Георгий Прокопиевич Башарин (1912-йил 21-март — 1992-йил 18-апрел) — совет ва рус тарихчиси, жамоат арбоби, тарих фанлари доктори, профессор, РСФСР ва ЙАССРда хизмат кўрсатган фан арбоби.

Георгий Башарин
Таваллуди 21-март 1912-йил
Сйланский наслеги, Ботурус улуси, Якуцк вилояти
Вафоти 18-апрел 1992-йил(1992-04-18)
(80 ёшда)
Фуқаролиги

SSSR bayrogʻi СССР

Rossiya bayrogʻi Россия
Касби тарихчи
Иш жойлари М. К. Аммосов номидаги Шимолий-шарқий федерал университети
Таълими Москва давлат педагогика институти
Илмий даражаси тарих фанлари доктори (1950, 1956)
Илмий унвони профессор
Мукофотлари Андоза:„1941-1945-йиллар Улуғ Ватан Урушида жасорат билан қилган хизматлари учун“ медали

Биографияси

Георгий Башарин 1912-йил 21-мартда Якуцк вилояти Ботурус улусининг Сйланский наслегида Прокопий Николаевич ва Акулина Алексеевна Башаринларнинг кўп болали оиласида туғилган[1]. Москва давлат педагогика институтини тамомлагандан кейин (1938)[2] Ёқут давлат педагогика институтида (1938—1940), сўнгра Халқ комиссарлари совети ҳузуридаги Тил ва маданият институтида (1941—1943) ишлаган[2]. ВИ—ИХ чақириқлар Ёқут Автоном Совет Социалистик Республикаси Олий Кенгаши депутати, КПСС ХХИИИ сезди делегати. Тарих ва маданият ёдгорликларини муҳофаза қилиш Бутунроссия жамиятининг Ёқут республика бўлими раиси. 1964—1966-йилларда ЙДУ тарих-филология факултети декани, 1966—1992 йилларда адабиёт ва санъат соҳасидаги П. А. Оюнский номидаги Республика мукофотини бериш комиссияси раиси бўлиб ишлаган[2]. 1992-йил 18-апрелда вафот этган[1].

Илмий фаолияти

Ёқут адабиёти асосчилари А. Э. Кулаковский, А. И. Софронов ва Н. Д. Неустроев фаолиятига оид биринчи йирик тадқиқоти нафақат тарих фанига муҳим ҳисса қўшган, балки фуқаролик жасорати ҳам бўлган. Ушбу тадқиқотлар 1943-йилда ҳимоя қилинган номзодлик диссертациясига асос бўлди[1]. Диссертация ХХ аср бошидаги ёқут миллий зиёлиларнинг биринчи авлод имаданият ва ижтимоий-сиёсий тарих ривожидаги беқиёс ўрни ҳақидадир.

Кейинги йилларда СССР Фанлар академияси Ёқут бўлимининг Тил, адабиёт ва тарих институтида илмий котиб, сўнгра кичик илмий ходим бўлиб ишлаган Башарин ўзини мамакатнинг бутун тарихини ўрганишда асосий муаммо бўлган Ёқутистондаги аграр муносабатлар тарихини ўрганишга бағишлайди. СССР Фанлар академияси Тарих институтида докторантурани тамомлагандан сўнг, Башарин ушбу мавзу бўйича докторлик диссертациясини ҳимоя қилади (1950).

1952-йилда иттифоқ ва автоном республикаларнинг миллий зиёлиларига қарши қаратилган Сталин қатағонлаир даврида „буржуа миллатчилигида“ айбланиб, бир неча йил давомида таъқибга учраган. Хрушчовнинг либераллаштириш сиёсати туфайли олим тадқиқотчилар гуруҳига қайтишга эришади ва 1956-йилда иккинчи марта докторлик диссертациясини ҳимоя қилади[1].

Башариннинг кейинги фаолияти Ёқут давлат университетининг умумий тарих кафедраси билан боғлиқ бўлган. Башарин бутун ҳаёти давомида ўқитувчилик ва тадқиқотчлик фаолиятини муваффақиятли бирлаштирди. 500 дан ортиқ илмий ва илмий-оммабоп ишлар, шу жумладан 19 монография муаллифи. Уларда тарихий муаммолар билан бир қаторда адабиёцҳунослик, санъацҳунослик, фолклор ва этнографиянинг кўплаб масалалари қамраб олинган, тарихнинг айрим фалсафий масалаларига ҳам тўхталиб ўтилган.

Башарин бошчилигида республика мактаблари ва олий ўқув юртлари учун Ёқутистон тарихи бўйича дарсликлар, ўқув қўлланмалар ишлаб чиқилган. Башарин ўзининг тарихчилар илмий мактабини яратган, 40 йил давомида ЙДУда тарих талабалари илмий тўгарагига раҳбарлик қилган[2], кейинчалик тўгарак аъзоларидан 60 нафари фан номзоди ва 4 нафари фан доктори бўлишган.

Мукофотлари ва фахрий унвонлари

Хотира

  • Чурапчинск улусининг Силан ўрта мактабига Башарин номи берилган;
  • 1992-йилда Саха Республикаси (Ёқутистон) Фанлар академиясининг Гуманитар тадқиқотлар институтида профессор Г. П. Башарин номидаги Ёқутистон фан тарихи музейи очилди. Музейнинг иккинчи залида Башариннинг кабинети қайта тикланган[4];
  • М. К. Аммосов номидаги Шимолий-шарқий федерал университетининг тарих факултети ва педагогика мактабининг энг яхши талабалари учун профессор Г. П. Башарин номидаги стипендия жорий қилинган;
  • Ёқутисотн давлат университети ва Шимолий-шарқий федерал университетининг профессорлар боғида ёдгорлик-бюсти ўрнатилган (2016)[5].

Оиласи

  • Рафиқаси Платонова Калисфена Ивановна.
  • Қизи Башарина Наталя Георгиевна тарих фанлари номзоди.
  • Ўғли Башарин Карл Георгиевич (1942—2023) тиббиёт фанлари доктори, профессор, М. К. Аммосов номидаги Шимолий-шарқий федерал университетнинг кафедра мудири.

Башарин ҳақидаги адабиётлар

Ёқут тилида
  • Федосеев И. Е. Уҳулуччулаах учуонай туҳунан кинигэ // Саха Сирэ. — 1998. — Бэс ыйын 5 к. — С. 3.
  • Атласов С. Сүдү учуонай, учуутал // Сахаада. — 1997. — Кулун тутар 20 к.
  • Ковлеков С. Ййэтитэр иэстээхпит: [Г. П. Башарин науч. үлэлэрин сүрүн хайысхалара] // Саха Сирэ. — 1997. — Кулун тутар 22 к.
  • Кустуров Д. Күүстээх санаа, уҕараабат дьулуур: Г. П. Башариҥҥа аналлаах ааҕыылартан бэлиэтээҳин // Саха Сирэ. — 1998. — Муус устар 30 к.
  • Кустуров Д. Уҳулуччулаах киҳибитигэр Г. П. Башариҥҥа: [мемор. дуоска туруорулунна] // Саха Сирэ. — 1998. — Муус устар 24 к.
  • Платонова К. И. Фронтан суруктар: Г. П. Башарин архивыттан аҕыйах сурук // Саха Сирэ. — 1997. — Ыам ыйын 27 к.
  • Тумат С. Г. П. Башариҥҥа аналлаах ааҕыылар: [Чурапчы улууҳун Сылаҥ нэҳилиэгэр] // Саха Сирэ. — 1999. — Муус устар 6 к.
  • Федосеев И. Е. Г. П. Башариҥҥа кимнээх көмөлөспүттэрэй?: [Г. П. Башарин «Три якутских реалиста-просветителя» диэн монография күн сирин көрөрүгэр көмөлөспүт Г. С. Тарскай уонна И. Д. Винокуров (Чаҕылҕан) тустарынан] // Саха Сирэ. — 1997. — Муус устар 15 к.
  • Федосеев И. Е. Уҳулуччулаах учуонай, киҳи көнөтө, чиэҳинэйэ этэ // Чолбон. — 1997. — № 7. — С. 79—87.
  • Ыарыыны кыайбыт профессор: [Г. П. Башарин сэллик ыарыытын утарыыта] / Бэлэмнээтэ П. Павлова // Саха Сирэ. — 1999. — Бэс ыйын 5 к.
Рус тилида
  • Проблемы социально-экономической и общественно-политической истории Якутии: (Материалы науч.-практ. конф., посвящ. 80-летию Г. П. Башарина). — Якутск: Изд-во Якут. гос. ун-та, 1993. — 168 с.
  • Борисов И. Человек удивительной стойкости и духовной силы // Аргументы и факты на Севере. — 1998. — № 18 (июнь).
  • Иванов В. Феномен Башарина // Якутия. — 1997. — 25 марта.
  • Платонова-Башарина К. И. «… Живу в счастливом мытарстве столпившихся изданий»: [И. В. Пухов и Г. П. Башарин] // Пухов Иннокентий Васильевич. — Якутск, 1999. — С. 57—66.
  • Платонова-Башарина К. И. И. М. Романов и Г. П. Башарин // Человек редкого дарования и жизнелюбия. — Якутск, 1999. — С. 19—26.
  • Софронова Г. Забытая страница: [зима 1951—1952 гг. в жизни Г. П. Башарина] // Якутия. — 2000. — 11 нояб.
  • Спиридонов Г. Он познал прекрасное чувство победы: [Установление мемор. доски Г. П. Башарину] // Якутия. — 1998. — 24 апр.</ноwики. * <ноwики>Башарин Георгий Прокопьевич // Энциклопедия Якутия. — М., 2000. — Т. 1. — С. 298—299.
  • Профессор Георгий Прокопьевич Башарин: Биобиблиогр. указ. / Якут. гос. ун-т им. М. К. Аммосова; Сост.: М. И. Габышева, К. И. Платонова, Л. Е. Слепцова. — Якутск: Изд-во Якут. гос. ун-та, 1995. — 106 с.
  • Заслуженный деятель науки Якутской АССР, профессор Г. П. Башарин: Биобиблиогр. указ. / Якут. респ. б-ка им. А. С. Пушкина; Сост. В. Ф. Афанасьев. — Якутск: Кн. изд-во, 1967. — 28 с.
  • 85 лет со дня рождения Г. П. Башарина // Якутия—1997: Календарь знаменат. и памят. дат. — Якутск, 1997. — С. 46—47.
  • Г. П. Башарин: (80 лет со дня рождения) // Якутия-1992: Календарь знаменат. и памят. дат. — Якутск, 1992. — С. 38—41.
  • 75 лет со дня рождения Г. П. Башарина // Якутия—1987: Крат. список лит. к знаменат. и памят. датам республики. — Якутск, 1988. — С. 40—41.
  • Платонова К. И., Атласов С. В. (сост.). Человек удивительной стойкости и духовной силы: Сборник воспоминаний. — Якутск: Изд-во Якутского госуниверситета, 1997. — 240 с.
  • Профессор Башарин: переписка с историками (1943-1989 гг.). Сост. В. Г. Бухерт. Изд. 2-е. Якутск, 2022.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 „Башарин Георгий Прокопьевич“. Қаралди: 2024-йил 23-май.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 „Башарин Георгий Прокопьевич“. Қаралди: 2024-йил 23-май.
  3. ↑ „Почётные граждане Чурапчинского улуса“. 2014-йил 11-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 11-март.
  4. ↑ „О музее“. Музей истории академической истории Якутии имени Г. П. Башарина. Қаралди: 2014-йил 11-март.[сайт ишламайди]
  5. ↑ Министерство образования и науки России. „В СВФУ открыли памятник-бюст первому якутскому профессору Георгию Башарину“. www.с-вфу.ру. 2017-йил 12-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 12-апрел.