Fors ustoni
Форс устони (форсча: استان فارس), тарихан Форс, Форсистон ва Парс номлари билан танилган[2][3][4][5][6] — Эроннинг 31 устонидан бири. Маъмурий маркази Шероз шаҳри[7].
Форс устони форсча: استان فارس | |
|---|---|
| Устон | |
|
| |
| 29°25′00″Н 53°14′00″Э / 29.41667°Н 53.23333°Э | |
| Мамлакат | Эрон |
| Митақа | 2-минтақа |
| Маъмурий-маркази | Шероз |
| Ҳукумат | |
| • Ҳоким | Ҳуссайн-Али Амирий |
| Асос солинган | Парса |
| Майдон | 122,608 км2 (47,339 кв ми) |
| Расмий тил(лар)и | форс тили |
| Аҳолиси (2020) |
5 051 000[1] |
| Вақт минтақаси | УТC+3:30 |
| [[]] | ИР-07 |
| Йил | Аҳоли | ±% |
|---|---|---|
| 2006 | 4 220 721 | — |
| 2011 | 4 596 658 | +8.9% |
| 2016 | 4 851 274 | +5.5% |
Майдони 122 400 км2, Эроннинг жануби-ғарбида, 2-минтақада жойлашган[8]. Ғарбда Бушаҳр, жанубда Ҳўрмузгон, шарқда Кирмон ва Язд, шимолда Исфаҳон ҳамда шимоли-ғарбда Кўҳгилуя ва Буйир-Аҳмад устонлари билан чегарадош.
Этимологияси
Форсча Фâрс (فارس) сўзи аввалги Пâрс (پارس) шаклидан келиб чиққан бўлиб, у ўз навбатида минтақанинг қадимги форсча номи ва қадимги юнонча Персис сўзининг манбаи бўлган Пâрсâ (𐎱𐎠𐎼𐎿) дан келиб чиққан. Инглизча Персиа сўзи ҳам бу минтақа номидан келиб чиққан бўлиб, охир-оқибат қадимги юнонча Персисга бориб тақалади[9].
Форс форс халқининг тарихий ватани ҳисобланади[10][11]. Бу қадимги Форс империялари даврида тахтда ҳукмронлик қилган Эроннинг Аҳамонийлар ва Сосонийлар форс сулолаларининг ватани эди. Аҳамонийлар пойтахтлари Пасаргада ва Персиполис харобалари ва бошқалар минтақанинг қадимий тарихини намойиш этади. Бу минтақанинг тарихий аҳамияти туфайли бутун мамлакат тарихан Ғарбда Форс деб ҳам аталган[11][12]. Халифалик ҳукмронлигидан олдин бу минтақа Форс номи билан ҳам танилган[13].
Тарихи
Форс
Қадимги форслар бу минтақада мил. авв. Х асрдан бери мавжуд бўлиб, мил. авв. ВИ аср ўрталарида ташкил этилган Аҳамонийлар сулоласи даврида дунё кўрган энг катта империянинг ҳукмдорларига айланган. Бу империя ҳудуди ўзининг энг юқори чўққисида ғарбда Фракия-Македония, Болгария-Паэония ва Шарқий Европадан тортиб, шарқдаги Ҳинд дарёси водийсигача чўзилган[14]. Аҳамонийлар империясининг тўртта пойтахтидан иккитаси бўлган Персепол ва Пасаргада харобалари Форсда жойлашган.
Аҳамонийлар давлати милоддан аввалги 333-йилда Буюк Александр томонидан йиқитилган ва аҳамонийларнинг катта ҳудуди Александр империяси таркибига қўшилган. Кўп ўтмай Салавкийлар давлати ташкил этилган. Бироқ, у Форсдаги ўз ҳокимиятини асосий савдо йўлларидан ташқарига ёя олмади ва Антиох И ёки эҳтимол кейинроқ ҳукмронлик қилган ҳукмдорлар даврида Форс ўз тангаларини зарб этувчи мустақил давлат сифатида пайдо бўлди[15].
Салавкийлар империяси кейинчалик милоддан аввалги 238-йилда парфияликлар томонидан мағлубиятга учради, аммо милоддан аввалги 205-йилга келиб Салавкийлар подшоҳи Антиох ИИИ ўз ҳокимиятини Форсга ёйди ва у мустақил давлат бўлишдан тўхтади[16].
Бобак Хайр деб номланган кичик шаҳарча ҳукмдори эди. Бобакнинг ўша пайтда маҳаллий ҳокимиятни қўлга киритиш борасидаги саъй-ҳаракатлари Парфиянинг ўша пайтдаги Аршакийлар императори Артабан ИВ нинг эътиборидан четда қолди. Бобак ва унинг тўнғич ўғли Шопур И бутун Форс бўйлаб ўз ҳокимиятини кенгайтиришга муваффақ бўлди.
Ундан кейинги воқеалар ноаниқ. Тахминан 220-йилда Бобак вафот этганидан сўнг, ўша пайтда Дарабгирд ҳокими бўлган Ардашир И ўзининг катта акаси Шопур билан ҳокимият учун курашга киришди.
Ушбу нуқтада Ардашир ўз пойтахтини Форснинг жанубига кўчирди ва Ардашир-Хваррада (аввалги Гур, ҳозирги Ферузобод) пойтахтга асос солди[17]. Ардашир И Форсда ўз ҳукмронлигини ўрнатгач, Форснинг маҳаллий ҳукмдорларидан содиқликни талаб қилиб ҳамда қўшни Кирмон, Исфаҳон, Сузиана ва Месена вилоятлари устидан назоратни қўлга киритиб, ўзининг Сосоний-Форс империяси ҳудудини жадал кенгайтирди.
Артабан 224-йилда Ардашир И га қарши иккинчи марта қўшин тортди. Уларнинг армиялари Ҳормиздеган жангида тўқнашди ва у ерда Артабан ИВ ўлдирилди. Ардашир 226-йилда Ктесифонда Форснинг ягона ҳукмдори сифатида тож кийиб, 400 йиллик Парфия империясига чек қўйди ва ундан ҳам каттароқ ҳудудда амалда худди шундай узоқ давом этган Сосонийлар империясининг ҳукмронлигини бошлади. Бу яна бир бор Форсни маълум дунёдаги етакчи давлатга айлантирди, фақат бу сафар ўзининг ашаддий рақиби ҳамда Форснинг илгариги рақиблари (Рим Республикаси ва Рим империяси)нинг вориси бўлмиш Византия империяси билан бир қаторда.
Сосонийлар мусулмон қўшинлари империяни забт этгунига қадар 425 йил давомида ҳукмронлик қилди. Шундан сўнг форслар ислом динини қабул қила бошлади, бу эса янги мусулмон империясига исломнинг кенгайишини давом эттиришни анча осонлаштирди.
Кейинчалик Форс кўплаб сулолалар қўлига ўтди ва ўзидан кўплаб тарихий ҳамда қадимий обидаларни қолдирди; уларнинг ҳар бири вилоят, Эрон ва Ғарбий Осиё тарихини акс эттирувчи жаҳон мероси сифатида ўз қийматига эга. Бишопур, Персепол ва Ферузобод харобалари буларнинг барчасини эслатиб туради. Араб фотиҳлари минтақада асрлар давомида ҳукмронлик қилган зардуштийликнинг сиёсий ва маданий устунлигига чек қўйди; ВИИ асрда ҳукрон табақанинг эътиқоди сифатида унинг ўрнини Ислом эгаллади ва кейинги 200 йил давомида у аста-секин кенгайиб, аҳолининг кўпчилигини қамраб олди.
Демографияси
Тили ва этник таркиби
Вилоятдаги асосий этник гуруҳ маҳаллий форслардан (жумладан, Ларистоний халқи ва Бассерилар) иборат бўлса, қашқайлар, лурлар, араблар, курдлар, грузинлар ва черкаслар камчиликни ташкил қилади.
Форснинг географик хусусиятлари ва Форс кўрфазига яқинлиги сабабли, Форс узоқ вақтдан бери Эроннинг турли халқлари ва ҳукмдорлари яшайдиган ҳудуд бўлиб келган. Бироқ, Форс қабилалари, жумладан Мамасани лурлари, Хамса ва Коҳкилуе ўзларининг туб ва бетакрор маданияти ҳамда турмуш тарзини сақлаб қолганлар, бу Эрон маданий меросининг бир қисмини ташкил этади ва кўплаб туристларни жалб қилади. Курд қабилаларига Урияд, Зангана, Чегини, Кордшули ва Куруни киради[18].
Шоҳ Аббос И, унинг ўтмишдошлари ва ворислари даврида Форсга кўчирилган юз минглаб грузинлар ва черкаслар орасидан маълум қисми асосий карвон йўлларини қўриқлаш учун тайинланган; кўплари Аспас ва эски Исфаҳон-Шероз йўли бўйлаб жойлашган бошқа қишлоқлар атрофида кўчирилган. Ҳозирги кунга келиб, Форсга кўчирилган кавказликларнинг аксарияти ўз маданий, лисоний ва диний ўзлигини йўқотиб, асосан аҳоли таркибига сингиб кетган[18].
Аҳолиси
2006-йилги Умуммиллий рўйхатга олиш маълумотларига кўра, вилоят аҳолиси 1 014 690 хонадонда 4 220 721 кишини ташкил этган[19]. Кейинги 2011-йилги рўйхатга олишда 1 250 135 хонадонда 4 596 658 киши ҳисобланган, улардан 67,6 фоизи шаҳар аҳолиси (шаҳар/шаҳар атрофи), 32,1 фоизи қишлоқ аҳолиси (кичик шаҳар/қишлоқ) ва 0,3 фоизи кўчманчи қабилалар сифатида рўйхатга олинган[20]. 2016-йилги рўйхатга олишда вилоят аҳолиси 1 443 027 хонадонда 4 851 274 кишини ташкил этди[21].
Маъмурий-ҳудудий бўлиниши
Кетма-кет учта аҳолини рўйхатга олиш давомида Форс вилоятининг маъмурий бўлинмаларининг аҳоли тарихи ва таркибий о'згаришлари қуйидаги жадвалда кўрсатилган.
| Шаҳристонлар | 2006[19] | 2011[20] | 2016[21] |
|---|---|---|---|
| Обода | 87,203 | 98,188 | 100,831 |
| Арсанжон | 40,916 | 41,476 | 42,725 |
| Бахтигон[а] | — | — | — |
| Бавонот | 44,069 | 48,416 | 50,418 |
| Бейза[б] | — | — | — |
| Дороб | 172,938 | 189,345 | 201,489 |
| Эқлид | 99,003 | 93,975 | 93,763 |
| Эстаҳбон | 66,391 | 66,172 | 68,850 |
| Эваз[c] | — | — | — |
| Фарошбанд | 38,679 | 42,760 | 45,459 |
| Фасо | 188,189 | 203,129 | 205,187 |
| Ферузобод | 111,973 | 119,721 | 121,417 |
| Герош[д] | — | 47,055 | 53,907 |
| Жаҳрум | 197,331 | 209,312 | 228,532 |
| Жуём[э] | — | — | — |
| Кавор[ф] | — | 77,836 | 83,883 |
| Козирун | 258,097 | 254,704 | 266,217 |
| Хафр[г] | — | — | — |
| Хирома[ҳ] | — | 61,580 | 54,864 |
| Хунж | 37,978 | 41,133 | 41,359 |
| Хуррамбид | 44,669 | 50,252 | 50,522 |
| Кўҳчинор[и] | — | — | — |
| Ломирд | 76,971 | 83,916 | 91,782 |
| Лористон | 223,235 | 226,879 | 213,920 |
| Мамасоний | 162,694 | 116,386 | 117,527 |
| Марвдашт | 294,621 | 307,492 | 323,434 |
| Меҳр | 54,094 | 59,727 | 64,827 |
| Нейриз | 105,241 | 113,750 | 113,291 |
| Пасаргад | 29,825 | 31,504 | 30,118 |
| Қир ва Корзин | 61,432 | 65,045 | 71,203 |
| Рустам[ж] | — | 46,851 | 44,386 |
| Сарчеҳон[к] | — | — | — |
| Сарвистон[л] | — | 40,531 | 38,114 |
| Сепидон | 87,801 | 89,398 | 91,049 |
| Шероз | 1,676,927 | 1,700,687 | 1,869,001 |
| Зарқан[м] | — | — | — |
| Заррин Дашт | 60,444 | 69,438 | 73,199 |
| Жами | 4,220,721 | 4,596,658 | 4,851,274 |
Шаҳарлари
2016-йилги аҳолини ро'йхатга олиш ма'лумотларига ко'ра, 3 401 675 киши (устон аҳолисининг 70% дан ортиг'и) қуйидаги шаҳарларда яшайди[21]:
| Шаҳар | Аҳолиси |
|---|---|
| Обода | 59,116 |
| Обода Ташк | 7,379 |
| Аҳил | 3,179 |
| Аламарвдашт | 4,068 |
| Ардакон | 14,633 |
| Арсанжон | 17,706 |
| Асир | 3,042 |
| Боб Анор | 7,061 |
| Баба Монир | 1,379 |
| Баҳман | 7,568 |
| Балада | 5,972 |
| Банаруиеҳ | 9,077 |
| Байрам | 7,300 |
| Бейза | 7,252 |
| Дараб | 70,232 |
| Дариан | 10,037 |
| Деҳрам | 3,468 |
| Дезҳкорд | 3,924 |
| До Боржи | 2,907 |
| Добиран | 13,809 |
| Дузеҳ | 1,348 |
| Эфзар | 2,657 |
| Эмад Деҳ | 4,235 |
| Имомшаҳр | 5,803 |
| Эқлид | 44,341 |
| Эшканан | 9,115 |
| Эстаҳбан | 36,410 |
| Эваз | 19,987 |
| Фадами | 4,097 |
| Фарашбанд | 20,320 |
| Фасо | 110,825 |
| Ферузобод | 65,417 |
| Галлеҳ Дар | 13,448 |
| Гераш | 34,469 |
| Ҳожиобод | 21,675 |
| Ҳамашаҳр | 3,852 |
| Ҳасанабад | 2,045 |
| Ҳесами | 3,131 |
| Иж | 6,246 |
| Изадкҳаст | 5,910 |
| Жаҳром | 141,634 |
| Жаннат Шаҳр | 13,598 |
| Жуём | 8,010 |
| Камфируз | 3,713 |
| Карзин | 8,841 |
| Кавар | 31,711 |
| Казерун | 96,683 |
| Кҳанеҳ Зенян | 4,027 |
| Кҳаниман | 3,020 |
| Хаворон | 4,332 |
| Кҳерамеҳ | 18,477 |
| Кҳешт | 9,599 |
| Кҳонж | 19,217 |
| Кҳумеҳ Зар | 6,220 |
| Хур | 7,338 |
| Кҳузи | 3,245 |
| Конартакҳтеҳ | 6,081 |
| Кореҳи | 3,954 |
| Куҳенжан | 3,281 |
| Купон | 3,237 |
| Ламерд | 29,380 |
| Лапуи | 8,985 |
| Лор | 62,045 |
| Латифий | 7,300 |
| Мадар-э Солейман | 1,546 |
| Марвдашт | 148,858 |
| Масири | 9,031 |
| Мазайжан | 3,567 |
| Мешкан | 4,617 |
| Мейманд | 10,120 |
| Миян Деҳ | 5,912 |
| Мобаракабад | 4,707 |
| Меҳр | 7,784 |
| Нейриз | 49,850 |
| Ноw Бандеган | 2,410 |
| Ноwдан | 2,892 |
| Нужин | 3,769 |
| Нуробод | 57,058 |
| Қадерабад | 14,973 |
| Қаэмиеҳ | 26,918 |
| Қараҳ Болагҳ | 6,772 |
| Қатруеҳ | 2,895 |
| Қир | 20,010 |
| Қотбабад | 7,476 |
| Рамжерд | 2,550 |
| Руниз | 5,760 |
| Саадат Шаҳр | 17,131 |
| Сафашаҳр | 26,933 |
| Сарвестан | 18,187 |
| Седеҳ | 6,747 |
| Сейедан | 8,574 |
| Шаҳри Пир | 8,927 |
| Шаҳри Садра | 91,863 |
| Шешдеҳ | 5,960 |
| Шираз | 1,565,572 |
| Согҳад | 12,582 |
| Солтанабад | 1,928 |
| Суриан | 9,776 |
| Сурмақ | 3,050 |
| Варави | 4,622 |
| Заҳедшаҳр | 9,719 |
| Зарқан | 32,261 |
Энг йирик шаҳарлари
Қуйидаги тартибланган жадвалда Эрон статистика маркази томонидан эълон қилинган 2016-йилги аҳолини рўйхатга олиш натижаларига кўра Форсдаги энг йирик шаҳарлар келтирилган[21].
| О'рни | Шаҳар | Шаҳристон | А |
|---|---|---|---|
| 1 | Шероз | Шероз | 1,565,572 |
| 2 | Марвдашт | Марвдашт | 148,858 |
| 3 | Жаҳрум | Жаҳрум | 141,634 |
| 4 | Фасо | Фасо | 110,825 |
| 5 | Козирун | Козирун | 96,683 |
| 6 | Садро | Шероз | 91,863 |
| 7 | Дороб | Дороб | 70,232 |
| 8 | Ферузобод | Ферузобод | 65,417 |
| 9 | Лор | Лористон | 62,045 |
| 10 | Обода | Обода | 59,116 |
Иқлими ва ёввойи табиати
Форс устонида учта алоҳида иқлим минтақаси мавжуд. Биринчидан, шимол ва шимоли-ғарбий тоғли ҳудуд, қиши мўтадил совуқ ва ёзи юмшоқ. Иккинчидан, қиши нисбатан ёмғирли, ёзи иссиқ ва қуруқ бўлган марказий ҳудудлар. Жануб ва жануби-шарқда жойлашган учинчи минтақанинг ёзи иссиқ, қиши совуқ. Шерознинг ўртача ҳарорати 16,8° C бўлиб, 4,7° C дан 29,2° C гача ўзгариб туради[35].
Устоннинг географик ва иқлим ўзгариши ўсимликларнинг хилма-хиллигига сабаб бўлади; натижада устонда ёввойи табиатнинг хилма-хиллиги шаклланган. Устоннинг маҳаллий ҳайвонларидан ташқари, ҳар йили бу ҳудудга кўплаб қушлар турлари учиб келади[36]. Форс устонига ҳар йили ўтказиладиган парадда кўплаб ўрдак, лайлак ва қалдирғоч турлари кўчиб ўтади. Устоннинг асосий маҳаллий ҳайвонлари жайрон, кийик, тоғ ёввойи эчкиси, қўй, қўй ва кўплаб қушлардир. Илгари, Хузистон текислигидаги каби, бу ерда форс шери ҳам учраган[37][38].
Форс устонида бир қанча муҳофаза қилинадиган ёввойи табиат ҳудудлари бор. Улардан энг муҳимлари қуйидагилар:
- Боанат минтақасининг охирида жойлашган Тут Сиёҳ (Қора мевали) ов тақиқланган зонаси.
- Ободадан 4 километр жанубда жойлашган Басиран ов тақиқланган зонаси;
- Шероздан шимоли-шарқда жойлашган Баму миллий боғи;
- Тўраж тоғининг чеккасида жойлашган Эстаҳбон ўрмон боғи;
- Лористондан шарқда жойлашган Ҳермудлар муҳофазаланган зонаси[36].
Аржан ўтлоқи 22 км2 (8.5 кв ми) ва Паришон кўли 40 км2 (15 кв ми) Рамсар конвенсиясига мувофиқ халқаро аҳамиятга эга ботқоқликлар деб белгиланган.
Иқтисодиёти
Форсда қишлоқ хўжалиги катта аҳамиятга эга[39]. Асосий маҳсулотларга донли экинлар (буғдой ва арпа), ситрус мевалари, хурмо, қанд лавлаги ва пахта киради. Форсда йирик нефт-кимё заводлари, шунингдек, нефтни қайта ишлаш заводи, шиналар ишлаб чиқариш заводи, йирик электроника саноати ва шакар заводи мавжуд. Туризм ҳам вилоятда йирик саноат ҳисобланади. УНЕСCО устондаги Аржон (Дашти Аржон номи билан танилган) деб номланган ҳудудни биосфера қўриқхонаси деб белгилаган. Устон маркази Шероз шарафига Шероз шароби номланган. Шаҳарда кўплаб шароб заводлари мавжуд эди.
Транспорти
Шероз халқаро аэропорти устоннинг асосий халқаро аэропорти ва мамлакатдаги иккинчи аэропортдир. Жаҳрум, Лор ва Ломирд шаҳарларида уларни Шероз ва Теҳрон ҳамда БАА ва Баҳрайн каби Форс кўрфази мамлакатлари билан боғлайдиган аэропортлар ҳам мавжуд. Шероз Теҳрондан жанубий Эронга олиб борадиган асосий йўналиш бўйлаб жойлашган[манба керак].
Олий таълими
Форс устонида бир қанча институт ва университетлар бор. Асосий университетлари қаторига Шероз университети, Шероз санъат университети, Шероз тиббиёт фанлари университети[40], Шероз технология университети, Козирундаги Салмон Форсий университети, Жаҳрум университети, Жаҳрум тиббиёт фанлари университети, Фасо тиббиёт фанлари университети, Шероз Ислом Азад университети ва Жаҳрум Ислом Азад университети киради.
Машҳур кишилари
- Кир ИИ Буюк, Аҳамонийлар давлати асосчиси
- Ардашир Папакон, Сосонийлар давлати асосчиси
- Каримхон, Занд сулоласи асосчиси
- Лутфалихон, Занд сулоласининг сўнгги ҳукмдори
- Саъдий Шерозий, ёзувчи ва шоир, Шерозда туғилиб, шу ерда вафот этган
- Ҳофиз Шерозий, шоир, Шерозда туғилиб, шу ерда вафот этган
- Борбад, Сосонийлар замонидаги форс мусиқачиси, Жаҳрумда туғилган
- Мулла Садро, шиа исломи файласуфи ва илоҳиёцҳуноси
- Қутбиддин Шерозий, Козирунда туғилган
- Мансур Ҳаллож, тасаввуфяатнинг ўта сўл оқимнинг йирик вакили, ИХ асрда ўлдирилган
- Салмон ал-Форсий, саҳоба, исломни қабул қилган илк форс
- Ғуломҳуссайн Сабер, Гҳоламҳоссеин Сабер, рассом
- Ризо Малакзода, Козирунда туғилган
- Чристиане Аманпоурнинг отаси асли сарвистонлик
- Сибавайҳ, араб тили грамматикаси асосчиларидан бири, Шерозда вафот этган
- Ҳаким Салмон Жаҳрумий, Аббос И нинг табиби, жаҳрумлик
- Ибн ал-Муқаффа ёки Рўзбех ибн Дадое, ВИИИ асрда яшаган форс ёзувчиси ва таржимони
- Заҳро Козимий, фотограф, Шерозда туғилган
- Ладан ва Лола Бижоний, машҳур эгизаклар, Шерозда туғилганлар
- Хожу Кирмоний, Шерозда дафн этилган
- Жамшид Амоузегар, 1977—1978-йилларда Эрон Бош вазири
- Саййид Зиёвуддин Табатабойи, Шерозда туғилган
- Ибн Хафиф, ИХ асрда яшаган сўфий, Шерозда дафн этилган
- Шайх Рўзбехон, форс шоири, сўфий
- Афшин Ғотбий, Эрон миллий футбол терма жамоаси мураббийи
- Мавлоно Шоҳин Шерозий, форс яҳудий шоири ва донишманди
- Жунайд Шерозий, ХИВ асрда яшаган сўфий
- Муҳсин Кадивар, эронлик мужтаҳид
- Атауллоҳ Муҳожироний, 1997—2000-йилларда Маданият ва ислом иршоди вазири
- Сайид Имомий
- Ғуломризо Азҳарий, Эроннинг 39-Бош вазири
- Сайид Али Муҳаммад, Боб
- Муҳаммад Ҳошим Песарон, эронлик фахрий иқтисодчи
- Феруз Нодирий, эроний-америкалик олим ва НАСАнинг Реактив ҳаракатланиш лабораторияси (ЖПЛ) директорининг ёрдамчиси, лойиҳаларни шакллантириш ва стратегия учун мас’ул, Шерозда туғилган.
- Иброҳим Гулистон, режиссёр ва адабиёт арбоби
- Кава Гулистон, фотожурналист ва рассом
- Ҳабибулла Паймон, эронлик сиёсатчи
- Муҳсин Сафойи Фароҳоний, эронлик сиёсатчи
- Симин Данешвар, академик, таниқли роман ёзувчиси, фантастика ёзувчиси ва таржимон
Яна қаранг
Викиомборда „Форс устони“ мавзуси бўйича медиафайллар бор.
 |
Викисаёҳатда учун саёҳат қўлланмаси мавжуд Фарс. |
Эслатмалар
- ↑ 2016-йилги аҳолини рўйхатга олишдан кейин Нейриз шаҳристонидан ажратилган[22]
- ↑ 2016-йилги аҳолини рўйхатга олишдан кейин Сепидон шаҳристонидан ажратилган[23]
- ↑ 2016-йилги аҳолини рўйхатга олишдан кейин Лористон шаҳристонидан ажратилган[24]
- ↑ 2006-йилги аҳолини рўйхатга олишдан кейин Лористон шаҳристонидан ажратилган[25]
- ↑ 2016-йилги аҳолини рўйхатга олишдан кейин Лористон шаҳристонидан ажратилган[26]
- ↑ 2006-йилги аҳолини рўйхатга олишдан кейин Шероз шаҳристонидан ажратилган[27]
- ↑ 2016-йилги аҳолини рўйхатга олишдан кейин Жаҳрум шаҳристонидан ажратилган[28]
- ↑ 2011-йилги аҳолини рўйхатга олишдан кейин Шероз шаҳристонидан ажратилган[29]
- ↑ 2016-йилги аҳолини рўйхатга олишдан кейин Козирун шаҳристонидан ажратилган[30]
- ↑ 2006-йилги аҳолини рўйхатга олишдан кейин Мамасоний шаҳристонидан ажратилган[31]
- ↑ 2016-йилги аҳолини рўйхатга олишдан кейин Бавонот шаҳристонидан ажратилган[32]
- ↑ 2006-йилги аҳолини рўйхатга олишдан кейин Шероз шаҳристонидан ажратилган[33]
- ↑ 2016-йилги аҳолини рўйхатга олишдан кейин Шероз шаҳристонидан ажратилган[34]
Манбалар
- ↑ Амар. „توجه: تفاوت در سرجمع به دليل گرد شدن ارقام به رقم هزار مي باشد. (ин Персиан)“. Қаралди: 2020-йил 29-сентябр.
- ↑ „Фāрс | Геограпҳй, Ҳисторй & Cултуре оф Иран | Британниcа“.
- ↑ Тҳе Ҳисторй оф тҳе Wорлд: Cомприсинг а Генерал Ҳисторй, Ботҳ Анcиэнт анд Модерн, оф Алл тҳе Принcипал Натионс оф тҳе Глобе, Тҳеир Рисе, Прогресс, анд Пресент Cондитион: Эмбраcинг а Бриэф Аccоунт оф тҳе Лате Руссиан анд Италиан Wарс, анд а Cомплете Ҳисторй оф тҳе Унитед Статес то тҳе Пресент Тиме, Инcлудинг тҳе Wар оф тҳе Револутион [этc.]. Ҳенрй Билл, 28 Май 1860.
- ↑ Леcтурес он анcиэнт ҳисторй, фром тҳе эарлиэст тимес то тҳе такинг оф Алехандриа бй Оcтавианус, тр. Фром тҳе Герм. Эд. Оф М. Ниэбуҳр, бй Л. Счмитз, wитҳ аддитионс анд cорреcтионс фром ҳис оwн МС. Нотес. Тайлор, Wалтон анд Маберлй, 28 Май 2024.
- ↑ Бруун, Малтҳе Cонрад. Универсал геограпҳй, ор а десcриптион оф алл тҳе парц оф тҳе wорлд, 28 Май 2024.
- ↑ Сйкес, Перcй. А Ҳисторй оф Персиа. Лондон: Маcмиллан анд Cомпанй, 1921 — 5-бет.
- ↑ Ҳабиби, Ҳассан (c. 2023) (фа). Аппровал оф тҳе организатион анд чаин оф cитизеншип оф тҳе элеменц анд униц оф тҳе натионал дивисионс оф Фарс провинcе, cентеред ин Шираз (Репорт). Министрй оф тҳе Интериор, Cоунcил оф Министерс. Нотифиcатион 82840/Т128К. ҳттпс://ламтакам.cом/лаw/cоунcил_оф_министерс/113032. Қаралди: 7 Деcембер 2023.
- ↑ „استانهای کشور به ۵ منطقه تقسیم شدند“ (фа) (2014-йил 22-июн). 2014-йил 23-июнда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Зангиабади, А., анд М. Акбари. "Ассессмент анд Аналйсис оф Девелопмент Индиcатор ин Тоwншип оф Фарс Провинcе." (2011): 113–122.
- ↑ Аустин, Петер. Оне Тҳоусанд Лангуагес: Ливинг, Эндангеред, анд Лост. Университй оф Cалифорниа Пресс, 1 Жануарй 2008. ИСБН 9780520255609.
- ↑ 11,0 11,1 Хавиэр де Планҳол (24 Жануарй 2012). "ФĀРС и. Геограпҳй". Энcйcлопæдиа Ираниcа. ИХ. ?–336 б. ҳттп://www.ираниcаонлине.орг/артиcлес/фарс-и. "Тҳе наме оф Фāрс ис ундоубтедлй аттестед ин Ассйриан соурcес синcе тҳе тҳирд милленниум Б.C.Э. ундер тҳе форм Параҳšэ. Оригиналлй, ит wас тҳе "ланд оф ҳорсес" оф тҳе Сумерианс (Ҳерзфелд, пп. 181-82, 184-86). Тҳе наме wас адоптед бй Ираниан трибес wҳич эстаблишед тҳемселвес тҳере ин тҳе 9тҳ cентурй Б.C.Э. ин тҳе wест анд соутҳwест оф Урмиа лаке. Тҳе Парсуа (Пāрса) аре ментионед тҳере фор тҳе фирст тиме ин 843 Б.C.Э., дуринг тҳе реигн оф Салманассар ИИИ, анд тҳен, афтер тҳей мигратед то тҳе соутҳеаст (Боэҳмер, пп. 193-97), тҳе наме wас трансферред, бетwеэн 690 анд 640, то а регион превиоуслй cаллед Анšан (қ.в.) ин Эламите соурcес (Ҳерзфелд, пп. 169-71, 178-79, 186). Фром тҳат момент тҳе наме аcқуиред тҳе cоннотатион оф ан этҳниc регион, тҳе ланд оф тҳе Персианс, анд тҳе Персианс соон тҳереафтер фоундед тҳе васт Ачаэменид эмпире. А невер-эндинг cонфусион тҳус сет ин бетwеэн а нарроw, лимитед, геограпҳиcал усаге оф тҳе терм—Персиа ин тҳе сенсе оф тҳе ланд wҳере тҳе афоресаид Персиан трибес ҳад шапед тҳе cоре оф тҳеир поwер—анд а броадер, море генерал усаге оф тҳе терм то десигнате тҳе муч ларгер ареа аффеcтед бй тҳе политиcал анд cултурал радианcе оф тҳе Ачаэменидс. Тҳе cонфусион бетwеэн тҳе тwо сенсес оф тҳе wорд wас cонтинуоус, фуэлед бй тҳе Греэкс wҳо усед тҳе наме Персаи то десигнате тҳе энтире эмпире. Ит ластед тҳроугҳ тҳе cентуриэс оф Араб доминатион, ас Фāрс, тҳе терм усед бй Муслимс, wас мерелй тҳе Арабиcизед версион оф тҳе инитиал наме."
- ↑ М. А. Дандамаэв. А Политиcал Ҳисторй оф тҳе Ачаэменид Эмпире. БРИЛЛ, 1989 — 4–6-бет. ИСБН 9004091726.
- ↑ Заргаран, Арман. "Тҳе Cитй оф Шираз анд Фарс Провинcе, тҳе роот оф медиcал сcиэнcес ин тҳе ҳисторй." (2012): 103–104.
- ↑ Саcкс, Давид; Муррай, Осwйн; Бродй, Лиса Р.. Энcйcлопедиа оф тҳе анcиэнт Греэк wорлд. Инфобасе Публишинг, 2005 — 256 (ат тҳе ригҳт портион оф тҳе паге)-бет. ИСБН 978-0-8160-5722-1.
- ↑ Тҳе Cамбридге Ҳисторй оф Иран, Вол. 3 (1), п. 299
- ↑ Тҳе Cамбридге Ҳисторй оф Иран, Вол. 3 (1), п. 302
- ↑ Фаррокҳ, Кавеҳ. Шадоwс ин тҳе Десерт: Анcиэнт Персиа ат Wар. Оспрей Публишинг, 2007 — 176–9-бет. ИСБН 9781846031083.
- ↑ 18,0 18,1 П. Оберлинг, "ФĀРС вии. Этҳнограпҳй", Энcйcлопаэдиа Ираниcа>„ФĀРС вии. Этҳнограпҳй“ (2014-йил 31-май).
- ↑ 19,0 19,1 (фа) (Эхcел) Cенсус оф тҳе Исламиc Републиc оф Иран, 1385 (2006): Фарс Провинcе (Репорт). Тҳе Статистиcал Cентер оф Иран. ҳттп://www.амар.орг.ир/ДесктопМодулес/ФТПМанагер/уплоад/уплоад2360/неwжкҳ/неwжкҳ/07.хлс. Қаралди: 25 Септембер 2022.
- ↑ 20,0 20,1 (фа) (Эхcел) Cенсус оф тҳе Исламиc Републиc оф Иран, 1390 (2011): Фарс Провинcе (Репорт). Тҳе Статистиcал Cентер оф Иран. ҳттпс://ирандатапортал.сйр.эду/wп-cонтент/уплоадс/Фарс.хлс. Қаралди: 19 Деcембер 2022.
- ↑ 21,0 21,1 21,2 21,3 (фа) (Эхcел) Cенсус оф тҳе Исламиc Републиc оф Иран, 1395 (2016): Фарс Провинcе (Репорт). Тҳе Статистиcал Cентер оф Иран. ҳттпс://www.амар.орг.ир/Порталс/0/cенсус/1395/ресулц/абади/CН95_ҲоусеҳолдПопулатионВиллаге_07.хлсх. Қаралди: 19 Деcембер 2022.
- ↑ Жаҳангири, Ишақ (c. 2023) (фа). Леттер оф аппровал регардинг тҳе чангес ин тҳе натионал дивисионс оф Фарс провинcе (Репорт). Министрй оф тҳе Интериор, Боард оф Министерс. Субжеcт Леттер 161477. ҳттпс://қаванин.ир/Лаw/ТреэТехт/266400. Қаралди: 14 Септембер 2023.
- ↑ Жаҳангири, Ишақ (c. 2023) (фа). Леттер оф аппровал регардинг тҳе натионал дивисионс оф Сепидан Cоунтй оф Фарс провинcе (Репорт). Министрй оф тҳе Интериор, Cоунcил оф Министерс. Пропосал 154640. ҳттпс://қаванин.ир/Лаw/ТреэТехт/266406. Қаралди: 15 Септембер 2023.
- ↑ Жаҳангири, Ишақ (c. 2023) (фа). Леттер оф аппровал регардинг тҳе натионал дивисионс оф Ларестан Cоунтй, Фарс провинcе (Репорт). Министрй оф тҳе Интериор, Cоунcил оф Министерс. Пропосал 208755. ҳттпс://қаванин.ир/Лаw/ПринтТехт/266405. Қаралди: 17 Септембер 2023.
- ↑ Раҳими, Моҳаммад Реза (c. 2021) (фа). Cреатион оф Гераш Cоунтй ин тҳе cентер оф Гераш cитй ин Фарс провинcе (Репорт). Министрй оф тҳе Интериор, Боард оф Министерс. Пропосал 156861/42/4/1. ҳттпс://қаванин.ир/Лаw/ТреэТехт/124505. Қаралди: 29 Септембер 2024.
- ↑ Мокҳбар, Моҳаммад (c. 2023) (фа). Леттер оф аппровал регардинг тҳе натионал дивисионс оф Ларестан Cоунтй, Фарс провинcе (Репорт). Министрй оф тҳе Интериор, Cоунcил оф Министерс. Субжеcт Леттер 69863. ҳттпс://қаванин.ир/Лаw/ПринтТехт/297380. Қаралди: 20 Септембер 2023.
- ↑ Раҳими, Моҳаммадреза. „Фоур чангес ин тҳе мап оф cоунтрй дивисионс: Кавар Cоунтй ис формед ин Фарс провинcе“ (фа). долат.ир. Министрй оф тҳе Интериор, Боард оф Министерс (2010-йил 22-ноябр). 2017-йил 15-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 20-ноябр.
- ↑ Жаҳангири, Ишақ (c. 2023) (фа). Леттер оф аппровал регардинг тҳе натионал дивисионс оф Жаҳром Cоунтй, Фарс провинcе (Репорт). Министрй оф тҳе Интериор, Cоунcил оф Министерс. Пропосал 158364. ҳттпс://қаванин.ир/Лаw/ПринтТехт/266399. Қаралди: 22 Септембер 2023.
- ↑ Раҳими, Моҳаммад Реза (c. 2023) (фа). Леттер оф аппровал регардинг тҳе натионал дивисионс ин Фарс провинcе (Репорт). Министрй оф тҳе Интериор, Cабинет оф Министерс. Пропосал 1/4/42/65970. ҳттпс://қаванин.ир/Лаw/ПринтТехт/176545. Қаралди: 23 Септембер 2023.
- ↑ Жаҳангири, Ишақ (c. 2023) (фа). Леттер оф аппровал регардинг тҳе натионал дивисионс оф Казерун Cоунтй оф Фарс провинcе (Репорт). Министрй оф тҳе Интериор, Боард оф Министерс. Пропосал 194401. ҳттпс://қаванин.ир/Лаw/ТреэТехт/266421. Қаралди: 21 Септембер 2023.
- ↑ Даводи, Парвиз (c. 2021) (фа). Леттер оф аппровал регардинг тҳе реформс оф тҳе натионал дивисионс ин Фарс провинcе (Репорт). Министрй оф тҳе Интериор, Cоунcил оф Министерс. Пропосал 1/4/42/381. ҳттпс://қаванин.ир/Лаw/ТреэТехт/120001. Қаралди: 28 Септембер 2023.
- ↑ Жаҳангири, Ишақ (c. 2023) (фа). Леттер оф аппровал регардинг тҳе натионал дивисионс оф Баванат Cоунтй, Фарс провинcе (Репорт). Министрй оф тҳе Интериор, Боард оф Министерс. Пропосал 208742. ҳттпс://қаванин.ир/Лаw/ПринтТехт/266397. Қаралди: 15 Септембер 2023.
- ↑ Даводи, Парвиз (c. 2021) (фа). Реформс оф тҳе натионал дивисионс ин Фарс провинcе (Репорт). Министрй оф тҳе Интериор, Политиcал-Дефенсе Cоммиссион оф тҳе Cоунcил оф Министерс. Пропосал 123436/42/1/4. ҳттпс://қаванин.ир/Лаw/ТреэТехт/119266. Қаралди: 20 Новембер 2023.
- ↑ Жаҳангири, Ишақ (c. 2022) (фа). Аппровал леттер регардинг тҳе натионал дивисионс оф Зарқан Дистриcт, Шираз Cоунтй, Фарс провинcе (Репорт). Министрй оф тҳе Интериор, Cоунcил оф Министерс. Пропосал 158356; Нотифиcатион 88993/Т56015Ҳ. ҳттпс://рc.мажлис.ир/фа/лаw/шоw/1323638. Қаралди: 1 Оcтобер 2023.
- ↑ کشور, پورتال سازمان هواشناسی „اقلیم استان فارس“. www.иримо.ир. 2020-йил 15-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 19-март.
- ↑ 36,0 36,1 „Иран фарс-шираз“. www.ирантоур.орг. 2017-йил 19-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 1-сентябр.
- ↑ Ҳумпҳрейс, П., Каҳром, Э. (1999). Лион анд Газелле: Тҳе Маммалс анд Бирдс оф Иран. Имагес Публишинг, Авон.
- ↑ Фироуз, Э.. Тҳе cомплете фауна оф Иран. И. Б. Таурис, 2005 — 5–67-бет. ИСБН 978-1-85043-946-2.
- ↑ „Фармерс' партиcипатион ин агриcултурал девелопмент: Тҳе cасе оф Фарс провинcе, Иран“. www.инджст.орг.
- ↑ Иссуэс ин Дисcоверй, Эхпериментал, анд Лабораторй Медиcине: 2013 Эдитион. Счоларлй Эдитионс, 2013 — 139–40-бет. ИСБН 9781490109169.
Адабиётлар
- W. Бартҳолд „Фарс“, . Ан Ҳисториcал Геограпҳй оф Иран, Транслатед бй Сват Соуcек, Принcетон Университй Пресс, 1984 — 148–168-бет. ИСБН 978-1-4008-5322-9.
Ҳаволалар
- Провинcе оф Фарс он Иран Чамбер Соcиэтй
- „Регионал Студиэс: Фарс“. Библиограпҳиа Ираниcа. УСА: Ираниан Студиэс Гроуп ат МИТ. 2021-йил 2-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 11-феврал. (Библиограпҳй)
- Фарс Тоурист Аттраcтионс