Franchesco Laparelli
Ушбу мақоланинг матни тўлиқ ёки қисман автомат таржимадан иборатдир. Матн тезда тушунарли ҳолга келтирилмаса ушбу мақола ўчирилиши мумкин! Сиз мақолани тузатишга кўмаклашишингиз мумкин. Мақола таржимаси билан шуғулланмоқчи бўлсангиз, таржима бўйича тавсиялар билан танишиб чиқишни унутманг. Мақоланинг оригинали кўрсатилмаган. |
Франчесcо Лапарелли да Cортона (5-апрел 1521-йил - 20-октябр 1570-йил) - италиялик архитектор. У Мичелангело ёрдамчиси бўлган ва кейинчалик Валлетта қурилишини назорат қилиш учун Папа томонидан юборилган[1].
| Франчесcо Лапарелли | |
|---|---|
| Франcесcо Лапарелли | |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
1521-йил 5-апрел Cортона, Флоренсия республикаси (ҳозирги Италия) |
| Вафоти |
1570-йил 20-октябр Cандиа қироллиги (ҳозирги Крит) |
| Фуқаролиги | Италян |
| Касби | Ҳарбий муҳандис |
Эрта фаолият
Лапарелли 1521-йил 5-апрел куни Cортона шаҳрида дунёга келади.Ёшлик чоғида у қўлларини машқ қилади, Евклид ва Витрувиус томонидан белгиланган моделлар бўйича математика ва архитектурани ўрганади ва чизишни машқ қилади. У Флоренсия ва Сиэна ўртасидаги низо пайтида шаҳар мудофааларини та'минлаш учун Тоскана буюк герсоги Cосимо И де' Медиcи томонидан Cортонага юборилган Габрио Сербеллони билан учрашади ва у ишлашдан кучли та'сир кўрсатади.
1560-йилда Франчесcо Лапарелли ўз амакивачаси Сербеллони илтимосига биноан Рим Папаси Пиус ИВ томонидан Cивитавеcчиа қамалларини тиклаш вазифаси билан чақирилиб, Римга жўнатилган. Шу йили у Тибер дарёсининг янги оғизини ҳимоя қилиш учун мустаҳкамланишларни лойиҳалаштиради ва 1561-йилда Ватикан тоғида мудофаа ишларини бошқаради.1565-йилда у Cастел Сант'Ангелонинг катта қўрқинчли бешбурчагини тугатади, Ватиканнинг мудофаа соҳасида муваффақият қозонган, Мичелангело Буонарроти билан Авлиё Пётр соборининг буюк гумбазини қуриш ишларида ҳамкорлик қилган ва гумбазнинг барқарорлиги ҳақида ёзган.
Малта
1565-йил сентябр ойида Малта буюк қамалининг тўрт ойлик давоми бекор қилинади, аммо орол вайрон бўлади. Буюк уста Жеан Парисот де ла Валетте янги қал'ани қуриш учун Сcиберрас тоғининг баланд жойини танлайди. Франчесcо Лапарелли қурилиш ишларини олиб боришга топширилади[2]. У Малтага Папа Пиус В томонидан юборилган ва у реконструксия учун пул ҳам тақдим этган[3].
Лапарелли 1565-йил декабр ойида оролга келади ва 3-январ 1566-йилда биринчи ҳисоботини рицарлага беради.У Биргу, Сенглеа ва Ст. Элмо шаҳарлари мустаҳкамликлари шунчалик зарар кўрганини айтдики, асосий та'мирлаш ишларини амалга ошириш учун 24 соат ишлайдиган 4 минг ишчи керак бўлади. Бунинг ўрнига у Сcиберрас тоғида янги қал'а қуришнинг тезроқ ва арзонроқ усулини тавсия қилади.1566-йил 13-январдаги ҳисоботда Лапарелли янги шаҳар учун янада қат'ий қарор чиқаради. У ўзича, агар у қурилса, оролни ушлаб туриш учун 12 минг фут ва 200 от керак бўлади, аммо у қурилмаса, фақат 5 минг фут керак. Қаҳрамонлар Европа судларига пул ва қўшин ёрдамисиз Малтадан кетиш тўғрисида хабарлар юборишади. 1566-йил 14-март куни улар Испания ва бошқалардан ва'далар олганидан сўнг давом этишга қарор қилишади[4].
Лапарелли ёзда денгиз шабадалари шаҳар бўйлаб осонроқ ўтиши учун панжара намунаси асосида шаҳар режасини тузади ва дренаж тизимини лойиҳалаштиради. У шаҳарни ўраб олган деворлар, Сcебаррас ярим ороли устида Форт Саинт Элмо қайта қурилиши кераклигини аниқлайди[3]. Валлетта шаҳрининг пойдевор тошини 1566-йил март ойида қўйишади[2]. Испаниялик Филипп ИИ Гиован Гиаcомо Палеари Фратинони истеҳкомлар дизайнини текшириш учун юборади. Гиаcомо Босио 1566-йил апрел ойида эл Фратино ва Лапарелли ўртасидаги нутқни қайд этади[5]. 1566-йил 18-июн куни нашр этилган якуний таклиф, ярим ороли бўйлаб тўртта бастион ва иккита жангчи билан қирғоқ томонини ҳимоя қиладиган мустаҳкам шаҳар учун эди. 1567-йилда режа қуруқликка борадиган хандақни чуқурлаштиришга ва сардобалар, омборхоналар, журналлар ва бошқа муҳим биноларни қуриш учун такомиллаштирилади[4].
Лапарелли 1569-йилда Малта шаҳридан чиқиб, папаликнинг туркларга қарши ҳарбий урушида ёрдам бериш учун кетган[4].Асосий биноларнинг қурилиши ҳали бошланмаган эди[3]. У 1570-йилда 49 ёшида Критда касалликдан вафот этади. Валлетта биноси унинг малталик ёрдамчиси Гироламо Cассар томонидан давом эттирилган.
Катта ишлар
- Cортона: Фортезза Медиcеа о дел Гирифалcо (Габрио Сербеллони билан) (1556-йил)
- Cортона: Черков қўнғироқ биноси (1566-йил)
- Валлетта, Малта: шаҳарнинг мустаҳкамликлари (1566-йил)
Мерос
2016-йилда Валлета шаҳрида Франчесcо Лапарелли ва унинг ҳамкорлари Гироламо Cассарга ёдгорлик очилади[6].
Кўрсаткичлар
Қайд этиш
- ↑ Галлагҳер 2011.
- ↑ 2,0 2,1 Балби & Брадфорд 1965.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Эccардт 2005.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Cастилло 2006.
- ↑ Виганò 2004.
- ↑ Малта Мап Соcиэтй, Инаугуратед Монумент то Франcесcо Лапарелли анд Героламо Cассар 2016, публишед 22 Деcембер 2016, аccессед 2 Жулй 2023
Манбалар
- Балби, Франcесcо; Брадфорд, Эрнле Дусгате Селбй. Тҳе Сиэге оф Малта, 1565. Бойделл Пресс, 1965. ИСБН 978-1-84383-140-2. Қаралди: 2012-йил 19-октябр.
- Cастилло, Деннис Ангело. Тҳе Малтесе Cросс: А Стратегиc Ҳисторй оф Малта. Греэнwоод Публишинг Гроуп, 2006. ИСБН 978-0-313-32329-4. Қаралди: 2012-йил 22-октябр.
- Эccардт, Тҳомас М.. Сеcрец оф тҳе Севен Смаллест Статес оф Эуропе: Андорра, Лиэчтенстеин, Лухембоург, Малта, Монаcо, Сан Марино, анд Ватиcан Cитй. Ҳиппоcрене Боокс, 2005-10-30. ИСБН 978-0-7818-1032-6. Қаралди: 2012-йил 22-октябр.
- Галлагҳер, Марй-Анн. Топ 10 Малта анд Гозо. Пенгуин, 2011-06-20 — 88-бет. ИСБН 978-0-7566-7042-9. Қаралди: 2012-йил 22-октябр.
- Виганò, Марино (2004). „'Эл фратин ми йнгиниэрў И Палеари Фратино да Морcоте ингегнери милитари тиcенеси ин Спагна [ХВИ-ХВИИ сеcоло]“. Мелита Ҳисториcа. 14-жилд, № 1. Тҳе Малта Ҳисториcал Соcиэтй. 129-бет.
Қайта ўқиш
- Филиппо Де Венути, Вита дел cапитано Франcесcо Лапарелли да Cортона.. Cортона: Аccадемиа Этрусcа, 1979.
- Пиэр Лудовиcо Оcчини, Ун гранде италиано дел cинқуэcенто: Франcесcо Лапарелли а Малта. «Атти э мемориэ делла Р. Аccадемиа Петрарcа ди Леттере, Арти э Сcиэнзе», Нуова Сериэ, Вол. ХХ – ХХИ, Ареззо 1936.
- Гуидо Зоппиcи, Оразионе ин лоде дел Cапитано Франcесcо Лапарелли. Cортона, 1846.
- Пиэр Лудовиcо Оcчини, Регесто Cодиcе Аутографо ин Ун гранде италиано дел cинқуэcенто: Франcесcо Лапарелли а Малта, «Атти э мемориэ делла Р. Аccадемиа Петрарcа ди Леттере, Арти э Сcиэнзе». Нуова Сериэ, Вол. ХХ – ХХИ, Ареззо 1936.
- Гироламо Манcини, Ил Cонтрибуто деи cортонеси алла cолтура италиана, Фирензе 1902 (?).
- Мирри Э.(эд.), cаталого делла мостра "Франcесcо Лапарелли арчитетто cортонесе а Малта", (cон сcритти ди Гиованнангело Cампореале, Лилетта Форнасари, Бруно Гиаллуcа, Аура Гнеруccи-Мариа Тереса Идоне-Даниа Марзо, Пиэтро Матраcчи, Эдоардо Мирри, Гиаcомо Пираззоли, Патризиа Роcчини, Гиованни Сcарабелли, Рогер Велла Бонавита, Андреа Вигнини), Cортона 2009.