Georg Michaelis
Георг Мичаэлис (1857-йил 8-сентябр Ҳайнау, Селезия, Пруссия Қироллиги – 1936-йил 24-июл, Бад-Заров, Бранденбург, Нацислар Германияси) 1917-йилда уч ярим ой Германия империясининг канслери бўлган. У зодагонлардан бўлмаган биринчи канслер эди. Бизнесда иқтисодий тажрибага эга бўлган Мичаэлиснинг асосий ютуғи ҳукмрон доираларни Россия билан тинчлик музокараларини бошлашга ундагани бўлди. Урушнинг тугаши яқинлигини ўйлаб, у Ўрта Европа (Миттелеуропа) оммавий ахборот воситалари орқали уруш охирида қайта тикланишни осонлаштириш учун инфратузилмани ривожлантиришни рағбатлантирди. У ҳазил-ҳузулдан бир оз йироқ характерга эга, технологиклиги билан машҳур бўлган. Михаэлис канслер сифатидаги қисқа муддатдаги канслерлик лавозимида логистика ва таъминотнинг ҳал қилиб бўлмайдиган муаммоларига дуч келган.
| Георг Мичаэлис | |
|---|---|
олмонча: Георг Мичаэлис | |
|
| |
| Германия Империяси канслери | |
|
Мансаб даври 14-июл 1917-йил – 1-ноябр 1917-йил | |
| Монарх | Вилгелм ИИ |
| Ўтмишдоши | Бетман Холвег |
| Вориси | Георг фон Хертлинг |
| Пруссия вазир-президенти | |
|
Мансаб даври 14-июл 1917-йил – 1-ноябр 1917-йил | |
| Ўтмишдоши | Бетман Холвег |
| Вориси | Георг фон Хертлинг |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
8-сентябр 1857-йил Хайнов, Селезия, Пруссия Қироллиги |
| Вафоти |
24-июл 1936-йил (78 ёшда) Бад-Заров, Бранденбург, Нацислар Германияси |
| Миллати | немис |
| Сиёсий партияси | Миллий Халқ Партияси |
| Турмуш ўртоғи | Маргарет Шмит |
| Болалари |
Элизабетта Шарлотта Эмма Георг Силвестр Вилгелм Ева Марта |
| Таълим |
Бреслау университети, Лейпсиг университети, Вюрцбург университети |
| Дини | протестант |
| Жанглар | Биринчи Жаҳон Уруши |
Биографияси
Ёшлиги
Мичаэлис, Пруссиянинг Силезия вилоятидаги Ҳайнау шаҳрида туғилган, Франкфуртда (Одер) ўсган. У 1876-1884-йилларда Бреслау университети, Лейпсиг университети ва Вюрцбург университетида ҳуқуқшунослик бўйича ўқиган ва ҳуқуқ фанлари доктори даражасига эришган. 1885—89-йилларда Япониянинг Токио шаҳрида Германия фанлари жамияти юридик факултетининг ҳуқуқ профессори сифатида яшаб ишлаган[1]. Германияга қайтиб келгач, у Пруссия маъмуриятининг аъзоси бўлди. 1909-йилда Берлинда Пруссия ғазначилигида давлат котиби ўринбосари этиб тайинланди. 1915-йилдан бошлаб у Биринчи жаҳон уруши даврида Пруссия маккажўхори ва буғдойини бошқариш учун мас’ул бўлган Реичсгетреидестеллени бошқарган[1].
Канслерлик
1917-йил 10-ёки 13-июлда Рейхстаг ва Олий Армия қўмондонлиги (ОҲЛ) Теобалд фон Бетман Холлвегни истеъфога чиқишга мажбур қилгандан сўнг[2], Мичаэлис Германия канслери ва Пруссия вазир-президенти лавозимида кутилмаган номзод сифатида пайдо бўлган. Армия қўмондони Пол фон Ҳинденбург унинг номзодлигига рози бўлди, чунки Мичаэлис армиянинг одами эди. У Пруссия Молия вазирлигида Давлат котиби ўринбосари ва озиқ-овқат таъминоти бўйича комиссари лавозимларида бир неча бор ОҲЛга ташриф буюрган, ўшанда унинг чўрткесарлиги офицерларда яхши таассурот қолдирган эди[3]. Михаэлис „Германиянинг биринчи буржуаз канслери“[4][5] сифатида таърифланган, чунки у Пруссия ва Германия устидан 400 йиллик ҳукмронлик қилган Гогенсоллерн монархияси даврида бош вазир лавозимида ишлаган ягона унвонсиз шахс эди. Аммо парда ортида назоратни сақлаб турувчи Германия Бош штабининг кучлари мавжуд эди[6]. 19-июл куни Рейхстаг Эрзбергернинг „аннексияларсиз ва товонларсиз тинчлик“ тўғрисидаги тинчлик резолюциясини қабул қилди[7]. Ҳукуматнинг нархларнинг ошиши, иш ҳақини ошириш талаблари, иш ташлашлар ва кучайиб бораётган иқтисодий хаус устидан назорат ўрнатишга қодир эмаслиги „сиёсий воситачилар“ни ҳокимият жиловини ҳарбий қўлга ўтиштга сабаб бўлган. Кайзерга Рейхстагни бошқара оладиган, армияга эса „Германия тинчлиги“ни ўрната оладиган канслер керак эди. 1917-йил 25-июлда Михаэлис валиаҳд шаҳзодага:
Бу резолюция билан исталган тинчликни ўрнатиш мумкин
деди. Аммо бу Михаэлиснинг обрўли эпизоддаги роли ва Рейхстагнинг бутунлай ёпишга ёрдам бериш учун мўлжалланган ҳийласи эди. Болшевиклар инқилоби Россия уруш ҳаракатларига чек қўйганидан сўнг, армия кўпчилик партияларни Германияда барқарорликка таҳдид солмоқда деб ҳисоблади. Австрия-Венгрия урушлар натижасида банкрот бўлганини билган ҳолда, у тинчлик хохлаётганларини тушунди. Аммо ҳарбийлар ҳокимиятни фуқаролар қўлига ўтишини истамас эди. ОҲЛ Украина ва Болтиқбўйи давлатларини беқарорлаштиришга ва шу билан Россиянинг режимини музокараларга жалб қилиш ҳамда герман чегаралари бузилмаслигини кафолатини олишга умид қилди. Аммо Мичаэлис прагматик ва реалист эди. Канслер 1917-йил 14-августда Элзас-Лотарингия тақдирини муҳокама қилган Иккинчи Креузнач конференсиясига раислик қилди[8][9]. Таклиф Германия бўйлаб Пруссия-Гессиан темир йўлларини боғлайдиган ижтимоий-иқтисодий ўзгаришлар билан бирлаштирилган интеграциялашган федерал давлатни ўз ичига оларди. Элзаснинг уланиши Ахен орқали Белгия томонидан босиб олинган зоналар ва нейтрал Голландия бўйлаб уруш сиёсатининг кенгайиши эди. Лонгwий Германия пўлат ассоциацияси саноатининг маркази эди. Белгия ва Лотарингия чегарасида жойлашган бўлиб, у Голландия Маастрихт шаҳрига туташ эди. Немис саноатчилари, шу жумладан Тҳйссен ва Крупп, Франсиядан кафолатланган кўмир етказиб берилишини хохлашарди[10]. 29-август куни Ахен яқинидаги темир йўл вагонида бўлиб ўтган йиғилишида Лонгwй—Бриэй режаси бўйича унга „имконсиз вазифа“ – урушни „яна ўн йил“ давом эттириш вазифаси қўйилди. Аммо Миттелеуропанинг иқтисодий режаси Тўртлик иттифоқи давлатларига боғлиқ эди. Иккинчи конференция ташаббускори Давлат котиби Макс фон Кулман эди, Чернин ва Хоҳенлоҳе (Австрия) ҳамда Мичаэлис раислик қилганлар[11]. Конференцияда барчани немисларнинг ғалабаси ҳақидаги афсонага ишонтириш вазифаси Мичаэлисга тушган[12]. Охир-оқибат ушбу режа бўйича ҳукумат Рейхстаг устидан ғалаба қозонди, фақат битта кичик партия режага доимий равишда қаршилик кўрсатди. Лудендорфф қўл остидаги Ватан партияси ва ОҲЛ Руминия-Германияга тизимини Кайзер тарафдорлари томонидан таъқиб қилишни талаб қилди. 7-октабрда навбатдаги конференция чақирилди. Михаэлис ОҲЛнинг Австрия билан яқин муносабатларига шубҳа билан қараган. Мичаэлис, Далматияга австрияликлардан, шунингдек Белгия қирғоғидагилардан йўл очишни талаб қилди[13]. Аммо янги канслер сифатида танланган номзод Рейхстагники эмас, балки армияники эди.
Биз давлат арбобини йўқотдик ва унинг ўрнига амалдорни қўйдик
— рейхстагнинг социал-демократ аъзоси Конрад Ҳауссманн[14]., ин
Унинг ҳукумати
| Вазирлар Маҳкамаси (1917-йил июл – октябр) | |||
|---|---|---|---|
| Идора | Исми | Мансабда | Партия |
| канслер | Георг Мичаэлис | 1917-йил 14-июл – 1917-йил 24-октябр | Йўқ |
| Германия вице-канслери Ички ишлар котиби |
Карл Хелферич | 1916-йил 22-май – 1917-йил 23-октябр | Йўқ |
| Ташқи ишлар котиби | Артур Зиммерманн | 1916-йил 22-ноябр – 1917-йил 6-август | Йўқ |
| Ричард вон Кüҳлманн | 1917-йил 6-август – 1918-йил 9-июл | Йўқ | |
| Адлия котиби | Ҳерманн Лиско | 1909-йил 25-октябр – 1917-йил 5-август | Йўқ |
| Пол вон Краусе | 1917-йил 7-август – 1919-йил 13-феврал | Йўқ | |
| Денгиз флоти бўйича котиб | Эдуард фон Капелле | 1916-йил 15-март – 1918-йил 5-октябр | Йўқ |
| Иқтисодиёт бўйича котиб | Рудолф Швандер (актёр) | 1917-йил 5-август – 1917-йил 20-ноябр | Йўқ |
| Озиқ-овқат бўйича котиб | Адолф Тортилович фон Батокки-Фрибе | 1916-йил 26-май – 1917-йил 6-август | Йўқ |
| Вилгелм фон Валдоу | 1917-йил 6-август – 1918-йил 9-ноябр | Йўқ | |
| Почта котиби | Реинҳолд Краэтке | 1901-йил 6-май – 1917-йил 5-август | Йўқ |
| Отто Рüдлин | 1917-йил 6-август – 1919-йил 19-январ | Йўқ | |
| Ғазначилик котиби | Зигфрид фон Родерн | 1916-йил 22-май – 1918-йил 13-ноябр | Йўқ |
| Колониялар бўйича котиб | Вилгелм Солф | 1911-йил 20-ноябр – 1918-йил 13-декабр | Йўқ |
Истеъфо
Август ойида Вилгелмшавендаги денгиз қўзғолончилари қатл қилинган. Мичаэлис коалицияни парчалаш мақсадида Рейхстагдаги социалистларни айблади. Аммо Рейхстаг унинг истеъфосини талаб қилди. 1917-йил 24-октабрда миллий либераллар коалициядаги учта социалистик партиялар Кайзерга ўз номзодларини тақдим этдилар. Депутатлар унинг ўрнига Марказ партияси аристократи Георг фон Хертлингни қўйишни мақсад қилишган эди[1]. У 1917-йил 1-ноябргача канслер лавозимда қолди. У Рейхстаг томонидан резолюцияни маъқуллаб, ўз мажбуриятларини бажаришдан бош тортгани учун танқид остига олинганидан кейин истеъфога чиқишга мажбур бўлди. Мичаэлис Пруссия вазири сифатида ўз ролини сақлаб қолишга ҳаракат қилган. Аммо муваффақиятга эриша олмади, чунки граф Хертлинг иккала лавозимни ажратилмаслигини маълум қилган[15][16].
Кейинги ҳаёти ва ўлими
1918-йил 1-апрелдан 1919-йил 31-мартгача Пруссиянинг Померания вилоятининг Оберпрäсиденти бўлиб ишлаган[1]. Биринчи жаҳон уруши тугаганидан кейин у маҳаллий ишчилар ва аскарлар кенгаши билан ҳамкорлик қилди. Шунга қарамай, тез орада унинг ўрнини социалистик Пруссия ҳукумати эгаллади. Мичаэлис иқтисодий лоббичилик соҳасида, талабалар ташкилотларида, эски Пруссия Иттифоқининг Эвангелист черковининг синодида ишлаган ва монархист/миллий консерватив Германия Миллий Халқ партияси (ДНВП) аъзоси бўлган. 1921-йилда у ўзининг "Фур Стаат унд Волк" ва "Эине Лебенсгесчичте" номли мемуарларини нашр этди. Георг Мичаэлис 1936-йил 24-июлда Бад Заров-Пиэсковда (Бранденбург) 78 ёшида вафот этган.
Ишлари
- Иқтисодиёт тарихи . 1890. Ҳакубункан. – Япон версияси
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Чишолм 1922.
- ↑ Страчан, Ҳеw, „Тҳе Фирст Wорлд Wар“ (Лондон 2003), п.263, 264, 266-67.
- ↑ Мичаэл Балфоур, Тҳе Каисер анд Ҳис Тимес (1969), п. 380.
- ↑ Даниэл Ҳорд (эд.), Тҳе Привате Wар оф Сеаман Стумпф (Лондон 1969), п. 345
- ↑ Страчан, п. 266.
- ↑ М. Китчен, Тҳе Силент Диcтаторшип, пп. 170-71.
- ↑ Страчан, п. 263.
- ↑ Волксманн, п. 204
- ↑ Фисчер, п. 408
- ↑ Фисчер, пп. 401-21
- ↑ Фисчер, пп. 410-11
- ↑ Фур Стаат унд Волк (Берлин 1922), п. 335
- ↑ Фисчер, пп. 436-39
- ↑ Ҳанссен, „Диарй оф а Дйинг Эмпире“, п. 231.
- ↑ Мичаэлис, пп. 365-68
- ↑ Фисчер, пп. 439-40
Адабиётлар
- Беcкер, Берт. Георг Мичаэлис: Эин преуßисчер Журист им Жапан дер Меижи-Зеит; Бриэфе, Тагебучнотизен, Документе 1885-1889 (герман), Мüнчен: Иудиcиум, 2001.
- вон Браун, Магнус Фреиҳерр. Вон Остпреуссен бис Техас (герман). Ҳолкамм, 1955.
- Фисчер, Фритз. Германй'с Аимс ин тҳе Фирст Wорлд Wар, Неw Ёрк, 1967.
- Китчен, Мартин. Тҳе Силент Диcтаторшип: Тҳе Политиcс оф тҳе Ҳигҳ Cомманд ундер Ҳинденбург анд Лудендорфф 1916-1918, Лондон, 1976.
- Мичаэлис, Георг. Фур Стаат унд Волк (герман), Берлин, 1922.
- Регулски, Чристопҳ. Диэ Реичсканзлерсчафт вон Георг Мичаэлис 1917: Деуцчландс Энтwиcклунг зур парламентарисч-демократисчен Монарчиэ им Эрстен Wелткриэг (герман), Марбург: Теcтум-Верлаг, 2003.
- Снелл, Жоҳн Л. (Жулй 1951). "Бенедиcт ХВ, Wилсон, Мичаэлис анд Герман соcиалисм". Cатҳолиc Ҳисториcал Ревиэw.
- Страчан, Ҳеw. Фирст Wорлд Wар, Лондон, 2003.
Ҳаволалар
- Неwспапер cлиппингс абоут Георг Мичаэлис ин тҳе 20тҳ Cентурй Пресс Арчивес оф тҳе ЗБW