Миллий (давлат) стандарти — Евроосиё иқтисодий иттифоқига аъзо давлатнинг стандартлаштириш органи томонидан қабул қилинган стандарт.[1] :п. 2

Стандартлаштириш органлари

Индекс мамлакат миллий стандартлар органи
АЗС Озарбайжон Озарбайжон стандартлаштириш, метрология ва патент давлат қўмитаси
АСТ Арманистон Арманистон Республикаси Ҳукумати ҳузуридаги Стандартлаштириш, метрология ва сертификатлаштириш департаменти (АрмСтате Стандард)
СТБ Беларус Беларус Республикаси Стандартлаштириш давлат қўмитаси (Госстандарт РБ)
Грузия Стандартлар ва метрология миллий агентлиги (Грузстандарт)
СТ РК Қозоғистон Қозоғистон Республикаси Саноат ва инфратузилмани ривожлантириш вазирлигининг Техник жиҳатдан тартибга солиш ва метрология қўмитаси (Қозоғистон Республикаси Давлат стандарти)
КМС Қирғизистон Қирғизистон Республикаси Миллий стандартлар ва метрология институти (Қирғизистон стандарти)
СМ Молдова Стандартлаштириш ва метрология бошқармаси (Молдовастандарт)
ГОСТ Р (ГОСТ РФ), ПНСТ, РСТ Россия Техник тартибга солиш ва метрология федерал агентлиги (Росстандарт)
Тожикистон Иқтисодиёт ва савдо вазирлиги ҳузуридаги Стандартлаштириш, метрология, сертификатлаштириш ва савдо назорати агентлиги (Тожикстандарт)
ТДС Туркманистон Туркманистоннинг асосий давлат хизмати "Туркменстандартлари" ("Туркманстандартлари" Бош давлат хизмати)
ТДТУ Ўзбекистон Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Ўзбекистон стандартлаштириш, метрология ва сертификатлаштириш агентлиги (Ўзстандарт)
ДСТУ Украина "Украина стандартлаштириш, сертификатлаштириш ва сифат муаммолари илмий-таълим маркази" давлат корхонаси ("УкрНИУТС" СЕ)
ДИН[2] Германия Германия стандартлаштириш институти
Буюк Британия Британия стандартлари институти
ЖИС Япония Япония саноат стандартлари қўмитаси
АНСИ АҚСҲ Америка миллий стандартлар институти

АҚСҲ

Стандарт АНСИ томонидан тасдиқланганидан кейин миллий деб тан олинган. Қабул қилинган стандарт АНСИ томонидан тасдиқланмаган бўлса, у торроқ дастурга эга саноат стандартидир. Бундай стандартлар амалда “де-факто стандартлар” деб ҳам юритилади. Ихтиёрий стандарт (миллий ва миллий бўлмаган) федерал ёки штат даражасидаги ваколатли орган томонидан қарор қабул қилинган тақдирда мажбурий стандартга айланиши мумкин. Мажбурий стандарт мақоми Федерал реэстрда (Федерал реэстр)[3] эълон қилинган пайтдан бошлаб олинади.

Россия

Россияда миллий стандартлар ихтиёрий равишда қўлланади. Мудофаа маҳсулотлари ва давлат сирини ташкил этувчи маълумотларни ёки кириш ҳуқуқи чекланган бошқа маълумотларни ҳимоя қилиш учун стандартларни қўллаш бундан мустасно[4]. Шунингдек, Россия Федерацияси ҳукумати томонидан белгиланган стандартлаштириш ҳужжатлари рўйхатига киритилган стандартлаштириш ҳужжатларини қўллаш мажбурийдир, улардан мажбурий фойдаланиш Россия Федерацияси ҳудудида ташкил этилганда йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлайди[5]. Стандартлаштириш ҳужжатларини мажбурий қўллаш фақат "Россия Федерациясида стандартлаштириш тўғрисида" ги қонун билан белгиланади, техник жиҳатдан тартибга солиш мақсадлари учун стандартлаштириш ҳужжатларидан фойдаланиш "Техник жиҳатдан тартибга солиш тўғрисида" ги қонунга мувофиқ белгиланади[4].

Кенгроқ маънода, ҳар қандай давлатнинг миллий стандартлаштириш органи томонидан қабул қилинган ва кенг фойдаланувчилар учун мавжуд бўлган стандарт.[6]

Россия Федерациясида Россияда бошқа давлатни стандартлаштириш бўйича миллий (ваколатли) орган (ташкилот) томонидан қабул қилинган стандарт "хорижий давлат стандарти" деб аталади.[7]

  • Миллий стандартлаштириш тизимининг ҳужжатлари:
    • Россия Федерациясининг миллий стандартлари:
      • россия Федерациясининг асосий миллий стандарти;
      • россия Федерациясининг миллий стандарти;
      • россия Федерациясининг дастлабки миллий стандарти;
    • стандартлаштириш қоидалари;
    • стандартлаштириш бўйича тавсиялар;
    • маълумот ва техник маълумотномалар[4];
  • ташкилот стандартлари;
  • техник шартлар;
  • қоидалар китоблари;

Стандартлаштириш ҳужжатлари:

Мудофаа маҳсулотларини стандартлаштириш бўйича ҳужжатлар[8]:

  • давлатлараро ҳарбий стандартлар;
  • давлат ҳарбий стандартлари;
  • саноат ҳарбий стандартлари;
  • уларга ҳарбий қўшимчалар киритилган давлатлараро стандартлар;
  • уларга ҳарбий қўшимчалар киритилган миллий стандартлар;
  • уларга ҳарбий қўшимчалар киритилган саноат стандартлари;
  • ҳарбий ҳолат даври учун уларга қўшимчалар киритилган давлат ҳарбий стандартлари;
  • ҳарбий ҳолат даври учун уларга қўшимчалар киритилган миллий стандартлар;
  • ҳарбий ҳолат даври учун уларга қўшимчалар киритилган тармоқ ҳарбий стандартлари;
  • ҳарбий ҳолат даври учун уларга қўшимчалар киритилган саноат стандартлари;
  • ҳарбий ҳолатнинг давлат ҳарбий стандартлари;
  • ҳарбий ҳолатнинг давлат стандартлари;
  • саноат ҳарбий ҳарбий ҳолат стандартлари;
  • ҳарбий ҳолат саноат стандартлари;
  • мудофаа ва халқ хўжалиги маҳсулотларига ягона талаблар қўйиладиган давлатлараро ва миллий стандартлар;
  • мудофаа ва халқ хўжалиги маҳсулотларига ягона талаблар қўйилган саноат стандартлари;
  • давлатлараро стандартлар, миллий стандартлар, тармоқ стандартлари ва ахборот-техник ма’лумотномалар;
  • ташкилот стандартлари, шунингдек, техник шартлар (ташкилот стандарти тури сифатида);
  • стандартлаштириш қоидалари ва мудофаа маҳсулотларини стандартлаштириш бўйича тавсиялар;
  • мудофаа маҳсулотлари учун стандартлар таснифлагичи;
  • техник, иқтисодий ва ижтимоий маълумотларнинг бутун Россия таснифлагичлари;
  • федерал давлат эҳтиёжлари учун таъминотнинг ягона кодификатори;
  • қурол ва ҳарбий техника турларига умумий техник талаблар тизимининг норматив-техник ҳужжатлари;
  • асосий давлат ҳарбий стандартлари.

Давлат мудофаа буюртмасидан ташқарида яратилган ва (ёки) тақдим этилган стандартлаштириш об'эктларига нисбатан, давлат сирини ташкил этувчи ва (ёки) Россия Федерацияси қонунчилигига мувофиқ ҳимояланган бошқа чекланган кириш маълумотларига тааллуқли маълумотларни ўз ичига олган стандартлаштириш ҳужжатлари тасдиқланиши мумкин. Бундай ҳужжатлар стандартлаштириш соҳасидаги федерал ижроия органи томонидан тасдиқланган ва "чекланган тарқатиш миллий стандарти" деб аталади[9].

Ҳикоя

Республика стандарти РСТ РСФСР 1-71 Техник шартлар. Мувофиқлаштириш, тасдиқлаш ва давлат ро'йхатидан о'тказиш тартиби

Маҳсулотлар учун республика стандартлари (РСФСР РСТ) маҳсулот ассортименти бўйича РСФСР Давлат режалаштириш қўмитаси томонидан тасдиқланган. Кўпинча номенклатурага уй-рўзғор буюмлари ва озиқ-овқат киради. Маҳсулотлар учун республика стандартлари РСФСР вазирликлари ва идоралари ва РСФСР ҳудудида жойлашган барча корхоналар, ташкилотлар ва муассасалар учун, уларнинг идоравий бўйсунишидан қатъи назар, мажбурий эди[10].

1990-йилда СССР давлат стандартлари ва республика стандартлари мажбурий ва тавсия этилган талабларни ўз ичига олганлиги аниқланди. Мажбурий талабларга маҳсулот сифатига қўйиладиган талаблар унинг аҳоли ҳаёти ва соғлиғи учун хавфсизлигини, атроф-муҳитни муҳофаза қилишни, маҳсулотнинг мослигини ва ўзаро алмаштирилишини таъминлайди[11].

1992-йилдан бери Россия Федерациясининг давлат стандарти ГОСТ Р[12].

1997-йилда Россия Федерациясининг давлат стандартлари, уларда белгиланган мажбурий талаблар нуқтаи назаридан, техник регламентларга тегишли эканлиги аниқланди[13].

1993-йилда қабул қилинган "Стандартлаштириш тўғрисида" ги қонун "Россия Федерациясининг давлат стандарти" номини ўрнатди. 2003-йилда “Стандартлаштириш тўғрисида”ги қонун ўз кучини йўқотиб, “Техник жиҳатдан тартибга солиш тўғрисида”ги қонун қабул қилинганда “миллий стандарт” номи ўрнатилди. 2015-2016 йилларда "Россия Федерациясида стандартлаштириш тўғрисида" ги қонун қабул қилинди ва техник жиҳатдан тартибга солиш ва стандартлаштириш доираси чегараланди. Ҳозирги вақтда "Россия Федерациясининг миллий стандарти" атамаси қўлланади.

2003-йилда давлат стандартлаштириш тизимидан миллий стандартга ўтиш содир бўлди[14]. 2003-йил 1-июлгача Россия Давлат стандарти томонидан қабул қилинган давлат ва давлатлараро стандартлар миллий деб тан олинган[15].

ГОСТ СССРдан фойдаланиш

1992-йилда МДҲ аъзолари янги киритилган давлатлараро стандартлар учун ГОСТ қисқартмасини сақлаб қолган ҳолда, жорий ГОСТ стандартларини давлатлараро стандартлар сифатида тан олишлари тўғрисида шартнома туздилар[16].

1993-йилда Россия Федерациясининг "Стандартлаштириш тўғрисида" ги қонунини кучга киритиш тўғрисидаги Олий Кенгаш қарори билан, мавжуд ГОСТ СССРни Россия Федерацияси стандартлаштириш бўйича меъёрий ҳужжатларга ўтказиш тўғрисида қарор қабул қилишдан олдин белгиланган., ГОСТ СССР амалдаги қонун ҳужжатларига зид бўлмаган даражада қўлланади[17]. 2003-йилда амалдаги давлат ва давлатлараро стандартлар миллий стандартлар сифатида тан олинди (буюртма 2004-йилда бекор қилинди[18]) 2003-йил 1-июлгача Россия Федерациясида фойдаланиш учун кучга кирган[19].

1993-йилда қабул қилинган “Стандартлаштириш тўғрисида”ги қонуннинг қоидалари “Техник жиҳатдан тартибга солиш тўғрисида”ги қонуннинг киритилиши билан бекор қилинди. Россияда давлатлараро стандартларни қўллаш ушбу қонун билан тартибга солинади[4]. Шу билан бирга, Евроосиё иқтисодий иттифоқи ҳудудида давлатлараро стандартлар ихтиёрий равишда қўлланади[20].

Давлатлараро стандартлардан фойдаланиш

Қабул қилинган давлатлараро стандартлар, Россия стандартлаштириш бўйича миллий органи овоз берган бўлса, улар кучга кирганидан кейин қайта рўйхатдан ўтказилмасдан тўғридан-тўғри миллий стандартлар сифатида қўлланади. Ишга тушириш қабул қилинган стандартни миллий стандарт сифатида фойдаланиш учун кучга киритиш тўғрисида буйруқ бериш орқали амалга оширилади[21].

Стандартларнинг таснифи

2000-йил 1-октябрда ОК 001-2000[22] стандартларининг Бутунроссия таснифи кучга кирди. Ушбу таснифлагич ИСО стандартларининг халқаро таснифи асосида қурилган.

Ушбу тизим стандарт категория индексидан фойдаланади - ГОСТ; фақат Россияда қабул қилинадиган стандартлар учун ГОСТ Р стандартининг тоифа индекси қўлланади. Стандартнинг ўзи коди дефис билан ажратилган стандартнинг рақами ва тасдиқланган йилидан иборат. Рақам асосан фарзанд асраб олиш кетма-кетлиги билан белгиланади ёки агар у тизимлаштирилган оила бўлса, унда рақам оила коди, давр ва оила ичидаги рақамни ўз ичига олади. Масалан, "2." префиксини ўз ичига олган рақамга эга стандарт лойиҳа ҳужжатларининг ягона тизимига (ЭСКД), "4.» - Маҳсулот сифати кўрсаткичлари тизимига (СПКП) ва бошқалар.

Миллий стандартлаштириш тизимининг ҳужжатларини ишлаб чиқувчиси, миллий фундаментал стандартлар ва стандартлаштириш қоидалари бундан мустасно, ҳар қандай юридик ёки жисмоний шахс ёки жамоат бирлашмаси бўлиши мумкин.[4]

Классификатор таснифлаш гуруҳларининг рақамли кодли алифбосига эга иэрархик уч босқичли тасниф бўлиб, қуйидаги тузилишга эга: ХХ. ЙЙЙ. ЗЗ, бу ерда ХХ - бўлим, ЙЙЙ - гуруҳ, ЗЗ - кичик гуруҳ. Биринчи босқичда (бўлимда) стандартлаштиришнинг предмет соҳалари таснифланади, улар кейинчалик таснифлашнинг иккинчи ва учинчи босқичларига (гуруҳ, кичик гуруҳ) бўлинади. Бўлим икки хонали рақамли код билан таснифланади. Гуруҳ коди мавзу ҳудуди коди ва нуқта билан ажратилган уч хонали рақамли гуруҳ кодидан иборат.

2016-йилнинг биринчи ярми натижаларига кўра, Стандардинформ Эксмо, АСТ, Энлигҳтенмент ва Азбука-Аттиcус билан бир қаторда Россиядаги энг йирик бешта нашриётга кирди.[23]

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Приложение № 9 к Договору о Евразийском экономическом союзе. Протокол о техническом регулировании в рамках Евразийского экономического союза
  2. ↑ „Каталог ДИН — национальные стандарты Германии Страница — 1 — ФГУП СТАНДАРТИНФОРМ“. 31-март 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18-март 2016-йил.
  3. ↑ Торгпредство России в США. О системе технического регулирования и стандартизации в США[сайт ишламайди]
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 О стандартизации в Российской Федерации
  5. ↑ О внесении изменений в Федеральный закон «О безопасности дорожного движения» и статью 4 Федерального закона «О стандартизации в Российской Федерации». Статья 2
  6. ↑ ГОСТ 1.1-2002 Межгосударственная система стандартизации. Термины и определения п.4.1.1.3
  7. ↑ Закон «О техническом регулировании» Статья 2. Основные понятия
  8. ↑ Постановление Правительства РФ от 30.12.2016 № 1567 «Положение о стандартизации в отношении оборонной продукции (товаров, работ, услуг) по государственному оборонному заказу, а также процессов и иных объектов стандартизации, связанных с такой продукцией»
  9. ↑ Положение о стандартизации в отношении продукции, используемой в целях защиты сведений, составляющих государственную тайну или относимых к охраняемой в соответствии с законодательством Российской Федерации иной информации ограниченного доступа, продукции, сведения о которой составляют государственную тайну, а также процессов и иных объектов стандартизации, связанных с такой продукцией
  10. ↑ Совет министров РСФСР. Постановление от 21 мая 1985 г. № 220 «Об организации работы по стандартизации в РСФСР»
  11. ↑ Постановление Совмина СССР от 25.12.1990 № 1340 «О совершенствовании организации работы по стандартизации в СССР»
  12. ↑ ГОСТ Р 1.0-92 Государственная система стандартизации Российской Федерации. Основные положения. п. 3.5
  13. ↑ Изменение № 2 ГОСТ Р 1.0-92 Государственная система стандартизации РФ. Основные положения
  14. ↑ Правительство Российской Федерации. Распоряжение от 28 февраля 2006 года № 266-р «Концепция развития национальной системы стандартизации»
  15. ↑ Постановление Госстандарта РФ от 30 января 2004 г. № 4 «О национальных стандартах Российской Федерации». Зарегистрировано в Минюсте РФ 13 февраля 2004 г., регистрационный № 5546
  16. ↑ Содружество независимых государств. Соглашение о проведении согласованной политики в области стандартизации, метрологии и сертификации. 13 марта 1992 г.
  17. ↑ Постановление Верховного Совета Российской Федерации О введении в действие Закона Российской Федерации «О стандартизации»
  18. ↑ Государственный комитет Российской Федерации по стандартизации и метрологии. Постановление от 30 января 2004 года № 3 «О признании утратившим силу постановления Госстандарта России от 27 июня 2003 года № 63 „О национальных стандартах Российской Федерации“»
  19. ↑ Государственный комитет Российской Федерации по стандартизации и метрологии. Постановление от 27 июня 2003 года № 63 «О национальных стандартах Российской Федерации»
  20. ↑ Договор о Евразийском экономическом союзе. Раздел Х. Техническое регулирование. Статья 51
  21. ↑ ГОСТ Р 1.8-2011 Стандартизация в Российской Федерации. Стандарты межгосударственные. Правила проведения в Российской Федерации работ по разработке, применению, обновлению и прекращению применения. пп.6.1, 6.2
  22. ↑ Постановление Госстандарта России от 17 мая 2000 года № 138-ст
  23. ↑ „Стандартинформ вошёл в пятерку крупнейших издательств России“. 2-феврал 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23-январ 2017-йил.

Ҳаволалар