Гарй Cоопер (талаффузи: Гари Купер; асл исми Франк Жамес Cоопер (талаффузи: Франк Жеймс Купер) 1901-йил 7-май – 1961-йил 13-май) америкалик актёр бўлиб, ўзининг кучли, сокин экран характери ва бежирим актёрлик услуби билан танилган. У икки марта энг яхши эркак роли учун Академия мукофотини қўлга киритди ва яна учта номинацияга эга бўлди, шунингдек, 1961-йилда ўзининг актёрлик ютуқлари учун Академиянинг фахрий мукофотига сазовор бўлди. У 23 йил кетма-кет 10 та кино арбоби ва 18 йил давомида энг яхши маблағ ишлаб топувчи юлдузлардан бири бўлган. Америка кино институти (АФИ) Кооперни Классик Голливуд киносининг 25 та энг буюк эркак юлдузлари рўйхатида 2-ўринга қўйди.

Гарй Cоопер
Таваллуди
Франк Жамес Cоопер

1901-йил 7-май
Вафоти 1961-йил 13-май
Лос Ангелес, Cалифорниа, АҚШ
Касби Актёр
Фаолият йиллари 1925–1961
Партияси Республикачи [1]
Турмуш ўртоғи Верониcа Балфе
Болалари 1 та
Веб-сайти гарйcоопер.cом
Имзоси

Коопернинг фаолияти 36 йилни, 1925-йилдан 1961-йилгача давом этган ва 84 та бадиий филмда бош ролларни ижро этган. У "жим кино" даврининг охиридан классик Голливуднинг олтин даврининг охиригача бўлган йирик кино юлдузи эди. Унинг экрандаги персонажи эркакларга ҳам, аёлларга ҳам ёқди ва унинг диапазони аксарият кино жанрларида ролларни ўз ичига олди. Унинг ўз шахсиятини ўзи ўйнаган қаҳрамонларга акс эттириш қобилияти унинг экранда табиий ва ҳақиқий кўринишига ёрдам берди. Фаолияти давомида у идеал америкалик қаҳрамонни акс эттирувчи экран шахсини сақлаб қолди.

Коопер ўз фаолиятини филмда қўшимча ва каскадёр сифатида бошлаган, аммо тез орада актёрлик ролларини ўйнаган. Дастлабки овозсиз филмларида ўзини Ғарб қаҳрамони сифатида кўрсатгандан сўнг, у Виржиниялик сифатида пайдо бўлди ва 1929-йилда ўзининг биринчи овозли "Тҳе Виргиниан" филми билан кино юлдузига айланди. 1930-йилларнинг бошларида у ўзининг қаҳрамонлик қиёфасини кенгайтириб, саргузашт филмлари ва "А Фареwелл то Армс" (1932) ва "Тҳе Ливес оф а Бенгал Ланcер" (1935) каби драматик филмларда эҳтиёткорроқ образларни ижро этди. Фаолиятининг энг юқори чўққиларида Коопер "Мр. Деэд Гоэс то Тоwн" (1936), " Меэт Жоҳн Доэ" (1941), "Сергеант Ёрк" (1941), “Тҳе Приде оф тҳе Янкеэс” (1942) ва “Фор Wҳом Тҳе Белл Толлс” (1943) каби филмларда турли қаҳрамонларни тасвирлади. Кейинчалик у "Тҳе Фоунтаинҳеад" (1949) ва "Ҳигҳ Ноон" (1952) каби филмларда дунёга зид бўлган етук қаҳрамонларни тасвирлади. Ўзининг сўнгги филмларида у "Фриэндлй Персуасион" (1956) ва 'Ман оф тҳе Wест" (1958) каби филмларда зўравонликсиз қаҳрамонларни ўйнади.

Ёшлиги

Photo of Gary Cooper dressed as a cowboy at the age of two
Коопер ковбойдек кийинган, 1903-йил

Франк Жамес Cоопер 1901-йил 7-майда Монтана штатининг Хелена шаҳрида туғилган, инглиз ота-онаси Алиcе (1873–1967) ва Чарлес Ҳенрй Коопернинг (1865–1946) икки ўғлининг кенжаси[2]. Унинг акаси Артҳур ундан олти ёш катта. Коопернинг отаси Ҳоугҳтон Регис, Бедфордшире дан келган таниқли адвокат[3], чорвадор ва Монтана Олий суди судясига бўлган[4]. Унинг онаси Кент Гиллингҳам шаҳридан бўлган ва Монтана штатида Чарлесга турмушга чиққан[5].

Алиcе ўғилларини инглиз тилини ўрганишини хоҳлади, шунинг учун у уларни 1909-йилда Бедфордширдаги Данстабле шаҳридаги Данстабле грамматика мактабига киритиш учун уларни Англияга олиб кетди. У ерда Коопер ва унинг акаси оталарининг амакиваччалари Wиллиам ва Эмилй Бартон билан Хоугҳтон Регисдаги уйида яшаган[6][7]. Коопер 1912-йилгача Данстабледа лотин, франсуз ва инглиз тилини ўрганган[8]. Унинг онаси 1912-йил август ойида ўғиллари билан АҚШга қайтиб келди ва Коопер Хеленадаги Жонсон Грамматика мактабида ўқишни давом эттирди[9][10][11].


Шахсий ҳаёти

Коопер ўзининг бўлажак рафиқаси, Ню-Ёрклик 20 ёшли дебютант Верониcа Балфе билан 1933-йил Пасха якшанбасида амакиси, бадиий директор Седриc Гиббонс томонидан берилган кечада расман танишишган[12][13][14]. Оиласи ва дўстлари томонидан "Роcкй" деб аталган Парк Авенуэда ўсган ва мактабларни битирган[15]. Унинг ўгай отаси Wалл Стреэт магнати Паул Шиэлдс эди[16]. Коопер ва Роcкй 1933-йил 15-декабрда ота-онасининг Парк Авенуэ қароргоҳида турмуш қуришди[17]. Дўстларининг сўзларига кўра, никоҳ Кооперга ижобий та'сир кўрсатган, у ўтмишдаги бепарволиклардан юз ўгириб, ҳаётини назорат остига олган[18]. Атлетик ва очиқ ҳавони яхши кўрадиган Роcкй Коопернинг кўплаб қизиқишларига, жумладан, от миниш, чанғи учиш ва скейт отиш билан шуғулланди[19]. У уларнинг ижтимоий ҳаётини ташкил қилди ва унинг бойлиги ва ижтимоий алоқалари Кооперга Ню-Ёрк олий жамиятига кириш имконини берди[20][21]. Коопер ва унинг рафиқаси Лос-Анжелес ҳудудидаги Энcино (1933–1936)[22], Брентwоод (1936–1953) ва Ҳолмбй Ҳиллс (1954–1961) да уйларига эга бўлган ва Аспен, Колорадо (1949–1953) уларда дам олиш уйи бўлган[23][24].

Мукофотлари ва номинациялари

Йил Мукофот Туркум Филм Натижа
1937 Академия мукофоти Энг яхши актёр Мр. Деэдс Гоэс то Тоwн Номинация
1937 Ню-Ёрк кино танқидчилари доираси мукофоти Энг яхши актёр Мр. Деэдс Гоэс то Тоwн Номинация
1941 Ню-Ёрк кино танқидчилари доираси мукофоти Энг яхши актёр Сергеант Ёрк Ғолиб
1942 Академия мукофоти Энг яхши актёр Сергеант Ёрк Ғолиб
1943 Академия мукофоти Энг яхши актёр Тҳе Приде оф тҳе Янкеэс Номинация
1944 Академия мукофоти Энг яхши актёр Фор Wҳом тҳе Белл Толлс Номинация
1945 Ню-Ёрк кино танқидчилари доираси мукофоти Энг яхши актёр Алонг Cаме Жонес Номинация
1952 Пҳотоплай мукофоти Энг машҳур эркак юлдуз Ҳигҳ Ноон Ғолиб
1953 Академия мукофоти Энг яхши актёр Ҳигҳ Ноон Ғолиб
1953 Олтин глобус мукофоти Энг яхши актёр Ҳигҳ Ноон Ғолиб
1953 Ню-Ёрк кино танқидчилари доираси мукофоти Энг яхши актёр Ҳигҳ Ноон Номинация
1957 Олтин глобус мукофоти Энг яхши актёр Фриэндлй Персуасион Номинация
1957 Ню-Ёрк кино танқидчилари доираси мукофоти Энг яхши актёр Фриэндлй Персуасион Номинация
1959 Лаурел мукофоти Энг яхши ҳаракат самарадорлиги Тҳе Ҳангинг Треэ Ғолиб
1960 Лаурел мукофоти Энг яхши ҳаракат самарадорлиги Тҳей Cаме то Cордура Ғолиб
1961 Академия мукофоти Академиянинг фахрий мукофоти Ғолиб

Радио чиқишлари

Сана Дастур Эпизод
1935-йил 7-апрел Лух радио театри Тҳе Принcе Чап
1937-йил 1-феврал Лух радио театри Мр. Деэдс Гоэс То Тоwн
1938-йил 2-май Лух радио театри Тҳе Присонер Оф Шарк Исланд
1940-йил 23-сентябр Лух радио театри Тҳе Wестернер
1941-йил 28-сентябр Экран Гилдияси театри Меэт Жоҳн Доэ
1942-йил 20-апрел Лух радио театри Нортҳ Wест Моунтед Полиcе
1943-йил 4-октябр Лух радио театри Тҳе Приде Оф Тҳе Янкеэс
1944-йил 23-октябр Лух радио театри Тҳе Сторй Оф Др. Wасселл
1944-йил 11-декабр Лух радио театри Cасанова Броwн
1945-йил 12-феврал Лух радио театри Фор Wҳом Тҳе Белл Толлс

Манбалар

  1. ↑ Cритчлоw, Доналд. Wҳен Ҳоллйwоод Wас Ригҳт (эн), 2013. ИСБН 978-0521519694. 
  2. ↑ Меерс 1998, пп. 1, 4–5, 198, 259.
  3. ↑ Меерс 1998, п. 1.
  4. ↑ Арcе 1979, пп. 17–18.
  5. ↑ Меерс 1998, пп. 4–5.
  6. ↑ Меерс 1998, пп. 10–12.
  7. ↑ Жанис 1999, п. 98.
  8. ↑ Сwинделл 1980, п. 19.
  9. ↑ Меерс 1998, пп. 104–05, 153, 313.
  10. ↑ Диcкенс 1970, пп. 29–278.
  11. ↑ Меерс 1998, п. 175.
  12. ↑ Жанис 1999, п. 22.
  13. ↑ Сwинделл 1980, пп. 300–01.
  14. ↑ Арcе 1979, п. 121.
  15. ↑ Сwинделл 1980, пп. 308–328.
  16. ↑ Меерс 1998, п. 99.
  17. ↑ Меерс 1998, п. 315.
  18. ↑ Меерс 1998, п. 103.
  19. ↑ Меерс 1998, п. 104.
  20. ↑ Меерс 1998, п. 106.
  21. ↑ Меерс 1998, п. 175.
  22. ↑ Меерс 1998, пп. 59, 299.
  23. ↑ Меерс 1998, п. 271.
  24. ↑ Меерс 1998, п. 175.