Genotip

Генотип (ген ва юн. тйпос — из, шакл) — муайян организм хромосомалари ва ситоплазмасидаги барча генлар мажмуи. „генотип“ терминини фанга даниялик биолог В. Ёгансен киритган (1909). Г кенг маънода организм хромосомаларидаги, шунингдек хромосомалардан ташқари (ситоплазма ва пластида)даги генларни ҳам қамрайди. Генотип ўзаро таъсир кўрсатадиган генларнинг ягона системаси ҳисобланади. Ундаги ҳар бир геннинг функсионал фаолияти генетик муҳитга боғлиқ. генотип организм муҳити билан ўзаро таъсирга киришиб, белгининг фенотипик намоён бўлишини таъминлайди. Мас, ғўзанинг антоциан рангини Рп — гр гени (инглиз. Ред плант — қизил рангли ўсимлик) назорат қилади (қаранг Антоцианлар). Бу белгининг фенотипик намоён бўлишига гендан ташқари ташқи муҳит омиллари, жумладан қуёш нури ҳам таъсир кўрсатади. Ёритилганлик даражасига қараб бир хил генотипли (Рп Рп) ўсимликларда белгининг фенотипик намоён бўлиш даражаси турлича бўлиши мумкин. Демак, генотип организм реаксия нормалари ирсийланишини белгилайди. Генотип тор маънода фақатгина организмдаги маълум бир белги ривожланишини назорат қилувчи генлар гуруҳини ёхуд айрим генларни билдиради. Мас, ғўзада генотип симподия типлари бўйича СС, Сс (чекланмаган), сс (чекланган); барг шакли бўйича — 0101 (кертикли), 01 ол (оралиқ шаклда), ол о! (четлари текис оддий шаклда) кўринишида белгиланади. Ҳар икки белги бўйича эса генотип — СС0101, сс ол ол, сс 0101 ва б. шаклларда ифодаланади.

Шарифжон Турабеков.

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил