Geliograf

Гелиограф (гелио... ва ...граф) — 1) метеорологияда — Қуёш нур сочиб турадиган вактни, яъни Қуёш уфқ устида турган ва уни будут тўсмаган вақтни автоматик тарзда қайд қиладиган асбоб. Ишлаш тарзи қуёш нурларининг ё иссиклик, ёки кимёвий таъсирига асосланган. Узлуксиз қайд қилиб борадиган актинограф ҳам Г. сифатида хизмат қилиши мумкин (к,. Актинограф); 2) астрономияда — Қуёшнинг фотосуратини олиш учун ишлатиладиган телескоп. Обективи фотографик нурларда сурат олишга мослаштирилган. Қуёш тасвирини каттароқ қилиб суратта олиш учун камера Г. фокусидан ташқарига ўрнатилади. Шу мақсадда қўшимча оптик тизим — окуляр ёки қисқа фокусли фотографик обектив ишлатилади. Айрим спектрал чизиқда Қуёш фотосуратини олиш учун спектрогелиограф ишлатилади; 3) ҳарбий ишда — ХИХ—ХХ асрлар бошларида ёруглик нурини қайтарувчи кўзгу ёрдамида Морзе алифбоси сигналларини узатувчи асбоб. Бундай Г. билан кундузи 18–40 км гача, кечаси 3–8 км гача сигналларни узатиш мумкин бўлган.

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил