Gevheri Sultan
Гевҳери Султон (туркча: Фатма Гевҳери Султан ; 1904-йил 30-ноябр — 1980-йил 10-декабр) Усмонли малика, мусиқачи ва бастакор. У Султон Абдулазизнинг ўғли Шеҳзаде Меҳмед Сейфеддиннинг қизи эди.
Ёшлиги
Гевҳери Султон 1904-йил 30-ноябрда отасининг Üскüдардаги Кüçüк Чамлижадаги вилласида туғилган. Унинг отаси Абдулазиз ва Гевҳери Кадиннинг ўғли Шеҳзаде Меҳмед Сейфеддин, онаси эса Нервалитер Ханим эди. У учинчи фарзанд эди ва отасининг ягона қизи эди. Унинг Шеҳзаде Аҳмад Тевҳид исмли эгизак укаси бор эди. Унинг ўзидан бир ёш катта акаси Шеҳзаде Маҳмуд Шевкет ҳам бор эди[1].
Гевҳери болалигида отасининг мусиқа дарсларига қатнаган, Танбури Жемил бекдан танбур ва кеменcе дарсларини олган[2].
Сургун
1924-йил март ойида император оиласининг сургунида Гевҳери ва унинг оиласи Франсиянинг Ница шаҳрига кўчиб ўтди, у ерда улар Cимиэздаги виллага жойлашдилар.[3] 1927-йилда отаси вафотидан кейин[1] унинг оиласи тарқалиб кетди. У ҳали ҳам ўша ерда яшаб, кун кечиришга интиларди. Ница шаҳрида яшовчи амакиси Абдулмежид ИИ нинг моддий қийинчиликларини эшитиб, турмушга чиқиш ниятида уни уйига олиб келди.[3]
Гевҳери амакисининг оиласи билан бир неча йил яшаб, кейин ҳиндистонлик вояга етмаган ражанинг ўғлига унаштирилган, бироқ тўйига бироз вақт қолганида унинг бошқа биров билан ишқий муносабатда бўлгани маълум бўлиб, унаштирув бекор қилинган. Амакисининг жаҳли чиқиб, уни тирикчилик учун ҳеч нарсаси йўқ онасиникига жўнатиб юборди.[3]
Мусиқачи сифатида
Гевҳери Султон отасидан бир қанча чолғу чалишни ўрганган. Улар орасида уд (лира), танбур (гитарага ўхшаш чолғу) ва лавта (қадимги лавта) бор эди. У танбур, кеменче, уд, лавта, пианино чалган[4]. Турли мақомларда вокал ва чолғу асарлар яратган[5]. Ўз юртига қайтгунига қадар турк мусиқаси бўйича ўқишни давом эттирмаган бўлса-да, кейинги ҳаётида танбурда жуда маҳоратли бўлди. Унинг асарлари турк радио ва телевидениэси томонидан ёзилган ёзувларда сақланиб қолган[4]
Унинг отаси Меҳмед Сейфиддин Салим ИИИ дан кейин буюк бастакор сифатида танилган. У буюк бастакор эди. У пианино, скрипка, ноғора чалар, яхши куй билан басталаган. Унинг ўгай укаси Меҳмед Абдулазиз, акалари Шеҳзаде Маҳмуд Шевкет ва Шеҳзаде Аҳмад Тевҳид барабанчилар эди[6]..
Кейинги йиллар ва ўлим
1952-йилда маликалар учун сургун қонуни бекор қилингандан кейин Гевҳери Истанбулга қайтиб келди. У умрининг сўнгги йилларини амакиси тоғаси шаҳзода Шахзода Юсуф Иззеддиннинг қизи амакиваччаси Миҳришаҳ Султон билан Таксим майдонидаги кенг хонадонда ўтказди[7]. У 1980-йил 10-декабрда етмиш олти ёшида вафот этди ва бобоси Султон Маҳмуд ИИ мақбарасига дафн қилинди.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Адра, Жамил. Генеалогй оф тҳе Империал Оттоман Фамилй 2005, 2005 — 12–13-бет.
- ↑ „Гевҳерî Султан'ıн çалгıларı не олду?“ (туркча). Ҳабертüрк (11-август 2010-йил). Қаралди: 3-сентабр 2020-йил.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Бардакçı 2017.
- ↑ 4,0 4,1 „Османоглу, Гевҳер (1904—)“. Энcйcлопедиа.cом. Қаралди: 20-январ 2019-йил.
- ↑ „CОМПОСЕРС АНД ПЕРФОРМЕРС: ГЕВҲЕРİ ОСМАНОĞЛУ“. Туркиш Мусиc Портал. 2019-йил 18-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-январ 2019-йил.
- ↑ „СЕЙФЕДДİН ЭФЕНДİ, Şэҳзаде (1874—1927) Ҳâненде ве бестекâр.“. İслам Ансиклопедиси. Қаралди: 22-июл 2020-йил.
- ↑ „Фатма Гевҳери Османоğлу Кимдир Султан Абдüлазиз Оğлу, Şэҳзаде Меҳмед Сейфеддин Эфенди Кıзı“. Осмнали.сите (7-феврал 2017-йил). 2020-йил 22-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-январ 2019-йил.