Franchesko Borromini

Бернинидан фарқли ўлароқ, унинг рақиби, барокко ме’морчилигининг иккинчи йирик вакили Франческо Борроминининг (1599-1667) иши ушбу услубдаги экспрессив ан’аналарнинг кескинлашувига мисолдир.

Ижоди

Маҳоратли ме’мор Бернини шаҳарсозлик характеридаги йирик ишлардан ва диний буюртмалардан бироз четга чиққандан сўнг Борромини ме’морчиликда диний иншоотлар қурилиши ва клерикализм тарафдорлари буюртмалари асосида ўз йўлини топди.  

Борромини ижодининг илк даврида – филиппин роҳибларининг ораториясида (1637-йилда қурилиши бошланган) унинг ме’морчилик сан’атидаги хусусиятлари ўз ифодасини топган.

Италия ме'морчилигида

Италия ме’морчилигида илк марта бош фасадни икки қаватга бўлиш ғоясини иншоотларнинг бош фасади орқали кўрсатиб берди. Мазкур фасад эгилган шаклларда икки қаватга ажратилиши, ордерлар тизимига оид пилястерлар билан безатилган, мураккаб бош устунларга таянган ҳолда ўсиб борувчи безаклар ҳамда ўзига хос фронтон билан безатилган. Борроминининг кейинги ишларида борган сари бундай мураккаб шаклда лойиҳалар сони ортиб борди.

Энг ҳарактерли ижоди

Борромини ижодидаги энг ҳарактерли қурилиш лойиҳаларини мафкуравий қарашлари, бадиий жиҳатлари Римдаги Сан Карло алле куатро фонтане (1635-1667) ва Сант Иво (1642-1660) черковларида ўз ифодасини топган. Черковлар режалари жуда мураккаблиги билан ажралиб туради ва олти бурчакли (Сан-Иво) шаклдан кейин ромб (Сан-Карло) ёки учбурчак ва сферик нишаларнинг чизиқларидан кейин бир томони қавариқ ва бир томони ботиқ деворларининг ритмик алмашинувига асосланган. Режанинг ғаройиб шакллари динамик бўлиб, ички тузилмани доимий равишда ўзгартириш ҳолатида бўлади. Турли бурчакларда бир вақтнинг ўзида кўринадиган устунлар, пиластерлар, деразалар, нишалар, чексиз ва хилма-хил кўринади, томошабинни ўзига жалб қилган ҳолда бутун структурани англаш, маконнинг ҳақиқатини ва шаклларнинг обективлигини ҳис қилиш имкониятидан маҳрум қилади.

Фазовий динамика

Фазовий динамика, айниқса, Сант Иво черковининг ички қисмида яққол намоён бўлади, у ерда деворларнинг ўткир учбурчак шакллари ташқи томондан очиқ осмонўпар тож билан ўралган, юқорига интилувчи ғайриоддий спирал тожсимон гумбаз билан тугаган. Черковнинг гумбази спиралсимон поғонали бўлиб, ўта ҳашамдор, металл фигуралар орқали “Тож” тақилган. Бу эса папа тиараси (Тиара – рим папасининг бош кийими) тимсолидир. Нафис конструксия олтин шар ва хоч билан бойитилган. Сант-Иво ва Сан-Карло черковларининг ички интерерлари нисбатан кичикроқ бўлиб, қандайдир сирли ва ғайритабиий ҳаракатлар билан тўлдирилганга ўхшайди. Кессон ва ҳайкалтарош безаклар билан безатилган ёруғлик билан тўлдирилган плафонлар бундай ҳаракатни чегараламайди, аксинча, унга чексизлик хусусиятини беради. Ботиқ нишалар орасида ўрнатилган кўплаб ҳайкаллар ме’морчиликнинг ҳиссий ифодасини оширади. Черковнинг ўлчами унчалик катта эмас. Унинг тузилиши Борроминининг режасига биноан ме’морий ан’аналардан бироз четлашган ҳолда, я’ни марказлашган режали эмас. (Буни яна биз Сан – Карло алле Куатро Фонтане черковида ҳам кўришимиз мумкин) Моҳир ме’мор италян бароккоси услубидаги черковда оссиметрик схемадан фойдаланади. Бунда бир бирига аниқ жойлаштирилган учбурчак ҳосил қилинади. Натижа эса Давид юлдузини ёдга солади.

Манба

•"Умумсан'ат тарихи" Абдуллаев Обиджон Орипович Тошкент-2020