ФишБасе — бу балиқ турларининг глобал маълумотлар базаси (хусусан, сузгичли балиқлар)[1]. Бу Интернетдаги балиқларнинг катталиги бўйича энг катта ва энг кенг тарқалган онлайн маълумотлар базаси. Вақт ўтиши билан у „динамик ва кўп қиррали экологик воситага айланади“ ва илмий нашрларда кенг иқтибос келтирилади[2].

ФишБасе
Тури Вояга этган балиқ турлари (сузгичли балиқ)
Мақсади Балиқ ҳақидаги катта ва кенг фойдаланиладиган биологик ма'лумотлар базаси
Ишга тушган санаси Охирги жорий версия: 06/2022
Жойлашуви Лейбниц номидаги Денгиз фанлари институти, ФишБасе консорсиуми координатори
Асосчи(лар)и Даниэл Паулй, Раинер Фроэсе
ИИТКИга ҳаражатлар Ма'лумотлар учун [CC-БЙ-НC]; ҳар бир ҳолатда текширилиши керак бо'лган медиа файллар (расмлар, товушлар, ...) учун лицензиянинг турли даражалари
Вебсайти www.фишбасе.орг

ФишБасе турларнинг кенг қамровли маълумотлари, жумладан таксономия, географик тақсимот, биометрик ва морфология, хулқ-атвор ва яшаш жойлари, экология ва популяция динамикаси, шунингдек репродуктив, метаболик ва генетик маълумотларни тақдим этади. Трофик пирамидалар, идентификация калитлари, биогеографик моделлаштириш ва балиқчилик статистикаси каби воситаларга кириш имконияти мавжуд ва ЛарвалБасе, ГенБанк, ИУCН Қизил рўйхати ва Балиқлар каталоги каби бошқа маълумотлар базаларида турлар даражасидаги маълумотларга тўғридан-тўғри ҳаволалар мавжуд[3].

2022-йил июн ойи ҳолатига кўра, ФишБасе 34900 тур ва кенжа турнинг тавсифини ўз ичига олган бўлиб, уларда 325 600 та умумий номлар, 61 500 та расм ва илмий адабиётлардаги 58 900 та асарга ҳаволалар мавжуд. Сайтга ойига 700 000 га яқин ташриф буюрилади.

Тарихи

ФишБасе-нинг келиб чиқиши 1970-йилларга бориб тақалади, ўшанда балиқчилик олими Даниэл Паули балиқларнинг ўсиб бораётган қобилиятига уларнинг ғунажинлари катталиги қандай таъсир қилиши ҳақидаги фаразни синаб кўришга қийналган[4]. Бу каби гипотезаларни фақат катта ҳажмдаги эмпирик маълумотлар мавжуд бўлганда текшириш мумкин эди[5]. Ўша пайтда балиқчилик бошқаруви балиқларнинг ўсиши ва ўлимини баҳолашни талаб қиладиган аналитик моделлардан фойдаланган[6]. Балиқчилик бўйича олимлар ва менежерлар учун уларга тегишли турлар ҳақида керакли маълумотларни олиш қийин бўлиши мумкин, чунки тегишли фактлар кўплаб журнал мақолалари, ҳисоботлари, ахборот бюллетенлари ва бошқа манбаларда тарқалиб, кўмилиши мумкин. Бундай маълумотга муҳтож бўлган ривожланаётган мамлакатлардаги одамлар учун айниқса қийин бўлиши мумкин. Паулининг фикрича, балиқчилик менежерлари керакли маълумотлар ҳажмига киришнинг ягона амалий усули нашр этилган адабиётларда мавжуд бўлган барча маълумотларни марказий ва осон кириш мумкин бўлган омборга йиғиш ва бирлаштиришдир[7]. Агар маълумотлар стандартлаштирилган ва тасдиқланган бўлса, бундай маълумотлар базаси айниқса фойдали бўлади[7]. Бу шуни англатадики, олимлар ёки менежерлар янги гипотезани синаб кўришлари керак бўлганда, мавжуд маълумотлар аллақачон тасдиқланган ва фойдаланиш мумкин бўлган шаклда бўлади ва янги маълумотлар тўпламини яратиш ва кейин уни тасдиқлашга ҳожат қолмайди[8].

Паулй Раинер Фроэсени ишга олди ва ушбу йўналишдаги дастурий таъминот маълумотлар базасининг бошланиши 1988-йилда кодланган. Дастлаб тропик балиқлар билан чегараланган ушбу маълумотлар базаси ФишБасе прототипига айланди. Кейинчалик ФишБасе барча балиқ балиқларини қамраб олиш учун кенгайтирилди ва 1996-йил август ойида Интернетда ишга туширилди. Энди у дунёдаги балиқлар учун энг катта ва энг кўп фойдаланиладиган онлайн маълумотлар базаси[7]. 1995-йилда биринчи CД-РОМ „ФишБасе 100“ сифатида чиқарилди. Кейинги компакт дисклар ҳар йили чиқарилади. Дастур фақат Миcрософт Wиндоwс да ишлайдиган Миcрософт Аccесс да ишлайди.

ФишБасе катталар балиқларини қамраб олади, лекин балиқнинг эрта ва ёш даврларини батафсил баён қилмайди. 1999-йилда ЛарвалБасе деб номланган қўшимча маълумотлар базаси Бернд Уэберсчäр назорати остида Интернетга кирди. У балиқ тухумлари ва личинкалари, балиқларни идентификациялаш, шунингдек, аквакултурада ёш балиқларни этиштиришга оид маълумотларга оид батафсил маълумотлар билан ихтиопланктон ва балиқларнинг ўсмирлик босқичини қамраб олади. ФишБасе муваффақиятини ҳисобга олган ҳолда, балиқлардан ташқари сувда яшовчи ҳаёт шаклларини қамраб олувчи маълумотлар базасига талаб пайдо бўлди. Бу 2006-йилда СеаЛифеБасе нинг пайдо бўлишига олиб келди[7]. СеаЛифеБасе нинг узоқ муддатли мақсади ФишБасе асосида моделлаштирилган, аммо ФишБасе ихтисослашган балиқ балиқларидан ташқари барча сувли ҳаёт шаклларини, ҳам денгиз ва чучук сувни ўз ичига олган ахборот тизимини ишлаб чиқишдан иборат. Умуман олганда, ушбу туркумда 300 000 га яқин тур мавжуд.

Ҳозирги ташкилоти

Балиқ мутахассислари орасида ФишБасе ҳақида хабардорлик ошгани сайин, у 2310 дан ортиқ иштирокчи ва ҳамкорларни жалб қилди. 2000-йилдан бери ФишБасе тўққизта халқаро институтдан иборат консорциум томонидан назорат қилинади. Бугунги кунга келиб, ФишБасе консорсиуми ўн икки аъзога этди. ГЕОМАР — Германиядаги Киэл океан тадқиқоти учун Ҳелмҳолтз океан тадқиқот маркази (ГЕОМАР) мувофиқлаштирувчи орган сифатида ишлайди[9][10].

ФишБасе консорциуми
Тҳе ГЕОМАР Ҳелмҳолтз Cентре фор Оcеан Ресеарч Киэл cоординатес тҳе ФишБасе Cонсортиум[11]
Салоники Аристотел университети, Салоники, Греция
Хитой балиқчилик фанлари академияси, Пекин, Хитой
Океанлар ва балиқчилик институти , Британия Колумбияси университети, Ванкувер, Канада
Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги ташкилоти, Рим, Италия
Натурелле миллий тарихий музейи, Париж, Франсия
Марказий Африка Қироллик музейи, Тервурен, Белгия
Швеция табиий тарих музейи, Стокголм, Швеция
WорлдФиш, Пенанг, Малайзия
Универсидаде Федерал де Сергипе, Сан-Кристовао — СЕ, Бразилия
Ғарбий Австралия университети, Перт, Австралия
Қуантитативе Ақуатиcс, Инcорпоратед, Лагуна, Филиппин

Манбалар

  1. ↑ Фроэсе Р анд Паулй Д (эдс) (2000) ФишБасе 2000: cонcепц, десигн анд дата соурcес ИCЛАРМ, Пҳилиппинес.
  2. ↑ Референcес Cитинг ФишБасе ФишБасе. Ласт модифиэд 5 Жулй 2010. Ретриэвед 20 Жулй 2011.
  3. ↑ Герт Б анд Сноэкс Ж (2004) „ФишБасе: энcйcлопаэдиа анд ресеарч тоол“ Паге 48, ВЛИЗ Спеcиал Публиcатион 17, Бругге, Белгиум.
  4. ↑ Бакун А (2011) „Тҳе охйген cонстраинт“ Пагес 11-23. Ин: Виллй Чристенсен анд Жай Маcлеан (Эдс.) Эcосйстем Аппроачес то Фишериэс: А Глобал Перспеcтиве, Cамбридге Университй Пресс. ИСБН 978-0-521-13022-6.
  5. ↑ Паломарес МЛД анд Баиллй Н (2011) „Организинг анд диссеминатинг марине биодиверситй информатион: тҳе Фишбасе анд СеаЛифеБасе сторй“ Пагес 24-46. Ин: Виллй Чристенсен анд Жай Маcлеан (Эдс.) Эcосйстем Аппроачес то Фишериэс: А Глобал Перспеcтиве, Cамбридге Университй Пресс. ИСБН 978-0-521-13022-6.
  6. ↑ Монро ЖЛ (2011) „Ассессмент оф эхплоитед стоcк оф тропиcал фишес: ан овервиэw“ Пагес 171-188. Ин: Виллй Чристенсен анд Жай Маcлеан (Эдс.) Эcосйстем Аппроачес то Фишериэс: А Глобал Перспеcтиве, Cамбридге Университй Пресс. ИСБН 978-0-521-13022-6.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Паломарес МЛД анд Баиллй Н (2011) „Организинг анд диссеминатинг марине биодиверситй информатион: тҳе Фишбасе анд СеаЛифеБасе сторй“ Пагес 24-46. Ин: Виллй Чристенсен анд Жай Маcлеан (Эдс.) Эcосйстем Аппроачес то Фишериэс: А Глобал Перспеcтиве, Cамбридге Университй Пресс. ИСБН 978-0-521-13022-6ИСБН 978-0-521-13022-6.
  8. ↑ Фроэсе Р (2011) „Тҳе сcиэнcе ин ФишБасе“ Пагес 47-54. Ин: Виллй Чристенсен анд Жай Маcлеан (Эдс.) Эcосйстем Аппроачес то Фишериэс: А Глобал Перспеcтиве, Cамбридге Университй Пресс. ИСБН 978-0-521-13022-6.
  9. ↑ ФишБасе Ҳоме паге. Ретриэвед 28 Новембер 2018
  10. ↑ „Эcологй, Популатион Дйнамиcс, анд Фишериэс: ФишБасе“. ИФМ-ГЕОМАР, Киэл. 2012-йил 24-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 27-январ.
  11. ↑ Леибниз Институте оф Марине Сcиэнcес (Wайбаcк Мачине сайтида 7 Жулй 2011 санасида архивланган) (ИФМ-ГЕОМАР). Маин wеб сите.

Адабиётлар

Ҳаволалар