Gelin
Гелин (туркча: гелин) — турк тилида „келин“, яъни янги турмуш қурган аёл ёки куёв оиласига келин бўлиб тушган аёл маъносини англатувчи сўздир. Сўз қадимги туркий кẹлин шаклига бориб тақалади ҳамда кел- („келмоқ“) феълидан ҳосил бўлган деб ҳисобланади[1].
Этимологияси
Туркий тилларнинг деярли барчасида ушбу сўз ўхшаш шаклда учрайди. Масалан, ўзбек тилида келин, қозоқ тилида келін, қирғиз тилида келин, озарбайжон тилида гəлин, туркман тилида эса гелин шакллари қўлланади. Туркий тилларда бу атама нафақат „янги турмуш қурган аёл“, балки „ўғилнинг хотини“ (келин) маъносида ҳам ишлатилади[2].
Анадолунинг айрим ҳудудларида гелин образи билан боғлиқ маҳаллий фолклор ривоятлари мавжуд. Ушбу ривоятларда фожеали тарзда вафот этган келиннинг руҳи ҳақида ҳикоялар учрайди. Бироқ турколог Герҳард Доэрфер таъкидлаганидек, гелин сўзининг ўзи „руҳ“, „арвоҳ“ ёки „банши“ маъносини англатмайди; бундай талқин маҳаллий афсоналарнинг нотўғри изоҳланиши натижасида юзага келган[3].
Турк халқ маданиятида гелин образи тўй маросимлари, халқ қўшиқлари ва афсоналарда муҳим рамзлардан бири ҳисобланади. Жумладан, машҳур Сарı Гелин халқ қўшиғида гелин сўзи „келин“ маъносида ишлатилган бўлиб, асар Туркия, Озарбайжон ва Кавказ ҳудудларида кенг тарқалган[4].
Турк тилида гелинлер сўзи гелин сўзининг кўплик шакли бўлиб, ўзбек тилига „келинлар“ деб таржима қилинади[5].
Манбалар
- ↑ Старостин, Сергеи; Дйбо, Анна; Мудрак, Олег. Этймологиcал Диcтионарй оф тҳе Алтаиc Лангуагес. Леиден: Брилл, 2003.
- ↑ „Гелин“. Тüрк Дил Куруму Гüнcел Тüркçэ Сöзлüк. Қаралди: 2026-йил 7-июл.
- ↑ Доэрфер, Герҳард. Тüркисче унд монголисче Элементе им Неуперсисчен. Будапест: Акадéмиаи Киадó, 1980.
- ↑ Батес, Элиот. Мусиc ин Туркей: Эхпериэнcинг Мусиc, Эхпрессинг Cултуре. Охфорд Университй Пресс, 2011. ИСБН 978-0195394146.
- ↑ „Гелинлер“. Тüрк Дил Куруму Гüнcел Тüркçэ Сöзлüк. Қаралди: 2026-йил 7-июл.