Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Gepatit D

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Гепатит Д
КХК-10 Б17.0, Б18.0
КХК-9 070.31
эМедиcине артиcле/178038

Гепатит Д, вирусли гепатит Д–Делта, δ) — гепатит Делта вируси[1] келтириб чиқарадиган жигар юқумли касаллиги ҳисобланади (Ҳепатитис делта вирус, ҲДВ). ҲДВ бешта ма'лум гепатит вирусларидан биридир: А, Б, C, Д ва Э. ҲДВ ё'лдош касаллик (субвирал агентнинг бир тури) ҳисобланади, чунки у фақат гепатит Б вируси (ҲБВ) мавжудлигида тарқалиши мумкин[2]. ҲДВ юқиши ҲБВ билан бир вақтда инфекция (коинфекция) ёки сурункали гепатит Б ёки гепатит Б ташувчиси ҳолати (суперинфекция) орқали содир бо'лиши мумкин.

Гепатит Делта вируси дастлаб гепатит Б вируси келтириб чиқарадиган инфекцион касаллигининг оғирроқ шакли бўлган беморларда тасвирланган. Гепатит Д инфекцияси гепатит Б инфекцияси (коинфекция) билан бирга содир бўлиши мумкин ва сурункали гепатит Б (суперинфекция) билан бир вақтда учраши эҳтимоли юқори. Иккала ҳолатда ҳам беморларда касаллик белгилари фақат гепатит Б касаллигига қараганда аниқроқ намоён бўлади. Гепатит Б ва гепатит Д билан касалланган беморларда ўткир инфекция, жигар сиррозининг тез ривожланиши натижасида ва сурункали инфекцияларда гепатоцеллуляр карсинома қўшилиши оқибатида жигар этишмовчилигининг охирги босқичини ривожланиш эҳтимоли анча юқори бўлади[3].

О'рганиш тарихи

Делта гепатити биринчи марта 1977–йил о'рталарида қайд этилган. У гепатит Б вируси билан касалланган ва ог'ир жигар этишмовчилиги билан ог'риган беморларда асосий антиген сифатида тасвирланган[4]. Ушбу асосий антиген дастлаб гепатит Б антигени сифатида тасвирланган ва делта антигени деб номланган. Шимпанзелар устида ўтказилган кейинги тажрибалар шуни кўрсатдики, делта антигени аслида Б гепатити вирусини кўпайтиришни талаб қилувчи қўзғатувчининг қурилиш манбаи бўлган. 1980-йилларгача гепатит делта вируси юқумли агент ҳисобланмаган. Бироқ, тез орада делта гепатити вируси учун самарали аниқлаш усуллари ишлаб чиқилди ва эпидемиологик ма'лумотлар то'плами очилди (у Италиянинг жанубида бошланган). Гепатит делта вируси геноми 1986–йилда клонланган ва кетма-кетлаштирилган[5][6]. 1993–йилда вирус Вируслар таксономияси бо'йича халқаро қо'мита томонидан ро'йхатга олинган ва Делтавируснинг монотипик жинсига киритилди[7].

Патогенлиги

Cаптион техт
Гепатит Делта вирус турлари
* Делтавирус cамерооненсе [ҲДВ-7]

Гепатит Делта вируси инсон ва ҳайвон организмларида патоген ҳолатида камдан-кам холларда учрайди, чунки у ўсимлик вироидлари ва вироидга ўхшаш сунъий йўлдош РНКлари билан бир қатор умумий хусусиятларга эга бўади. Ушбу кичик РНК ўз ичига олган юқумли восита сунъий йўлдош вируси бўлиб, чунки унинг ҳужайраларда кўпайиши ва инфекциянинг ривожланиши учун ҳужайралар гепатит Б вируси билан юқиши керак (у ўз С-антигенлари) конверт оқсил геномларидан фойдаланади)[8][9]. Гепатит Делта вируси ҳужайра транскриптини ушлаган ибтидоий вироидга ўхшаш РНКдан ривожланган деган тахминлар учраб туради. Ушбу вирус қон орқали юқадиган патоген жигарда кўпаяди ва кўпинча приматлар ва сутемизувчилар организмида ўткир гепатитни келтириб чиқаради[9].

Эпидемиологияси

2015–йилда ҲБВ ташувчилар орасида ҲДВнинг бутун дунё бо'йлаб тарқалиши. Қиёсий филогенетик таҳлил орқали бутун дунё бо'йлаб саккизта генотип аниқланган. Генотип 1 энг тез-тез учрайди ва о'згарувчан патогенликка эга, 2 ва 4 генотиплари Шарқий Осиёда учрайди ва нисбатан энгил касалликни келтириб чиқаради. Генотип 3 Жанубий Америкада ог'ир гепатит билан бог'лиқ ҳолда топилган. 5, 6, 7, 8 генотиплари фақат Африкада топилган[10].

Гепатит Делта вируси жинсий йўл, қон ва унинг ҳосилалари орқали юқади. Гепатит Делта вируси инфекциясини ривожланишининг иккита асосий модели мавжуд. Коинфекция танага тушганида бир вақтнинг ўзида гепатит Б вируси ва гепатит Делта вируси юқтирилгандан кейинги содир бўлади. Организмга биринчи марта гепатит Б вируси тушганида ва кейинчалик Делта гепатит вирусини юқтирганидан кейин Суперинфекция ҳолати келиб чиқади. Бундай суперинфекциялар туфайли кучли патология келиб чиқиши мумкин ва сурункали ҳолатга ўтиш эҳтимоли катта[8].

Делта гепатит вируси учун дастлабки тестлар қонда делта антипенига антиэудфларни аниқлашга асосланган эди, аммо кейинчалик делта антипенининг ўзи учун ҳам тестлар яратилди. Бундан ҳам самаралироқ РНК тестлари ишлаб чиқилган, аммо улар кундалик амалиётда қўлланилмайди. Гепатит Д ташхисини қўйиш учун жигар биопсияси талаб этилмаса ҳам, одатда жигар шикастланиш даражасини аниқлаш ва даволашни буюриш учун амалга оширилади[11].

Гепатит делта вируси фақат гепатит Б вируси мавжудлигида топилган бўлса-да, гепатит Б вируси билан касалланганида, гепатит Д вируси ҳар доим ҳам топилмайди. Айрим популяцияларда гепатит Б нинг гепатит Д билан биргаликда ривожланиш даражаси жуда юқори. Гепатит Б билан оғриган беморларнинг гепатит Д билан учраш эҳтимоли турли популяцияларда 1 % дан 10 % гача ўзгариб туради. Бундай беморларнинг энг юқори фоизи Амазон ҳавзасида, собиқ СССР жанубида, Ўрта эр денгизи ва Африкадаги Саҳрои Кабирдан жанубда жойлашган ҳудудларга тўғри келади. Умуман олганда, гепатит делта вируси ривожланган мамлакатларда кам учрайди. Бир вақтнинг ўзида иккита вирус билан касалланган одамларнинг улуши, айниқса, бир хил популяция ичидаги аҳолининг айрим гуруҳлари орасида юқори бўлиши мумкин. Масалан, стерил бўлмаган игналарни ишлатадиган гиёҳвандлар орасида у 70 % дан кўпроққа етиши мумкин. Қон ва плазма консентратларини қабул қилувчи одамлар ҳам хавфли гуруҳга киради[12]. Гепатит делта вируси бутун дунё бўйлаб 20 миллионга яқин одамда аниқланган[13].

Сўнгги йилларда гепатит Д нинг тарқалиши сезиларли даражада камайган. Бу қисман хавф остида бўлган беморларнинг турмуш тарзи ўзгариши, айниқса, гиёҳванд моддаларни инъэкция қилиш, шунингдек, қон намуналарини аниқлик билан текшириш билан боғлиқ. Бундан ташқари, гепатит Д дан ҳам ҳимоя қилувчи универсал гепатит Б га қарши эмлашнинг жорий этилиши гепатит Д вирусини ташувчилар ва касалликнинг ўткир шаклидан азият чекадиган одамлар сонини камайтирди[14].

Бу ерга форматлаш зарур бўлмаган матнни қўйинг

Клиник хусусиятлари

Гепатит Делта вируси антигени

Гепатит Б вирусининг репликацияси ўз-ўзидан ситопатик содир бўлмайди. Жигар шикастланиши организм иммунитет тизимининг ушбу вирус инфекциясига жавобан келиб чиқади. Худди шу нарса, катта эҳтимоллик билан гепатит Делта вируси учун ҳам тегишлидир. Бироқ, гепатит Делта вирусининг репликациясида ситопатик бўлган экспериментал вазиятлар амалга ошади[8].

Гепатит Д белгилари гепатит Б билан бир хил, аммо уларнинг салбий таъсири анча юқори бўлади. Бундан ташқари, гепатит Д билан жигар сиррози ривожланиш хавфи анча юқори. Касалликнинг клиник кечиши гепатит Делта вирусининг генотипига боғлиқ бўлиши мумкин: генотип 1 вируси келтириб чиқарадиган инфекция генотип 2 ва 4 вирусларига қараганда оғирроқ даври билан тавсифланади. Бундан ташқари, гепатит Делта вируси оқсиллари жигар ҳужайралари протеомасида ўзгаришларни келтириб чиқариши мумкин ва бунда, гепатит Д гепатоцеллуляр карсиноманинг дегенерациясига олиб келади[15].

Амазон ҳавзаси каби баъзи ҳудудларда гепатит Делта вирусидан вақтинчалик гепатит ривожланиш хавфи жуда юқори бўлади. Баъзи ҳолатларда ўлим бир ҳафтадан камроқ вақт ичида содир бўлиши мумкин[8].

Даволаш

Организмида Гепатит Б вируси бўлган беморларга табиий ёрдамчи вирусга қарши эмлатиш автоматик равишда гепатит Д дан ҳимоя қилади, аммо иммунизация қилинмаган шахслар ва сурункали гепатит Б билан оғриган беморлар учун хавф юқори бўлиб қолада[8]. Эмлаш орқали касалликни юқтириш эҳтимоли анча камаяди.

Ҳозирги вақтда гепатит делта вирусига қарши махсус мақсадли терапия мавжуд эмас. 20 % ҳолларда интерферон-α нинг юқори дозаларини қўллаш ижобий натижа бериши кўрсатилди[16], аммо интерферон тўхтатилганда инфексия яна ривожланади, шунинг учун интерферон даволанишга олиб келмайди[17]. Интерферон терапияси гепатит Б вирусига ҳам таъсир қилади.

Гепатит Делта вирусига қарши гепатит Б вирусининг тескари транскриптаза ингибиторларига асосланган антивирал терапия усуллари синаб кўрилди, бу гепатит Делта вирусининг кўпайишини билвосита камайтиришга олиб келади деб тахмин қилиш мумкин, аммо аслида бундай бўлмаган[8].

2019-йил ноябр ойи охирида Россияда ''Мйрcлудех Б'' (Мйрcлудех Б, булевиртиде) воситаси расмий рўйхатдан ўтган дунёдаги биринчи давлат бўлди. Препарат катта ёшли беморларда сурункали гепатит Б ни делта агенти (сурункали гепатит Д) билан даволаш учун мўлжалланган. Тери остига юбориладиган булевиртид табақалаштирилган гепатоцитларнинг базолатерал мембранасидаги оқсил бўлган натрий таурохолат котранспорт қилувчи полипептидни (НТCП) боғлайдиган ва фаолсизлантирадиган юқори ўзига хос ва барқарор воситадир. НТCП блокировкаси гепатит Б ва Д вирусларининг соғлом гепатоцитларни юқтириш қобилиятини йўқотишига олиб келади[18][19].

2020-йил июл ойи охирида булевиртид Европа Иттифоқида шартли маркетинг рухсатини олди. Препарат "Гепклудекс" (Ҳепcлудех) савдо белгиси остида сотиладиган бўлди. Уни ишлаб чиққан немис компанияси МЙР Пҳармаcеутиcалс сурункали вирусли гепатит делтасига қарши курашда булевиртиднинг самарадорлигини аниқ исботлаш учун янги клиник маълумотларни тақдим этиши керак[20].

Яна қаранг

Манбалалар

  1. ↑ Фарcи П (2003). "Делта ҳепатитис: ан упдате". Жоурнал оф Ҳепатологй. 39 (Суппл 1): С212–9. дои:10.1016/с0168-8278(03)00331-3. ПМИД 14708706.
  2. ↑ Макино С, Чанг МФ, Шиэҳ CК, Камаҳора Т, Ванниэр ДМ, Говиндаражан С, Лаи ММ (1987). "Молеcулар cлонинг анд сеқуэнcинг оф а ҳуман ҳепатитис делта (делта) вирус РНА". Натуре. 329 (6137): 343–6. Бибcоде:1987Натур.329..343М. дои:10.1038/329343а0. ПМИД 3627276. С2CИД 4368061.
  3. ↑ Фаттович Г., Гиустина Г., Чристенсен Э., Панталена М., Загни И., Реалди Г., Счалм С. W. Инфлуэнcе оф ҳепатитис делта вирус инфеcтион он морбидитй анд морталитй ин cомпенсатед cиррҳосис тйпе Б. Тҳе Эуропеан Cонcертед Аcтион он Вирал Ҳепатитис (Эуроҳеп). (англ.) // Гут. — 2000. — Вол. 46, но. 3. — П. 420—426. — ПМИД 10673308. [исправит]
  4. ↑ Риззетто М., Cанесе М. Г., Ариcò С., Cривелли О., Трепо C., Бонино Ф., Верме Г. Иммунофлуоресcенcе детеcтион оф неw антиген-антибодй сйстем (делта/анти-делта) ассоcиатед то ҳепатитис Б вирус ин ливер анд ин серум оф ҲБсАг cарриэрс. (англ.) // Гут. — 1977. — Вол. 18, но. 12. — П. 997—1003. — ПМИД 75123. [исправить]
  5. ↑ Wанг К. С., Чоо Қ. Л., Wеинер А. Ж., Оу Ж. Ҳ., Нажариан Р. C., Тҳаер Р. М., Мулленбач Г. Т., Деннистон К. Ж., Герин Ж. Л., Ҳоугҳтон М. Струcтуре, сеқуэнcе анд эхпрессион оф тҳе ҳепатитис делта (делта) вирал геноме. (англ.) // Натуре. — 1986. — Вол. 323, но. 6088. — П. 508—514. — дои:10.1038/323508а0. — ПМИД 3762705. [исправить]
  6. ↑ Фауқуэт C.М., Маё М.А., Манилофф Ж.ратифиэд , Десселбергер У., Балл Л.А. Делтавирус (неопр.) // Эигҳт Репорт оф тҳе Интернатионал Cоммиттеэ он Тахономй оф Вирусес. Лондон. — 2005. — С. 735—738.
  7. ↑ Неw таха ин 1993. Архивная копия от 22 декабря 2015 на Wайбаcк Мачине — 1993. — [1993.02В] — п. 3.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 Ҳуман анд Медиcал Вирологй 2010.
  9. ↑ 9,0 9,1 Ачесон 2011.
  10. ↑ Риззетто М (2020). "Эпидемиологй оф тҳе Ҳепатитис Д вирус". WикиЖоурнал оф Медиcине. 7: 7. дои:10.15347/wжм/2020.001.
  11. ↑ Алфаиате Д., Дéнй П., Дурантел Д. Ҳепатитис делта вирус: Фром биологиcал анд медиcал аспеcц то cуррент анд инвестигатионал тҳерапеутиc оптионс. (англ.) // Антивирал ресеарч. — 2015. — Вол. 122. — П. 112—129. — дои:10.1016/ж.антивирал.2015.08.009. — ПМИД 26275800. [исправит]
  12. ↑ Раджеф Н., Гордиэн Э., Иваниушина В., Гаулт Э., Анаïс П., Друган Т., Тринчет Ж. C., Роулот Д., Тамбй М., Милинковитч М. C., Дéнй П. Молеcулар пҳйлогенетиc аналйсес индиcате а wиде анд анcиэнт радиатион оф Африcан ҳепатитис делта вирус, суггестинг а делтавирус генус оф ат леаст севен мажор cладес. (англ.) // Жоурнал оф вирологй. — 2004. — Вол. 78, но. 5. — П. 2537—2544. — ПМИД 14963156. [исправит]
  13. ↑ Тайлор Ж. М. Ҳепатитис делта вирус. (англ.) // Вирологй. — 2006. — Вол. 344, но. 1. — П. 71—76. — дои:10.1016/ж.вирол.2005.09.033. — ПМИД 16364738. [исправит]
  14. ↑ Ҳуман анд Медиcал Вирологй, 2010, п. 124.
  15. ↑ Алфаиате Д., Дéнй П., Дурантел Д. Ҳепатитис делта вирус: Фром биологиcал анд медиcал аспеcц то cуррент анд инвестигатионал тҳерапеутиc оптионс. (англ.) // Антивирал ресеарч. — 2015. — Вол. 122. — П. 112—129. — дои:10.1016/ж.антивирал.2015.08.009. — ПМИД 26275800. [исправит]
  16. ↑ Пасcарелла С., Негро Ф. Ҳепатитис Д вирус: ан упдате. (англ.) // Ливер интернатионал : оффиcиал жоурнал оф тҳе Интернатионал Ассоcиатион фор тҳе Студй оф тҳе Ливер. — 2011. — Вол. 31, но. 1. — П. 7—21. — дои:10.1111/ж.1478-3231.2010.02320.х. — ПМИД 20880077. [исправит]
  17. ↑ Аббас З., Кҳан М. А., Салиҳ М., Жафри W. Интерферон алпҳа фор чрониc ҳепатитис Д. (англ.) // Тҳе Cочране датабасе оф сйстематиc ревиэwс. — 2011. — Но. 12. — П. 006002. — дои:10.1002/14651858.CД006002.пуб2. — ПМИД 22161394. [исправит]
  18. ↑ Роман Дмитриэв. „Мирклудекс Б“: немеский удар по вирусному гепатиту Д. Один из способов эффективного лечения этого непростого инфексионного заболевания.. Мосмедпрепаратй.ру. Мосмедпрепарати (15 апреля 2019). Дата обращэния: 21 ноября 2020. Архивировано 29 ноября 2020 года.
  19. ↑ Роман Дмитриэв. „Мирклудекс Б“: эффективно ли лечениэ вирусного гепатита Д. Булевиртид оставил откритими ряд важних вопросов.. Мосмедпрепаратй.ру. Мосмедпрепарати (13 января 2020). Дата обращэния: 21 ноября 2020. Архивировано 11 декабря 2020 года.
  20. ↑ Роман Дмитриев. «Мирклудекс Б»: немецкий удар по вирусному гепатиту Д. Один из способов эффективного лечения этого непростого инфекционного заболевания.. Мосмедпрепаратй.ру. Мосмедпрепараты (15 апреля 2019). Дата обращения: 21 ноября 2020. Архивировано 29 ноября 2020 года.

Адабиётлар

Ҳаволалар