  7. ↑ Броокес 2010, с. 65.
  8. ↑ Броокес 2010, с. 68.
  9. ↑ Броокес 2010, с. 93.
  10. ↑ Броокес 2010, с. 281.
  11. ↑ Броокес 2010, с. 17.
  12. ↑ Броокес 2010, сс. 13–14.
  13. ↑ Броокес 2010, с. 14.

Адабиётлар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi