Флуконазол – бир қатор замбуруғли инфексияларга қарши ишлатиладиган дори воситаси. Замбуруғли касалликларга кандидоз, бластомикоз, коксидиодомикоз, криптококкоз, ҳистоплазмоз, дерматофитозлар киради. Шунингдек, у орган трансплантациясидан кейин, кам вазнли чақалоқларда ва қонда нейтрофиллар камайган ҳолларда кандидознинг олдини олиш учун қўлланади. Флуконазол оғиз орқали ёки томир ичига инексия йўли орқали организмга киритилади.

Умумий ножўя таъсирлар орасида қусиш, диарея, тошма ва жигар ферментларининг кўпайиши киради[1]. Жиддий ён таъсири жигар муаммолари, ҚТ узайиши ва соқчиликни ўз ичига олиши мумкин[1]. Ҳомиладорлик даврида у аборт қилиш хавфини ошириши мумкин, катта дозаларда эса туғма нуқсонлар пайдо бўлиши мумкин[2][1]. Флуконазол антифунгал дорилар гуруҳига киради[1]. Қўзиқорин ҳужайра мембранасига таъсир қилиш орқали ишлайди, деб ишонилади[1].

Флуконазол 1981-йилда патентланган ва 1988-йилда тижорат мақсадларида фойдаланишга топширилган[3]. У Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг асосий дорилар рўйхатига киритилган[4]. Флуконазол умумий дори сифатида мавжуд[1]. 2019-йилда у Қўшма Штатларда энг кўп буюрилган 133-ўринни эгаллади, 5 дан ортиқ. миллион рецептлар[5][6].

Тиббий мақсадларда фойдаланиш

Флуконазол — биринчи авлод триазол антифунгал дори. У аввалги азол антифунгалларидан (масалан, кетоконазол) фарқ қилади, чунки унинг таркибида имидазол ҳалқаси ўрнига триазол ҳалқаси мавжуд. Имидазол антифунгаллари асосан топикал равишда қўлланилса-да, флуконазол ва баъзи бошқа триазол антифунгаллари оғиз орқали юборилганда яхшиланган хавфсизлиги ва прогнозли сўрилиши туфайли тизимли даволаш зарур бўлганда афзаллик берилади[7].

Флуконазолнинг фаоллик спектри кўпчилик Cандида турларини (лекин Cандида крусеи ёки Cандида глабрата эмас), Cрйптоcоccус неоформанс, баъзи диморф замбуруғлар ва дерматофитларни ва бошқаларни ўз ичига олади. Умумий фойдаланишга қуйидагилар киради[7][8][9][10][11]:

  • Қиннинг („хамиртуруш инфекциялари“), томоқ ва оғизнинг тизимли бўлмаган Cандида инфекцияларини даволаш.
  • Соғлом иммунитет тизимига эга бўлган одамларда баъзи тизимли Cандида инфекциялари, шу жумладан қон оқими, буйраклар ёки бўғимларнинг инфекциялари. Бошқа антифунгаллар одатда инфекция юрак ёки марказий асаб тизимида бўлса ва иммунитети заиф одамларда фаол инфекцияларни даволаш учун афзаллик берилади.
  • Иммунитети заиф бўлган одамларда, масалан, саратон кимётерапияси туфайли нейтропеник, ривожланган ОИВ инфекцияси бўлганларда, трансплантация қилинган беморларда ва эрта туғилган чақалоқларда Cандида инфекциясининг олдини олиш.
  • Марказий асаб тизимининг қўзиқорин инфекцияси бўлган криптокок менингоэнсефалитини даволаш учун иккинчи даражали восита сифатида.

Қарши кўрсатмалар

Азол синфидаги дориларга қўзиқорин қаршилиги узоқ муддатли дори терапияси давомида аста-секин пайдо бўлади, бу иммунитет танқислиги бўлган беморларда (масалан, қизилўнгач ёки қизилўнгач инфекциясини даволаётган ривожланган ОИВ билан касалланган беморларда) клиник муваффақияцизликка олиб келади[12].

C. албиcансда қаршилик 14а-деметилазани кодлайдиган ЭРГ11 генидаги мутациялар натижасида юзага келади. Ушбу мутациялар азол препаратининг боғланишига тўсқинлик қилади, шу билан бирга ферментнинг табиий субстрати — ланостерол билан боғланишига имкон беради. Шу тарзда битта азолга қаршиликнинг ривожланиши синфдаги барча дориларга қаршилик кўрсатади. C. албиcанс ва C. глабрата томонидан қўлланадиган яна бир қаршилик механизми АТП-боғловчи кассеталар ва суперфамилиянинг асосий ташувчилари томонидан азол препаратининг ҳужайрадан оқиб чиқиш тезлигини оширади. Бошқа ген мутациялари ҳам қаршилик ривожланишига ҳисса қўшиши маълум[12]. C. глабрата CДР генларини юқори тартибга солиш орқали қаршиликни ривожлантиради ва C. крусеидаги қаршилик агент томонидан инҳибисёнга мақсадли ферментнинг сезгирлигининг пасайиши билан боғлиқ[13].

Қўзиқоринларга сезувчанлик ва флуконазолга қаршиликнинг тўлиқ спектрини ТОКУ-Э'с маҳсулот маълумотлар варағида топиш мумкин. Америка Қўшма Штатлари Касалликларни назорат қилиш марказларига кўра, АҚШда Cандида штаммлари орасида флуконазолга қаршилик тахминан 7 % ни ташкил қилади[14].

Қўллаш мумкин бўлмаган ҳолатлар

Флуконазол қуйидаги беморларда контрендикедир[11]:

  • Спиртли ичимликлар ичиш
  • кетоконазол каби бошқа азол препаратларига юқори сезувчанлик мавжудлиги;
  • 400 бўлса, терфенадин қабул қилиш кунига мг флуконазолнинг кўп дозаси қўлланади;
  • флуконазол ва хинидинни бир вақтда қўллаш, айниқса флуконазол юқори дозаларда қўлланилганда;
  • флуоксетин ёки сертралин каби ССРИ’ларни олинг.

Ножўя таъсири

Флуконазол билан даволаш билан боғлиқ ножўя дори реаксиялари қуйидагиларни ўз ичига олади[11]:

  • Кўпинча (беморларнинг ≥1 %): тошма, бош оғриғи, бош айланиши, кўнгил айниши, қусиш, қорин оғриғи, диарея ва/ёки жигар ферментларининг кўтарилиши
  • Камдан кам (беморларнинг 0,1-1 %): анорексия, чарчоқ, ич қотиши
  • Камдан кам (беморларнинг 0,1 % дан кам): олигурия, гипокалиэмия, парестезия, тутилишлар, алопесия, Стивенс-Жонсон синдроми, тромбоцитопения, бошқа қон дискразиялари, жиддий гепатотоксисите, шу жумладан жигар этишмовчилиги, анафилактик/анафилактоид реаксиялар
  • Жуда камдан-кам ҳолларда: узайган ҚТ интервали, торсадес де поинтес
  • ФДА ҳозирда ҳомиладорликнинг биринчи триместрида флуконазолнинг сурункали, юқори дозалари билан даволаш чақалоқларда кам учрайдиган ва аниқ туғма нуқсонлар билан боғлиқ бўлиши мумкинлигини айтмоқда[15].

Агар ҳомиладорлик пайтида қабул қилинса, у зарар этказиши мумкин[16][17]. Бироқ, бу зарарланиш ҳолатлари фақат биринчи триместрнинг кўп қисмида катта дозаларни қабул қилган аёлларда бўлган[16].

Флуконазол кўкрак сутида плазмадагига ўхшаш консентрацияларда чиқарилади. Шунинг учун эмизикли оналарга флуконазолни қўллаш тавсия этилмайди.

Флуконазол билан даволаш ҚТ оралиғининг узайиши билан боғлиқ бўлиб, бу жиддий юрак аритмияларига олиб келиши мумкин. Шундай қилиб, электролитлар мувозанатининг бузилиши ёки ҚТ оралиғини узайтириши мумкин бўлган бошқа дориларни (айниқса, сисаприд ва пимозид) қўллаш каби ҚТ оралиғини узайтириш учун хавф омиллари бўлган беморларда эҳтиёткорлик билан фойдаланилади[18].

Флуконазол ҳам камдан-кам ҳолларда оғир ёки ўлимга олиб келадиган гепатотоксисите билан боғлиқ бўлган, шунинг учун узоқ муддатли флуконазол билан даволаш пайтида жигар функсияси тестлари одатда мунтазам равишда ўтказилади. Бундан ташқари, у олдиндан жигар касаллиги бўлган беморларда эҳтиёткорлик билан қўлланади[19].

Баъзи одамлар азолларга аллергияга эга, шунинг учун бошқа азол препаратларига алержиси бўлганлар флуконазолга аллергик бўлиши мумкин[20]. Яъни, баъзи азол препаратлари салбий ён таъсирга эга. Баъзи азол препаратлари ҳомиладорлик пайтида эстроген ишлаб чиқаришни бузиши мумкин, бу эса ҳомиладорликнинг натижасига таъсир қилади[21].

Паст дозаларда қабул қилинган флуконазол ФДА ҳомиладорлик тоифаси C тоифасига киради. Бироқ, юқори дозалар чақалоқларда кам учрайдиган ва аниқ туғма нуқсонлар тўплами билан боғлиқ. Агар ушбу дозаларда қабул қилинган бўлса, ҳомиладорлик тоифаси C тоифасидан Д тоифасига ўзгартирилади. Ҳомиладорлик Д тоифаси инсон маълумотларига асосланган ҳомила хавфининг ижобий далиллари мавжудлигини англатади. Баъзи ҳолларда, жиддий ёки ҳаётга хавф туғдирадиган ҳолатлари бўлган ҳомиладор аёлларда препаратни қўллашнинг мумкин бўлган фойдалари унинг хавф-хатарларига қарамай мақбул бўлиши мумкин. Флуконазолни ҳомиладорлик пайтида ёки шифокор билан маслаҳатлашмасдан даволаниш пайтида ҳомиладор бўлиш мумкин бўлса, қабул қилмаслик керак. Оғиз орқали юбориладиган флуконазол умуман туғма нуқсонлар хавфини сезиларли даражада ошириши билан боғлиқ эмас, гарчи у Фаллот тетралогиясининг эҳтимолий нисбатини оширади, аммо мутлақ хавф ҳали ҳам паст[22]. Ҳомиладорлик пайтида флуконазолни қўллаган аёлларда спонтан аборт қилиш хавфи 50 % га кўпроқ[23].

Флуконазолни сисаприд (Пропулсид) билан бирга қабул қилиш мумкин эмас, чунки жиддий, ҳатто ўлимга олиб келадиган юрак муаммолари юзага келиши мумкин[18]. Камдан кам ҳолларда оғир аллергик реаксиялар, шу жумладан анафилакси пайдо бўлиши мумкин[24].

Оғиз суспензияси учун кукун сахароза ўз ичига олади ва ирсий фруктоза, глюкоза/галактоза малабсорбцияси ёки сахароза-изомалтаза этишмовчилиги бўлган беморларда қўлланилмаслиги керак. Капсüлларда лактоза мавжуд ва улар кам учрайдиган ирсий галактоза интолеранси, Лапп лактаза этишмовчилиги ёки глюкоза-галактоза малабсорбцияси бўлган беморларга берилмаслиги керак[25].

Ўзаро таъсирлар

Флуконазол инсон ситохромининг П450 тизимининг, хусусан, CЙП2C19 изозимининг (камроқ даражада CЙП3А4 ва CЙП2C9) ингибиторидир[26]. Назарий жиҳатдан, флуконазол метаболизмни пасайтиради ва ушбу ферментлар томонидан метаболланган ҳар қандай дори концентрациясини оширади. Бундан ташқари, ҚТ оралиғига потенциал таъсири ҚТ оралиғини узайтирадиган бошқа дорилар билан бир вақтда қўлланилса, юрак аритми хавфини оширади. Берберин ҳатто дори-дармонларга чидамли Cандида албиcанс инфекцияларида ҳам флуконазол билан синергик таъсир кўрсатиши кўрсатилган[27]. Флуконазол қон зардобида эритромицин концентрациясини ошириши мумкин (Х хавф: комбинациядан сақланинг)[26].

Фармакология

Фармакодинамикаси

Бошқа имидазол ва триазол синфидаги қўзиқоринларга қарши воситалар сингари, флуконазол замбуруғли ситохром П450 ферменти 14а-деметилазани инҳибе қилади. Сутемизувчилар деметилазаси фаоллиги қўзиқорин деметилазасига қараганда флуконазолга нисбатан анча кам сезгир. Ушбу инҳибисён ланостеролнинг қўзиқорин ситоплазматик мембранасининг муҳим таркибий қисми бўлган эргостеролга айланишини ва кейинчалик 14а-метил стеролларнинг тўпланишини олдини олади[19]. Флуконазол асосан фунгистатикдир; аммо, у дозага боғлиқ тарзда баъзи организмларга, хусусан Cрйптоcоccус га қарши фунгицид бўлиши мумкин[28].

Фармакокинетика

Оғиз орқали юборилгандан сўнг, флуконазол икки соат ичида деярли тўлиқ сўрилади[29]. Ошқозон кислотасининг йўқлиги биоаваилабилитй сезиларли даражада таъсир қилмайди. Сийдик, кўз ёшлар ва терида ўлчанадиган концентрациялар плазмадаги концентрациядан тахминан 10 баравар кўпдир, сўлак, балғам ва вагинал суюқлик концентрацияси 100 стандарт доза оралиғидан кейин тахминан плазма концентрациясига тенг. мг ва 400 кунига мг[30]. Флуконазолнинг яримпарчаланиш даври нол тартибда бўлади ва чиқарилишнинг атиги 10 % метаболизмга боғлиқ, қолган қисми сийдик ва тер билан чиқарилади. Буйрак функсияси бузилган беморларда дозани ошириб юбориш хавфи мавжуд[18].

Тарих

Флуконазол 1981-йилда Буюк Британияда Пфизер томонидан патентланган ва 1988-йилда тижорат мақсадларида фойдаланишга топширилган[3]. Патентнинг амал қилиш муддати 2004 ва 2005-йилларда бўлган[31].

Ҳаволалар

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 „Флуcоназоле“. Тҳе Америcан Соcиэтй оф Ҳеалтҳ-Сйстем Пҳармаcисц. 2016-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 8-декабр.
  2. ↑ „Флуcоназоле (Дифлуcан): Друг Сафетй Cоммуниcатион - ФДА Эвалуатинг Студй Эхамининг Усе оф Орал Флуcоназоле (Дифлуcан) ин Прегнанcй“. ФДА (2016-йил 26-апрел). Қаралди: 2016-йил 29-апрел.
  3. ↑ 3,0 3,1 Фисчер, Жанос. Аналогуэ-басед Друг Дисcоверй (эн). Жоҳн Wилей & Сонс, 2006 — 503-бет. ИСБН 9783527607495. 
  4. ↑ . Wорлд Ҳеалтҳ Организатион модел лист оф эссентиал медиcинес: 21ст лист 2019. Генева: Wорлд Ҳеалтҳ Организатион, 2019. WҲО/МВП/ЭМП/ИАУ/2019.06. Лиcенсе: CC БЙ-НC-СА 3.0 ИГО. 
  5. ↑ „Тҳе Топ 300 оф 2019“. CлинCалc. Қаралди: 2021-йил 16-октябр.
  6. ↑ „Флуcоназоле - Друг Усаге Статистиcс“. CлинCалc. Қаралди: 2021-йил 16-октябр.
  7. ↑ 7,0 7,1 „УС Пҳармаcист“. 2015-йил 10-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 28-январ.
  8. ↑ „УС Пресcрибинг Информатион“. 2017-йил 18-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 28-январ.
  9. ↑ „ИДСА Гуиделинес: Cандида Инфеcтионс“. 2015-йил 3-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 28-январ.
  10. ↑ „ИДСА Гуиделинес: Cрйптоcоccал Инфеcтионс“. 2015-йил 3-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 28-январ.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 Росси С, эдитор.
  12. ↑ 12,0 12,1 Беннетт Ж. Э. „57. Антифунгал Агенц“, . Гоодман & Гилман'с Тҳе Пҳармаcологиcал Басис оф Тҳерапеутиcс, 12э Л.Л. Брунтон: , 2011 (2013-йил 31-декабрда асл нусхадан архивланган). 
  13. ↑ „Арчивед cопй“. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 22-март.
  14. ↑ „Антифунгал Ресистанcе | Фунгал Дисеасе | CДC“ (2019-йил 25-январ). 2017-йил 19-майда асл нусхадан архивланган.
  15. ↑ „ФДА Алерт: Дифлуcан (флуcоназоле): Друг Сафетй Cоммуниcатион - Лонг-терм, Ҳигҳ-досе Усе Дуринг Прегнанcй Май бе Ассоcиатед wитҳ Биртҳ Дефеcц“. 2011-йил 28-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 4-август.
  16. ↑ 16,0 16,1 „Флуcоназоле“. Монограпҳ. Тҳе Америcан Соcиэтй оф Ҳеалтҳ-Сйстем Пҳармаcисц. 2014-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 27-сентябр.
  17. ↑ „Пресcрибинг медиcинес ин прегнанcй датабасе“. Аустралиан Говернмент (2014-йил 3-март). 2014-йил 8-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 22-апрел.
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 Брунтон, Лауренcе Л., эдитор. Кноллманн, Бжöрн C., эдитор. Ҳилал-Дандан, Ранда, эдитор.. Гоодман & Гилман'с : тҳе Пҳармаcологиcал Басис оф Тҳерапеутиcс, 13э. МcГраw-Ҳилл Эдуcатион ЛЛC, 2018. ИСБН 978-1-259-58473-2. ОCЛC 1075550900. 
  19. ↑ 19,0 19,1 Пфизер Аустралиа Птй Лтд
  20. ↑ Пинто, Ангиэ; Чан, Раймонд C. (2009). „Лаcк оф Аллергиc Cросс-Реаcтивитй бетwеэн Флуcоназоле анд Вориcоназоле“ (ПДФ). Антимиcробиал Агенц анд Чемотҳерапй. 53-жилд, № 4. 1715–1716-бет. дои:10.1128/ААC.01500-08. ПМC 2663085. ПМИД 19164151. 2011-06-11да асл нусхадан (ПДФ) архивланди. Қаралди: 2009-10-20.
  21. ↑ Крагиэ, Лаура; Турнер, Степҳаниэ Д.; Паттен, Чристопҳер Ж.; Cреспи, Чарлес Л.; Стрессер, Давид М. (2002). „Ассессинг Прегнанcй Рискс оф Азоле Антифунгалс Усинг а Ҳигҳ Тҳроугҳпут Ароматасе Инҳибитион Ассай“. Эндоcрине Ресеарч. 28-жилд, № 3. 129–40-бет. дои:10.1081/ЭРC-120015045. ПМИД 12489563.
  22. ↑ Мøлгаард-Ниэлсен, Д.; Пастернак, Б. Р.; Ҳвиид, А. (2013). „Усе оф Орал Флуcоназоле дуринг Прегнанcй анд тҳе Риск оф Биртҳ Дефеcц“. Неw Энгланд Жоурнал оф Медиcине. 369-жилд, № 9. 830–839-бет. дои:10.1056/НЕЖМоа1301066. ПМИД 23984730.
  23. ↑ „Ассоcиатион бетwеэн усе оф орал флуcоназоле дуринг прегнанcй анд риск оф спонтанеоус абортион анд стиллбиртҳ“. ЖАМА (инглизча). 315-жилд, № 1. 2016-01-05. 58–67-бет. дои:10.1001/жама.2015.17844. ИССН 1538-3598. ПМИД 26746458.
  24. ↑ Ранг, Ҳ. П, аутҳор.. Ранг & Дале'с пҳармаcологй. ИСБН 978-0-7020-5362-7. ОCЛC 942814866. 
  25. ↑ „Дифлуcан (Флуcоназоле) досинг, индиcатионс, интераcтионс, адверсе эффеcц, анд море“. референcе.медсcапе.cом. 2014-йил 23-апрелда асл нусхадан архивланган.
  26. ↑ 26,0 26,1 „Логин“. 2016-йил 21-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 21-декабр.
  27. ↑ Ху, Йи; Wанг, Ян; Ян, Лан; Лианг, Ронг-Меи; Даи, Бао-Ди; Танг, Рен-Жиэ; Гао, Пинг-Ҳуи; Жианг, Юан-Йинг (2009). „Протеомиc Аналйсис Ревеалс а Сйнергистиc Мечанисм оф Флуcоназоле анд Берберине агаинст Флуcоназоле-РесистантCандида албиcанс: Эндогеноус РОС Аугментатион“. Жоурнал оф Протеоме Ресеарч. 8-жилд, № 11. 5296–5304-бет. дои:10.1021/пр9005074. ИССН 1535-3893. ПМИД 19754040.
  28. ↑ Лонглей, Ниcкй; Музоора, Cонрад; Тасеэра, Кабанда; Мwесиге, Жамес; Рwебембера, Жоселйне; Чакера, Али; Wалл, Эмма; Андиа, Ирене; Жаффар, Шаббар (2008). „Досе Респонсе Эффеcт оф Ҳигҳ‐Досе Флуcоназоле фор ҲИВ‐Ассоcиатед Cрйптоcоccал Менингитис ин Соутҳwестерн Уганда“. Cлиниcал Инфеcтиоус Дисеасес. 47-жилд, № 12. 1556–1561-бет. дои:10.1086/593194. ИССН 1058-4838. ПМИД 18990067.
  29. ↑ Катзунг, Бертрам Г.. Басиc & cлиниcал пҳармаcологй, 30 Новембер 2017. ИСБН 978-1-259-64115-2. ОCЛC 1035129378. 
  30. ↑ Wҳален, Карен, эдитор. Феилд, Cаринда, эдитор. Радҳакришнан, Ражан, эдитор.. Липпинcотт Иллустратед Ревиэwс Пҳармаcологй, 21 Септембер 2018. ИСБН 978-1-4963-8413-3. ОCЛC 1114483879. 
  31. ↑ „Пфизер то Эхпанд Флуcоназоле Донатион Програм то Море тҳан 50 Девелопинг Натионс“ (эн-УС). Каисер Ҳеалтҳ Неwс (2001-йил 7-июн). Қаралди: 2019-йил 18-июн.