Георг VI (инглизча: Георге ВИ) — Буюк Британия Бирлашган Қироллиги қироли ва Шимолий Ирландия ва Британия ҳукмронликлари 1936-йил 11-декабрдан — 1952-йил 6-февралгача вафотигача ҳумкронлик қилди. Биринчи навбатда Буюк Британия ва Британия империяси давлатларининг Иккинчи жаҳон урушида фашистлар Германиясига қарши курашининг рамзи сифатида танилган эди.

Георг ВИ
инглизча: Георге ВИ
 Қирол
 
Мансаб даври
11-декабр 1936-йил – 6-феврал 1952-йил
Ҳукумат бошлиғи Стенли Болдуин
(1935—1937)
Невил Чемберлен
(1937—1940)
Уинстон Черчилл
(1940—1945)
Клемнт Эттли
(1945—1951)
Уинстон Черчилл
(1951—1955)
Ўтмишдоши Эдвард ВИИИ
Вориси Елизавета ИИ
Тож кийдириш маросими 12-май 1937-йил
 Ҳиндистон Императори
 
Мансаб даври
11-декабр 1936-йил – 15-август 1947-йил
Ўтмишдоши Эдвард ВИИИ
Вориси бекор қилинган
Миллатлар ҳамдўстлиги раҳбари
Мансаб даври
23-апрел 1949-йил – 6-феврал 1952-йил
Ўтмишдоши лавозим ташкил қилинган
Вориси Елизавета ИИ
Шахсий маълумотлари
Талаффузи Жорж ВИ
Таваллуди
инглизча: Принcе Алберт Фредериcк Артҳур Георге оф Ёрк

Норфолк, Англия, Буюк Британия
Вафоти Сандрингем саройи, Норфолк, Англия, Буюк Британия
Миллати инглиз
Турмуш ўртоғи Елизаветта Боуз-Лаён
Болалари қизлари: Елизавета ИИ ва Маргарет
Онаси Мария
Отаси Георг В
Таълим Тринити коллежи
Кембридж Университети
Дини англикан (христианлик)
Мукофотлари Алберт медали (1951)
Дафн этилган жойи Авлиё Георгий мақбараси
Сулола Саксонлар (1895–1917)
Винздорлар (1917–1952)
Монограммаси
Қироллик герби

Акаси Эдвард ВИИИ тахтдан воз кечганидан сўнг тахтга ўтиради.

Георг VI ҳукмронлиги даврида Британия империясининг қулаши ва унинг Миллатлар Ҳамдўстлигига айланиши билан ажралиб турганини айтиш мумкин. У Ҳиндистоннинг охирги императори (1947-йил 15 августгача) ва Ирландиянинг охирги қироли (1949-йил 18 апрелгача) эди. У Миллатлар Ҳамдўстлиги раҳбари унвонига эга эди 1949-йил 29-апрелидан бери.

Тахтни эгаллашдан аввал

Тахтга келишдан аввал оиласида, Албертнинг тўртта акаси бор эди: бўлажак қирол Эдвард ВИИИ (1894-1972), Генри, Глостер герцоги (1900-1974), Кент герцоги Георг (1902-1942), аутизмли шаҳзода Жон (1905-1919). эпилепсия билан оғриган ва синглиси Мери (1897-1965) графиня Харвудга уйланган.

Табиатан Алберт камтарин ва уятчан одам бўлган. Ундан ташқари, дудуқланишдан азият чекар эди. Бироқ, ўзини ўзи ўргатган австралиялик логопед Лионел Логуэ раҳбарлигида қаттиқ ишлади ва натижада касалликдан деярли бутунлай халос бўлди[1].

У Осборнда ва Дортмутдаги Қироллик денгиз коллежида таҳсил олган; 1915-йилда мичман, кейин эса иккинчи лейтенант унвонини олади. Коллингвуд жанговар кемасида қурол минораси қўмондони сифатида, Жутланд жангида қатнашган. Денгиз флотида кейинги хизмат касаллик туфайли олдини олди: биринчи навбатда аппендицит хуружи, кейин ошқозон яраси. 1918-йил март ойида у „Қироллик ҳаво кучлари“ денгиз авиациясига ўтказилди. Ғарбий фронтда учувчи бўлиб хизмат қилди ва парвоз командири лавозимига етди. У махфийлик мақсадида Жонсон номи билан хизмат қилган. Урушдан кейин, 1919-йил[2][3] давомида Кембриж университети ва Тринити коллежида тарих ва иқтисод бўйича таҳсил олади.

1920-йил июн ойида Ёрк герцоги бўлади, 1923-йил 26-апрелда у Стратморнинг 14-графи бўлмиш Клод Жорж Баус-Лаённинг қизи хоним Элизабетҳ Баус-Лаёнга уйланади. У билан 1905-йилда учрашган (5 ёшли Элизабет 10 ёшли Албертни тортдан шакарланган гилос билан даволаган). Оилада икки фарзанд туғилди: 1926-йил 21-апрелда малика Елизавета Александра Мария (бўлажак қиролича Елизавета ИИ) ва 1930-йил 21 августда малика Маргарет Рос. 1924-1925 йилларда герцог ва герсогиня Уганда ва Суданга, 1927-йилда эса Австралияга (Алберт Канберрада Австралия парламенти биносини очади) ва Янги Зеландияга ташриф буюришди[4][5].

Ҳарбий унвонлар

Георг VI. Джералд Келли чизган портрет.

1936-йил 11-декабрда акаси Эдвард ВИИИ тахтдан воз кечганидан сўнг, Ёрк герцоги қирол Георг VI 1937-йил 12-майда тож кийган. Бу кунда, аввал катта акаси тож кийишни режалаштирилган эди. Отасидан фарқли ўлароқ, Георг VI Деҳлида Ҳиндистон императори сифатида тахтга ўтирмаган. Георг VI тахтга ўтирганидан бир кун ўтганидан кейин, Ирландия эркин давлати парламенти Британия қиролининг Ирландиядаги ҳокимиятини амалда йўқ қилган қонунни қабул қилади. 1939-йил май ва июн ойларида қирол ва қиролича Канада бўйлаб саёҳат қилишди сўнгра Қўшма Штатларга ташриф буюришди.

Иккинчи Жаҳон уруши арафасида, қирол бир неча бор Адолф Гитлерга „тинчлантирувчи“ хабар билан мурожаат қилишни ният қилган эди. Аммо унинг дипломатияси етарли бўлишига ишонган Бош вазир Невилл Чемберлен буни доимо рад этиб турган. 1940-йил май ойида қирол катта хоҳишсизлик билан янги ҳукумат тузишни нотўғри баҳолаган ва Уинстон Черчиллга топширади. Кейин уларнинг муносабатлари жуда илиқ бўлганидан кейин: қирол ва бош вазир ҳар сешанба куни тушлик пайтида учрашиб, қулай муҳитда муҳим масалаларни муҳокама қилишни бошлашади. Кейинчалик, монарх Черчиллдан яхшироқ бош вазир бўлиши мумкин эмаслигини айтади[6][7]. Улар муҳокама қилган кўплаб масалаларни қирол ўз кундалигига ёзиб қўйган[8] ва бу уларнинг суҳбатлари сақланиб қолган ягона биринчи қўл ёзуви бўлган.

Иккинчи жаҳон уруши

Қирол Георг VI тўлиқ либосда

Иккинчи Жаҳон уруши пайтида қироллик жуфтлиги доимий равишда бутун мамлакат бўйлаб қўшиниларга, ҳарбий корхоналарга, доклар ва касалхоналарга ташриф буюради. 1939-йил декабр ойида қирол Франсиядаги Британия армияси жойлашган жойга келади ва 1943-йил июн ойида Авро Ёрк самолётидан, Шимолий Африкадаги иттифоқчи кучларни кузатиб боради. Шунингдек, Жазоир, Триполи ва Малтага саёҳат қилган. 1944-йилда Георг Нормандияга ташриф буюрди — Иттифоқчилар қўшинлари у ерга тушганидан 10 кун ўтгач; июл ойида у Италиянинг жанубида, октябрда эса Белгия ва Голландияда эди[9].

1940-йилда монархнинг қароргоҳи бир неча бор ҳаводан бомбардимон қилинди; 12 сентябр куни Букингем саройидан 20 метр нарида немис бомбаси портлайди. Бу қиролнинг таъсир қилади, тез-тез ҳавотир билан осмонга қарайди[10].

Буюк Британия фатх қилинган тақдирда, қироллик оиласи Канадага эвакуация қилиниши керак эди. Аммп, қиролнинг ўзи кетмоқчи эмас эди: у мамлакатда қолиб, қаршилик кўрсатишда қатнашишни ният қилгани сабабидан 1940-1941 йилларда қирол турли хил қуроллардан отиш билан мунтазам шуғулланган.

Бирлашган Қироллик СССРнинг иттифоқчиси бўлишига қарамай, қирол Георг VI коалиция иттифоқчисига жуда эҳтиёткорлик билан муносабатда бўлади.

1943-йилда қиролнинг шахсий кўрсатмасига биноан, қимматбаҳо металлар ва тошлар билан безатилган Сталинграднинг премиум (тантанали) қиличи зарб қилинади. Қирол оиласи ва бутун Британия халқи томонидан қойил қолган Сталинград аҳолиси учун мўлжалланганди. 1943-йил 29 ноябрда Буюк Британия Бош вазири Wинстон Чурчилл томонидан Теҳрон конференциясининг очилишига бағишланган тантанали маросимда АҚШ президенти Франклин Д. Рузвелт ва фахрий қоровул иштирокида Совет Иттифоқи маршали Иосиф Сталин қилич топширилди. Ҳозирги вақтда у Волгограддаги Сталинград жанги панорама музейида намойиш этилмоқда.

Ўтган йиллар

1945-йилда Клемент Аттли бош вазир этиб тайинлангач, қирол ҳукумат бошлиғига сезиларли таъсир кўрсатди, хусусан, у ўзининг антикоммунистик қарашлари билан танилган Эрнест Бевинни Ташқи ишлар вазири этиб тайинланишини талаб қилди. Шунингдек, Георг лейбористлар партияси даврида бошланган саноатни кенг миллийлаштиришга қарши эди.

1947-йил 1 февралда Георг VI, қиролича ва малика Англиядан Жанубий Африкага давлат ташрифи учун денгиз орқали жўнаб кетишди. Георг ҳукмронлигининг сўнгги йиллари Лейбористлар ҳукумати Атли даврида Британия империясининг тез парчаланиши ва унинг Миллатлар Ҳамдўстлигига айланиши билан ажралиб турди. Ҳиндистон 1948-йилда, Ирландия 1949-йилда тўлиқ мустақилликка эришди. Ҳиндистон мустақиллигининг берилиши Георгнинг катта норозилигига сабаб бўлди. 1947-йил ноябр ойида у ҳам истаксиз равишда қизи Элизабетнинг турмушга чиқишига розилик берди, чунки шаҳзода Филипп Маунтбаттен унчалик ёрқин партия эмас.

1948-йилда, Георг VI ҳукмронлиги даврида Буюк Британия Лондонда иккинчи марта ХИВ ёзги Олимпия ўйинларига мезбонлик қилди. Шу билан бирга, у ушбу ўйинларни очди.

1951-йил октабр ойида Уинстон Черчилл ҳокимиятга қайтиб, ҳар доим қиролнинг ёрдами ва илтифотидан баҳраманд бўлди.

Касаллик ва ўлим

Урушнинг стресси монархнинг соғлиғига салбий таъсир кўрсатди[11][12], қўшимча равишда кўп чекадиган[13]. У атеросклероз, Буэргер касаллиги ва ўпка саратони ривожлана бошлади. 1948-йилда қироллик жуфтлигининг Янги Зеландия ва Австралияга режалаштирилган саёҳати қиролнинг соғлиғи ёмонлашгани сабабли қолдирилди, у ўнг оёғининг артериясини тўсиб қўйди, бу оёғини йўқотиш билан таҳдид қилди. Бу 1949-йил март ойида ўнг ломбер симпатик асабни резекция қилиш операциясига олиб келди. Қиролнинг соғлиғи ёмонлашгани сабабли, унинг тўнғич қизи ва меросхўри Елизавета тобора кўпроқ қироллик вазифаларини ўз зиммасига олди. У ва унинг турмуш ўртоғи, Эдинбург герцоги Филипп Георг ва унинг рафиқаси ўрнига Янги Зеландия ва Австралияга саёҳат қилишди.

Қирол 1951-йил май ойида Британия фестивалининг очилиш маросимини ўтказишга муваффақ бўлди. 1951-йил 23-сентабрда қирол операция қилинди: жарроҳ Клемент Томас унинг ўпкасини олиб ташлади, у бутунлай[14][15] хатарли ўсимтадан зарар кўрган. 1951-йил октябр ойида Елизавета ва Филипп Канадага бир ойлик саёҳат қилишди, кетиш қиролнинг касаллиги туфайли бир ҳафтага кечиктирилди. Лорд канслер Висcоунт Сймондс[16] қирол учун парламент очилишида тахтдан нутқ сўзлади. Георг VI Рождество учун қироллик нутқини қисмларга бўлиб ўқиди, улар кейинчалик бирга ўрнатилди[17].

1952-йил 31 январда Георг, яқинларининг маслаҳатига қарамай, қизи Элизабет ва эрини Австралияга кўриш учун Лондон аэропортига келди ва собиқ унга деди. энага: "Мен учун, Лилибетга қаранг! ". Бу унинг омма олдида сўнгги чиқиши эди.

Олти кундан кейин, 6-феврал куни эрталаб соат 07:30 да Норфолкдаги Сандрингем саройида ётоқда ўлик ҳолда топилди[18]. Подшоҳ кечаси 56 ёшида коронар тромбоздан[19] вафот этди[20]. Унинг қизи аллақачон қиролича Елизавета ИИ[21] сифатида Кениядан учиб келган.

Георг VI 1952-йил 15-февралда отаси қирол Георг В билан бир хил қабрга Авлиё Георг ибодатхонасида дафн этилган. 1953-йил 31 мартда онаси қиролича Мери эри ва ўғли билан бир қабрга дафн қилинди. 1969-йил 26 мартда ёдгорлик ибодатхонаси ўрнатилгандан сўнг, унга Георг VI нинг қолдиқлари қайта дафн қилинди.

  • Британия Қуролли Кучлари Олий Бош Қўмондони (1936-йил 11-декабр — 1952-йил 6-феврал);
  • Канада армияси, ҳаво кучлари ва денгиз флоти бош қўмондони (1936-йил 11-декабр — 1952-йил 6-феврал);
  • Британия фелдмаршали (1936-йил 12-декабр);
  • флот адмирали (1936-йил 11-декабр);
  • Қироллик ҳаво кучлари маршали (1936-йил 11-декабр);
    • ҳаво вице-маршали (1932-йил 3-июн);
    • ҳаво маршали (1936-йил 1-январ);
    • ҳаво бош маршали (1936);
  • Австралия қироллик ҳаво кучлари маршали (1939, фахрий унвони);
  • Нормандия герцоги (Гернси ва Жерси) (1936-йил 11-декабр — 1952-йил 6-феврал);
  • Инсон оролининг ҳукмдори (1936-йил 11 декабр — 1952-йил 6 феврал)[22].
  • Алберт медали (Қироллик санъат жамияти) (1951)

Бошқа давлатлар

  1. Муқаддас Владимир ордени, 4-даражали қиличли (Россия империяси, 1917-йил)
  2. Италия ҳарбий орденининг Буюк хочи (Италия, 1917).
  3. Фахрий легионнинг Буюк хочи (Франсия, 1917).
  4. Оқ бургут ордени катта хочи (Югославия, 1918)
  5. Леополд И ордени катта хочи (Белгия, 1918)
  6. Нешан-э Ақдас 1-синф (Форс, 1919).
  7. Керол И ордени (Руминия, 1922)
  8. Эфиопия Юлдузи ордени Буюк хочи (Эфиопия, 1924).
  9. Муҳаммад Али орденининг Буюк Кордони (Миср, 1927).
  10. Қуёш ордени (Афғонистон, 1928)
  11. 1-даражали Месопотамия ордени (Ироқ, 1933)
  12. Нажоткор орденининг Буюк хочи (Греция, 1936).
  13. Феникс орденининг Буюк хочи (Греция, 1936).
  14. Оясwи Раяня ордени (Непал, 1937).
  15. Серафим ордени (Швеция, 1937).
  16. Сент-Карлз ордени Буюк Хоч (Монако, 1937).
  17. Хризантема ордени занжири (Япония, 1937).
  18. Чакри қироллик уйи ордени (Таиланд, 1938).
  19. Муқаддас Ҳаворийлар Кирил ва Метюснинг ордени (Болгария, 1938).
  20. Авлиё Георг ва Константин орденининг Буюк хочи (Греция, 1938).
  21. Масиҳ ордени Буюк хочи (Португалия, 1939).
  22. Ависса орденининг Буюк хочи (Португалия, 1939).
  23. Авлиё Жеймс қиличи орденининг Буюк хочи (Португалия, 1939).
  24. Катта хоч Карагеорг юлдузи ордени (Югославия, 1939).
  25. Ҳошимийлар орденининг Буюк Кордони (Ироқ, 1943).
  26. Бош қўмондон даражасидаги Фахрий легион ордени (АҚШ, 1945).
  27. Вилгелм ордени Буюк Хоч (Нидерландия, 1946).
  28. Оясви Раяня ордени (Непал, 1946).
  29. Ҳусайн ибн Али ордени занжири (Иордания, 1949).
  30. Паҳлавий ордени катта занжири (Эрон, 1948).
  31. Даненброг ордени катта хочи (Дания, 1948).
  32. Озодлик ордени (Франсия, 1960, вафотидан кейин).

Хотираси

Филмлар

  • Қирол нутқи — 2010-йилда чиқарилган Георг VI ҳақидаги филм. Унда Георг VI ролини Колин Фирт гавдалантириб, ушбу роли ортидан „Энг яхши актёр“ номинациясида Оскарни олган.
  • Ҳйде Парк он Ҳудсон
  • А Роял Нигҳт Оут — 2015-йилда чиқарилган филм. Унда Георг VI Руперт Эверетт ролида.
  • Тҳе Cроwн — Британия қироллик оиласи тарихи ҳақида телесериал. Унда Георг VI ролини Жаред Ҳаррис ўйнаган.
  • Даркест Ҳоур — Уинстон Черчилл шахси ҳақидаги 2017-йилда суратга олинган тарихий драма. Георг VI ролини Бен Менделсоҳн ўйнаган.

Манбалар

  1. ↑ Маттҳеw, Ҳ. C. Г. (2004), „Жорж VI (1895–1952)“, Охфорд Диcтионарй оф Натионал Биограпҳй
  2. ↑ Роял Cоннеcтионс, 2019-01-17да асл нусхадан архивланди, қаралди: 16 Жануарй 2019
  3. ↑ Ҳеатҳcоте, Тонй (2012), Тҳе Бритиш Фиэлд Маршалс: 1736–1997: А Биограпҳиcал Диcтионарй, Cасемате Публишер, ИСБН 978-1783461417
  4. ↑ Ҳендерсон, Герард (31 Жануарй 2014), „Шеила: Тҳе Аустралиан Ингенуэ Wҳо Беwитчед Бритиш Соcиэтй – ревиэw“, Даилй Эхпресс, қаралди: 15 Марч 2015
  5. ↑ Аустралиан Ассоcиатед Пресс (28 Фебруарй 2014), А Шеила wҳо cаптуред Лондон'с ҳеарт, Спеcиал Броадcастинг Сервиcе, қаралди: 14 Марч 2015
  6. ↑ Ҳитченс, Чристопҳер (1 Април 2002), „Моурнинг wилл бе бриэф“, Тҳе Гуардиан, ретриэвед 1 Май 2009
  7. ↑ Рҳодес Жамес, пп. 202—210
  8. ↑ Wеисброде, Кеннетҳ (2013), Чурчилл анд тҳе Кинг, Неw Ёрк: Викинг, пп. 107, 117—118, 148, 154—155, 166. ИСБН 978-0670025763.
  9. ↑ Арнолд-Форстер, Марк (1983) [1973], Тҳе Wорлд ат Wар, Лондон: Тҳамес Метҳуэн, 303-бет, ИСБН 978-0-423-00680-3
  10. ↑ Чурчилл, Wинстон (1949), Тҳе Сеcонд Wорлд Wар, ИИ-жилд, Cасселл анд Cо. Лтд, 334-бет
  11. ↑ Кинг Жорж VI, Оффиcиал wебсите оф тҳе Бритиш монарчй, 12 Жануарй 2016, қаралди: 18 Април 2016
  12. ↑ Жудд, п. 225; Тоwнсенд, п. 174
  13. ↑ Жудд, п. 240
  14. ↑ Брадфорд, п. 454; Рҳодес Жамес, п. 330
  15. ↑ Кинг Жорж VI, Оффиcиал wебсите оф тҳе Бритиш монарчй, 12 Жануарй 2016, қаралди: 18 Април 2016
  16. ↑ Рҳодес Жамес, п. 331
  17. ↑ Рҳодес Жамес, п. 334
  18. ↑ 1952: Кинг Жорж VI диэс ин ҳис слеэп, ББC, 6 Фебруарй 1952, қаралди: 29 Май 2018
  19. ↑ 1952: Кинг Жорж VI диэс ин ҳис слеэп, ББC, 6 Фебруарй 1952, қаралди: 29 Май 2018
  20. ↑ Жудд, пп. 247-248
  21. ↑ Тҳе дай тҳе Кинг диэд, ББC, 6 Фебруарй 2002, қаралди: 29 Май 2018
  22. ↑ Тҳе Газетте оф Индиа – Эхтраординарй (ПДФ), қаралди: 6 Жулй 2017

Адабиётлар

Ҳаволалар