Ziyosfera

Free State universiteti

Фреэ Стате Университети — Жанубий Африканинг пойтахти Блоэмфонтеин шаҳридаги кўп кампусли давлат университетидир. У биринчи марта олий ўқув юрти сифатида 1904-йилда Грей коллежининг учинчи бўлими сифатида ташкил этилган[2]. 1950-йилда мустақил Африка тилидаги университет деб эълон қилинган ва номи Оранге Фреэ Стате университетига ўзгартирилган. Университет иккита сунъий йўлдош кампусига эга. Дастлаб фақат оқ танлилар учун участка бўлган университет 1996-йилда тўлиқ ажратилган. Университетнинг биринчи қора танли проректори 2010-йилда тайинланган[3].

Фреэ Стате университети
Университеит ван диэ Врйстаат
Асос солинган санаси 1904-йил
Ректори Проф Франcис Петерсен[1]
Талабалари 37,000 та

Тарих

Эркин штатдаги олий таълим муассасасининг кўп йиллик орзуси 1904-йилда Грей коллежи биринчи марта тўлиқ бакалавриат курсига абитуриентларни қабул қилганида рўёбга чиқган. 1906-йилда Грей коллежининг учинчи қисми Грей Университй Cоллеге (ГУC) номи билан танилган, аммо кўп ўтмай мактаб ва коллеж ўзаро ажралишган. 1910-йилда Оранж дарёси колонияси парламенти ГУCни санъат ва фанлар соҳасидаги расмий таълим муассасаси деб эълон қилган қонун қабул қилинган[4]. Замонавий Жанубий Африка университет тизими нуқтаи назаридан, Фреэ Стате Университети ўзининг расмий пайдо бўлиши учун 1916-йилда қонун билан автоном университет сифатида ташкил этилган Жанубий Африка Университетига (УНИСА) қарздор эди[5]. УНИСА ўша пайтда Преторияда жойлашган соябон ёки федерал муассаса бўлиб, бир нечта коллежлар учун академик васийлик ролини ўйнаган ва охироқибат автоном университетларга айланган[6]. УНИСА васийлиги остидаги коллежлардан бири Блоэмфонтейндаги Грей университети коллежи эди. УНИСАнинг васийлиги 1949-йилда Оранге Фреэ Стате университети университет сифатида низомни олганида тугаган[7].

Дастлаб, таълим инглиз тили эди, аммо кейинчалик бу икки тилли бўлиб, африкаанс тилини ўз ичига олади. Исм Оранге Фреэ Стате университети коллежига ўзгартирилди — бу ном ўзгаришининг африкаанс версияси бугунги кунгача университет талабаларига (Ковсиэс) нисбатан қўлланиладиган сўзнинг манбаи ҳисобланади. 1940-йилларнинг охирида таълим африканс тилига ўзгартирилган. Университет 1950-йилда тўлиқ ҳуқуқли, мустақил университет деб эълон қилинди ва номи яна Оранге Фреэ Стате университетига ўзгартирилган.

1993-йилда у параллел ўртача ўқитиш тизимини қабул қилган. Бироқ, университет 2016-йилда инглиз тилини асосий таълим воситасига айлантиришга қарор қилган. 1999-йилда янги университет низоми қабул қилингандан сўнг, УФС сезиларли ўсиш даврига кирди. Бугунги кунда Эркин Давлат Университети ўз тарихида ҳар қачонгидан ҳам кўпроқ талабаларга эга.

2001-йил феврал ойида университет номи Озод Давлат Университетига ўзгартирилди, бу институтнинг ҳақиқий характерини ва унинг муҳитини акс эттириш учун қабул қилинди. 2004-йилда университет ўзининг юз йиллигини нишонлади.

Тил сиёсати

1902-йилда бурларнинг инглизлар томонидан мағлубиятга учраганидан сўнг, Оранге Фреэ Стате Оранге Ривер колонияси сифатида танилди, бу вақт давомида расмий тил голланд тилидан инглиз тилига ўзгартирилди. Шунинг учун Грей университети коллежи 1904-йилда ташкил этилганида, тил воситаси инглиз тили эди. Бироқ, голланд тили коллежда бошиданоқ ўқитиладиган фанлардан бири эди. Африкаанслар фойдасига тил фаоллари 1919-йилда африканс оммабоп мавзуга айланганида, тил коллеждаги фанлардан бири сифатида голланд тилига қўшимча фан сифатида қабул қилинишига имкон берган. 1950-йилда Оранге Фреэ Стате университети (УОФС) ташкил этилган ва расмий ўрта тил африканс эди[8]. Университет номи 2001-йилда яна бугунги кунда маълум бўлган Эркин Давлат Университетига ўзгартирилди[9]. Икки тилли тил сиёсати (Африкаанс ва инглиз тили) 1993-йилдан бери жорий қилинган бўлсада, у 2003-йилда расмийлаштирилди. Бироқ университет 2016-йилда инглиз тилини асосий таълим воситасига айлантиришга қарор қилди. Бу қарорга АфриФорум фуқаролик ҳуқуқлари гуруҳи ва ҳамкорликда эътироз билдирилди. Бирдамлик (Жанубий Африка касаба уюшмаси)аммо Африкаанларни олиб ташлаш тўғрисидаги қарор 2017-йилда Жанубий Африка Конституциявий суди томонидан тасдиқланди; ҳукм университетнинг ўшандан бери амалга оширилаётган янги тил сиёсатини маъқуллаганида[10].

Кампуслар

Асосий кампус биноси

Университетнинг Блоэмфонтеин кампуси шаҳар марказига яқин жойлашган. Университетда иккита сунъий йўлдош шаҳарчаси ҳам мавжуд. Улардан бири Жанубий Кампус деб аталадиган Блоэмфонтейнда, иккинчиси эса 2003-йилгача Шимолий Университетининг бир қисми бўлган собиқ ватани ҚwаҚвада жойлашган.

Университет спорт иншоотлари 20 дан ортиқ спорт, тиббий муассасалар ва маданий тадбирларни ўз ичига олади, улар сиёсий майдондан очиқ ҳаёт ва ижодий санъатгача. Унда талабалар маркази, талабалар газетаси, ИРАWА ва КовсиэФм кампус радиостансияси мавжуд. Бундан ташқари, талабалар кутубхона, Сасол кутубхонаси, шунингдек, Фрик Скотт тиббиёт кутубхонаси, касбий ва йўл-йўриқ маркази, талабалар театри ва компютер марказидан фойдаланишлари мумкин.

Академик бўлимлар

Таниқли битирувчилар

  • CР Сwарт (1894-1982-йиллар): Жанубий Африка Республикасининг биринчи давлат президенти (1961-1967-йиллар)
  • ПW Ботҳа (1916-2006): 1978-йилдан 1984-йилгача Жанубий Африканинг Бош вазири ва 1984-йилдан 1989-йилгача биринчи ижрочи давлат президенти.
  • Расси Эрасмус (1972-): Халқаро регби ўйинчиси, Спрингбок мураббийи
  • Сюзан Вослоо : Жанубий Африкадаги биринчи аёл юрак-торакал жарроҳ.

Рейтинг

2010-йилда Wебометриcс университетни Жанубий Африкадаги энг яхши тўққизинчи ва дунёда 2095-ўринни эгаллаган[11].

Ирқий интеграция, де-сегрегация ва қарама-қаршилик

Илгари фақат оқ танлилар учун очиқ бўлганидан сўнг , УФС ўзининг биринчи қора танли талабаларини 1990-йилларнинг бошида қабул қилди, чунки Жанубий Африкада апартеид тугайди[12]. Барча ирқлардаги талабаларнинг катта қисми турар-жой биноларининг ирқий интеграциясини қўллабқувватладилар[12] ва бир неча йил давомида УФС намунавий интеграция лойиҳаси сифатида қаралди. Бироқ, 1990-йилларнинг ўрталари ва охирларида қора танлилар талабалар жамоасининг катта қисмини ташкил қила бошладилар (улар Эркин штат провинсияси аҳолисининг 85 фоизини ташкил қилади) ва фақат оқ танлилар анъаналарини давом эттиришга камроқ иштиёқ билан қарашни бошладилар. УФС тарихи[12]. 1996-йилдаги ғалаёндан кейин УФС талабалар турар жойларига айландиде-факто қайта ажратилган. Бундан ташқари, дарслар инглиз ва африкаанс тилларида ўтказила бошлаганлиги сабабли, оқлар африкаанс тилидаги синфларни ва қора танлилар инглиз тилидаги дарсларни маъқул кўргани учун синфлар ҳам ажратилди[12].

Опра Уинфри 2011-йил 24-июн куни университетнинг таълим бўйича фахрий доктори унвонини олди[13].

Университет 2008-йил феврал ойининг охирида Реитз қароргоҳининг тўрт оқ танли талабалари томонидан кампусда ирқий интеграцияга қарши норозилик деб аталган видеодан сўнг тортишувларга дуч келган. Видеони яратишнинг асл мақсади ҳали ҳам баҳсли. Видеода беш қора танли ишчи турли хил сохта ҳаракатларга дучор бўлгани, жумладан, пешоб қилинган овқатни истеъмол қилишга мажбурлангани тасвирланган[14]. Видео Жанубий Африка ва халқаро оммавий ахборот воситаларида ёритилган ва Жанубий Африкадаги аксарият йирик сиёсий партиялар томонидан қораланган ва университет талабалари ўртасида тартибсизликлар ва ирқий низоларга сабаб бўлган. Видеодан кейинги тартибсизликларда қора танли талабалар норозилик билдириш орқали оқ танли талабаларга таҳдидлар қилинган[15].

Университет кенгаши воқеа туфайли Реитз ётоқхонасини ёпиб қўйди ва воқеа Жанубий Африка Таълим Департаменти томонидан таълимдаги ирқчилик бўйича кенгроқ тергов олиб борди[16].

Ўша пайтдаги янги вице-канслер Жонатан Янсен — интеллектуал эркинликнинг кучли тарафдори[17] ва УФСнинг биринчи қора танли президенти[12] — тайинланди ва у кейинчалик талабалар ўртасида кампус бўйлаб ирқий интеграция жараёнини бошлади. 2010-йилда университет Олий таълимдаги энг яхши амалиёт учун Жаҳон Университетлар Форуми мукофотига сазовор бўлган, бу мукофот талабалар ҳамжамиятининг ирқий интеграцияси ва уйғунлашувини юқори баҳолади[18][19][20]. Университетнинг фахрий доктори унвонини олган Опра Уинфривоқеа ва кейинги ирқий интеграция ҳақида гапирганда, университетнинг ўзгаришини можизадан бошқа нарса эмас деб атаган[21].

2015-йил апрел ойида Эркин Давлат Университети УФС ректори ва проректори, профессор Жонатан Янсен бошчилигида университетда ҳайкаллар, рамзлар ва белгиларнинг роли ва ўрни ҳақида уч кунлик муҳокама сессиясини ўтказди. CР Сwарт ва Мартинус Тҳеунис Стейн ҳайкалларини олиб ташлаш жараёни[22][23]. 2016-йилда ФеэсМустФалл ҳаракати пайтидаги норозилик намойишлари; CР Сwарт ҳайкали Иқтисодий эркинлик курашчилари намойишчилари томонидан бузиб ташланди. CР Сварт 1960-1961-йилларда Жанубий Африканинг генерал-губернатори бўлиб ишлаган, у ерда 1961-йилдан 1967-йилгача Жанубий Африка Республикаси президенти бўлганидан кейин. Африканерлар учун муҳимлик рамзи бўлган., ҳайкал 2016-йил 19-декабрда Воортреккерс ҳаракати томонидан кампусдан олиб ташланди ва у ерда қайта тикланганидан кейин Сарел Cиллиэрс мероси об’эктига кўчирилди[24][25].


2018-йилда университет Интеграциялашган трансформация режасига (ИТП) мувофиқ ҳал қилиниши керак бўлган устувор вазифа сифатида Оранге Фреэ Статенинг сўнгги Боэр президенти бўлган Президент МТ Стейн ҳайкалини нишонга олган. Ноябр ойида ректор ва проректор, профессор Френсис Петерсен талабалар жамоасининг катта қисми ҳайкал ёнида ўзини ёқимсиз ҳис қилганини ва Махсус топшириқлар гуруҳи ҳайкалнинг тарихий талқини бўлиши мумкин эмаслигини аниқлаганини ва бу ҳайкални шунинг учун бошқа жойга кўчирилиши керак[26].

Манбалар

  1. ↑ ҳттп://www.уcт.аc.за/доwнлоадс/эмаил/ПрофПетерсенУФСВC.Деc2016.пдф [формациз УРЛ ПДФ]
  2. ↑ „CҲЕ | Cоунcил он Ҳигҳер Эдуcатион | Регулаторй бодй фор Ҳигҳер Эдуcатион ин Соутҳ Африcа | Эдуcатион | Инноватион | Университй | Соутҳ Африcа“. www.че.аc.за. Қаралди: 2020-йил 25-май.
  3. ↑ „Ҳисторй“. www.уфс.аc.за. Қаралди: 2020-йил 25-май.
  4. ↑ „Ҳисторй оф тҳе Университй“. уфс.аc.за. 13-январ 2008-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-феврал 2008-йил.
  5. ↑ Wелш, Давид (1975). „Университиэс анд Соcиэтй ин Соутҳ Африcа: Ан Ҳисториcал Перспеcтиве (Тҳе Ван Wйк де Вриэс Cоммиссион он Университиэс: Cритиcал Cомменц)“. Пҳилосопҳиcал Паперс. 4-жилд, № 1. 22-бет. дои:10.1080/05568647509506448.
  6. ↑ Wелш, Давид (1975). „Университиэс анд Соcиэтй ин Соутҳ Африcа: Ан Ҳисториcал Перспеcтиве“. Пҳилосопҳиcал Паперс. 4-жилд, № 1. 22-бет. дои:10.1080/05568647509506448.
  7. ↑ Wелш, Давид (1975). „Университиэс анд Соcиэтй ин Соутҳ Африcа: Ан Ҳисториcал Перспеcтиве“. Пҳилосопҳиcал Паперс. 4-жилд, № 1. 22,23-бет. дои:10.1080/05568647509506448.
  8. ↑ Ҳисторй оф тҳе Департмент
  9. ↑ Ҳисторй
  10. ↑ „АфриФорум & Солидаритй вс тҳе УФС: CонCоурт жудгмент“. политиcсwеб (3-январ 2018-йил). Қаралди: 9-июн 2019-йил.
  11. ↑ „Топ Африcа“. Ранкинг Wеб оф Wорлд Университиэс. 4-октабр 2009-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-феврал 2010-йил.
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 Эве Фаирбанкс, А Ҳоусе Дивидед, Слате, Публишед 24 Жуне 2013. Ретриэвед 2 Жулй 2013.
  13. ↑ Опраҳ Wинфрей ис ноw а Ковсиэ! Ретриэвед 29 Деcембер 2011
  14. ↑ „Оутcрй ин СА овер 'раcист' видео“. ББC (27-феврал 2008-йил).
  15. ↑ „архив нусхаси“. 2012-йил 3-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-июн.
  16. ↑ „Эдуcатион то пробе раcисм Неwс24“. 4-сентабр 2012-йилда асл нусхадан архивланган.
  17. ↑ „Тҳе (Селф-Импосед) Cрисис оф тҳе Блаcк Интеллеcтуал: Жонатҳан Жансенъс Wолпе леcтуре, Техт оф а публиc леcтуре бй Жонатҳан Жансен“. 2024-йил 18-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-июн.
  18. ↑ УФС реcеивес ан аwард фром тҳе Wорлд Университиэс Форум. Ретриэвед 29 Деcембер 2011
  19. ↑ „аллАфриcа.cом: Соутҳ Африcа: Реитз Фоур Май Бе Cомпеллед то Апологисе“. 2011-йил 4-июнда асл нусхадан архивланган.
  20. ↑ „СА университй реcеивес интернатионал аwард. Ретриэвед 29 Деcембер 2011“. 2014-йил 12-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-июн.
  21. ↑ Опраҳ ҳаилс СА ʻмираcлеъ. Ретриэвед 29 Деcембер 2011
  22. ↑ "Дисcоурсе он статуэс анд сймболс пуц трансформатион қуэстионс ин тҳе спотлигҳт", Неwс Арчиве, Университй оф тҳе Фреэ Стате, 2015-04-12,
  23. ↑ „Ковсиэ студенц таке а станcе агаинст ремовал оф статуэс“. АфриФорум (3-ноябр 2015-йил). 2019-йил 7-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 7-июн 2019-йил.
  24. ↑ „CР Сwарт статуэ ҳас фаллен“. Неwс24 (23-феврал 2016-йил). Қаралди: 7-июн 2019-йил.
  25. ↑ „Статуэ оф C.Р. Сwарт стеадфаст wитҳ неw ҳоризон“. тҳе ҳеритаге фоундатион (2-апрел 2016-йил). 2017-йил 11-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 7-июн 2019-йил.
  26. ↑ "УФС Cоунcил аппровес релоcатион оф МТ Стейн статуэ то а сите офф cампус", Медиа Релеасе, Университй оф тҳе Фреэ Стате, Лаcеа Лоадер, 23 Новембер 2018 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi