Gevherhan Sulton
Гевҳерҳан Султон (усмонли туркча: گوھرخان سلطان; 1544/1545 — 1624-йилдан кейин) — Усмонли султони Салим ИИнинг канизаги Нурбану Султондан қизи[1].
| Гевҳерхон Султон | |
|---|---|
| Гевҳерхан Султон | |
| Таваллуди |
1544-йил |
| Вафоти |
6-феврал 1624-йил (80 ёшда) Истанбул, Усмонли империяси |
| Турмуш ўртоғи | Пияле пошо, Жерраҳ Меҳмед пошо |
| Болалари | Айша Атике Хоним султон, Фатма Хоним султон, Султонзода Меҳмедбей |
| Отаси | Султон Селим ИИ |
| Онаси | Нурбану султон |
Биография
Гевҳерхон Султон турли манбаларда 1544 ёки 1545 (ҳижрий 951) йили Коняда туғилган дейилади. Унинг отаси бўлажак Усмонли султони Селим ИИ, онаси Нурбану султон эди. Гевҳерхоннинг биринчи эри Пияле пошо эди. Никоҳ 1562-йил 1-августда бўлиб ўтган (баъзи манбаларда тўй 1566-йил бўлган дейилади). У билан турмуш қурганида, у олти фарзандни дунёга келтирди, улардан фақат учтаси гўдаклигидан омон қолади: қизлари Ойша Атике Хоним-султон (1563-?, Доғанжибоши Фюлагега уйланган) ва Фатма Хоним султон ва ўғли Султонзода. Меҳмед Бей (у Мора санжакбейи, 1582-йилда Герцеговина санжакбейи бўлган). Пиале пошо 1578-йилда вафот этган. Гевҳерхон Султон вафотидан сўнг 1579-йилда ҳаж амалини бажарди. Жерраҳ Меҳмед Пошо Гевҳерхон Султоннинг иккинчи эри бўлди. Алдерсон Гевҳерхон Султоннинг иккинчи никоҳини 1578-йил деб ҳисоблайди, Пирс тўй Жерраҳ Пошо томонидан ўтказилган Гевҳерхон Султоннинг жияни Шаҳзода Меҳмеднинг суннат тўйи билан бир йилда бўлган деб ҳисоблайди, яъни 1582-йилда. Ислом энциклопедияси никоҳни 1578-йил деб белгилайди[2]. 1582-1583-йилларда санжакка кетаётган шаҳзода Меҳмед Гевҳерхон Султон ва унинг эри Жерраҳ Пошо гўзал босниялик қул — Ҳандан Султонни совға қилдилар. Буни 1604-йилда Франческо Контарини ўз ҳисоботида ёзган. Буни Меҳмед ҳам, Ҳандан Султоннинг ўзи ҳам унутмаганига Гевҳерхон Султоннинг иккинчи турмуш ўртоғи вазир бўлганлиги далилдир. Шунингдек, 1603-йил декабр ойида Меҳмед ИИИ вафотидан сўнг унинг ўғли ва вориси Аҳмед И ва онаси Гевҳерхон Султонга совға-саломлар жўнатиб, унга миннатдорчилик ва ҳурмат-эҳтиромларини билдиришган. „У минг дона пает ва бошқа кўплаб совғалар билан бир чўтка жўнатди, чунки у пошонинг хотини султонга хайрихоҳлик белгиси сифатида юборди, чунки у ҳозирда ўзини топаётган омад ва буюклик манбаи эди“. Аҳмед ўн тўрт ёшга тўлмагани учун бу совғалар Валидаи — Ҳандан Султоннинг хайрихоҳлигидан далолати эди[3].
Ўлим
Гевҳерхон султон Истанбулда вафот этди ва Ая Софя масжидида отасининг турбасига дафн қилинди. Ўлимнинг аниқ санаси номаълум. Йилмаз Озтунанинг ёзишича, Гевҳерхон султон 1580-йилда вафот этган. Меҳмед Сурейийнинг ёзишича, у акаси Мурод ИИИ (1574-1595) даврида вафот этган. Маълумки, Венеция элчилари ўз ҳисоботларида уни тирик деб тилга олишган: Паоло Контарини 1583-йилда, Жанфранко Моросини 1585-йилда , Маттео Зане 1594-йилда, Франческо Контарини 1604-йил 17-январ. Топкапи хазина реэстрига кўра, у 1604-йил 6-февралда ҳам тирик бўлган[4].
Шахсият
Венеция элчиси Жанфранко Моросини 1585-йилда у „Султон томонидан жуда яхши кўрилган, Султон хотинининг ишончли вакили, буюк руҳ ва юксак обрўли аёл“ деб ёзган. Гевҳерхон султон барча султонлар томонидан қадрланган ва ҳурмат қилинган: укаси, жияни. Унинг иккинчи эри 1579-йилда янгичи оғадан 1582-йилда уч йил ичида вазирлик даражасига кўтарилди — ғайриоддий тез юксалди. Тўпқопи саройи архивида сақланаётган реэстрда Аҳмад И 1603-йил 27-декабрда тахтга ўтирганидан сўнг дарҳол унинг катта оиласига юборган совғалари ҳақида батафсил маълумот берилган. Гевҳерхон Султон, собиқ Валидаи Сафие Султон ва янги Валидаи Ҳандан Султондан кейин ва Мурод ИИИ ва Меҳмед ИИИ нинг барча тирик опа-сингиллари ва қизларидан кейин дарҳол оиланинг учинчи аёл аъзоси сифатида рўйхатга олинган — бу аниқ далил. Унинг имтиёзли мавқеи ҳақида кейинчалик, 1604 -ил 6-февралда у яна рўйхатга олиш китобида пайдо бўлади, бу сафар совғалар билан тақдирланган Ҳандан Султондан ташқари оиланинг ягона аёл аъзоси сифатида пайдо бўлади[5].
Манбалар
- ↑ Бостан; İдрис. ПиЙАЛЕ ПАŞА (туркча), 2007 — 296-297-бет. Қаралди: 14-июл 2022-йил.
- ↑ Öзтуна; Йıлмаз. Кануни Султан Сüлейман (туркча). Öтüкен Неşрият А.Ş., 2016 — 208-бет. Қаралди: 14-июл 2022-йил.
- ↑ Пеирcе; Леслиэ П. Тҳе Империал Ҳарем: Wомен анд Совереигнтй ин тҳе Оттоман Эмпире (инглизча). Охфорд: Охфорд Университй Пресс, 1993 — 374-бет. ИСБН 0195086775, 9780195086775. Қаралди: 14-июл 2022-йил.
- ↑ Сüрейя; Меҳмед. Сиcилл-и Османи (туркча), Истанбул, 1996 — 350-бет. Қаралди: 14-июл 2022-йил.
- ↑ Узунçарşıлı; İсмаил Ҳаккı. Османлı Тариҳи (туркча). Анкара: Тüрк Тариҳ Куруму, 1988 — 313-бет. Қаралди: 14-июл 2022-йил (2017-йил 7-майда асл нусхадан архивланган).