Gevherriz xonim
| Гевҳерриз хоним | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Туғилиши | тах. 1863 | ||||
| Вафоти |
тах. 1940 (ёши 76–77) Истанбул, Туркия | ||||
| Турмуш ўртоғи | Мурад В | ||||
| |||||
| Уй | Усмонли (никоҳ орқали) | ||||
| Отаси | Ҳалил Бей | ||||
| Дини | Ислом, суннийлик | ||||
Гевҳерриз хоним[1] (усмонли туркча: گوھریز خانم – „жавоҳир тўплами“; тах. 1863-йилда туғилган – тах. 1940-йилда вафот этган[2]) Жевҳерриз хоним деб ҳам аталган, Усмонийлар империяси султони Мурод В нинг хотини[1].
Ҳаёти
Гевҳерриз хоним тахминан 1863-йилда Россиянинг Сочи шаҳрида туғилган. У черкас миллатига мансуб бўлиб, отасининг исми Ҳалил бей эди. Черкаслар Россиядан қочишга мажбур бўлганларида, Гевҳерриз Усмонийлар саройига қабул қилинган ва шу ерда улғайган. Муроднинг эътиборига тушишидан аввал халфа сифатида хизмат қилган[3]. 1876-йилда Мурод тахтга чиқиши чоғида Гевҳерриз унга турмушга чиққан[4]. Бироқ ундан зурриёд қолмаган[1]. 1876-йил 30-майда амакиси султон Абдулазиз тахтдан ағдарилгандан сўнг Мурод тахтга ўтиргач[5], Гевҳерризга „Иккинчи иқбол“ унвони берилди[1]. Мурод бор йўғи 3 ой ҳукмронлик қилгач, 1876-йил 30-августда[6] руҳий беқарорлиги сабабли тахтдан ағдарилди ва Çıраğан саройида қамоқда сақланди. Ўша пайтда Гевҳерриз ҳам Муродга эргашиб, Çıраğан саройига борган[4].
Гевҳерриз франсуз тилида жуда яхши гаплашар эди. Шунингдек, у ёш шаҳзодалар ва маликалар, шунингдек, Муроднинг фарзандларига франсуз тилидан дарс берган[4].
Абдулазизнинг бошқа бир хотини Филизтен хоним ўз хотираларида Гевҳерриз Накşифенд халфа, хазинадор Дилберенгиз, ҳарам оғаси Ҳусайн оға ва Ҳусну Бей (Муроднинг иккинчи котиби) билан биргаликда Муроднинг руҳий ҳолатини аниқлаш учун инглиз шифокори билан учраштириш устида ишлаганини ёзган. Шифокор келганда Гевҳерриз таржимонлик қилган. Ушбу ҳикоянинг қай даражада ҳақиқат экани аниқ эмас, шифокор инглизлардан эмас, балки масонлардан юборилгани ҳам эҳтимолдан холи эмас[7][8].
1904-йилда Мурод вафот этгач, Гевҳерриз хоним бева қолди. Шундан сўнг унинг Çıраğан саройидаги машаққатлари ниҳоясига етди[9]. Бева қолганидан кейин унинг нафақаси 1500 куруş бўлган. Бироқ кейинчалик султон Меҳмед В ҳукмронлиги даврида атиги 500 куруşгача камайтирилган[1]. Шундан сўнг ўгай қизи Ҳадича Султон Иттифоқ ва тараққиёт қўмитаси (ИТ) аъзоси Меҳмет Cавит Бейга[10] унинг нафақасини камида 800 куруşгача оширишни сўраб хат ёзган.
Мурод В нинг вафотидан кейин дарҳол у эрининг бошқа хотинлари Ремзşинас хоним, Невдüрр хоним ва Филизтен хоним билан бирга бир неча йилга Бурса шаҳрига юборилган. Бироқ кейинчалик Истанбулга қайтиб, 1915-йилда Ҳусну Бейга турмушга чиққан, аммо унинг иккинчи никоҳи жуда қайғули бўлган[1].
1924-йил март ойида Усмонийлар сулоласи аъзолари қувғин қилинганда, Гевҳерриз ушбу оиланинг қондош аъзоси бўлмаганлари сабабли Истанбулда қолишга қарор қилди ва шу ерда тахминан 1940-йилда вафот этди[8].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Бардакçı 1998, с. 614.
- ↑ Акıн, Эсра. Мустафа Âли'с Эпиc Деэдс оф Артисц: А Cритиcал Эдитион оф тҳе Эарлиэст Оттоман Техт абоут тҳе Cаллиграпҳерс анд Паинтерс оф тҳе Исламиc Wорлд. БРИЛЛ, Аугуст 11, 2011 — 198 н. 221-бет. ИСБН 978-9-047-44107-6.
- ↑ Броокес 2010, с. 282.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Броокес 2010, с. 64.
- ↑ Роудометоф, Виcтор. Натионалисм, Глобализатион, анд Ортҳодохй: Тҳе Соcиал Оригинс оф Этҳниc Cонфлиcт ин тҳе Балканс. Греэнwоод Публишинг Гроуп, 2001 — 86–87-бет. ИСБН 978-0-313-31949-5.
- ↑ Wиллиамс, Аугустус Wарнер; Габриэл, Мгрдитч Симбад. Блеэдинг Армедиа: Иц Ҳисторй анд Ҳоррорс Ундер тҳе Cурсе оф Ислам. Публишерс унион, 1896 — 214-бет.
- ↑ Броокес 2010, сс. 68–72.
- ↑ 8,0 8,1 Şэҳсувароğлу, Ҳалук Юсуф, Çıраğанıн меşҳур кадıн сималарı (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-07-21 санасида архивланган), Таҳа Торос Арşиви, Дося Но: 120-Сарайлар. Нот: Газетенин „Тариҳтен Сайфалар“ кöşэсинде яйıмланмışтıр.
- ↑ Броокес 2010, с. 17.
- ↑ Бардакçı 1998, с. 55.
Адабиётлар
- Броокес, Доуглас Сcотт. Тҳе cонcубине, тҳе принcесс, анд тҳе теачер: Воиcес фром тҳе Оттоман Ҳарем, басед он Филизтен'с мемоир, Тwентй-Эигҳт Еарс ин Çıраğан Палаcе: Тҳе Лифе оф Мурад В. Техас университети нашриёти, 2010. ИСБН 9780292718425.
- Бардакçı, Мурат. Şаҳбаба: Османоğулларı'нıн сон ҳüкüмдарı ВИ. Меҳмед Ваҳидеддин'ин ҳаятı, ҳатıраларı, ве öзел мектупларı. Пан Яйıнcıлıк, 1998. ИСБН 978-9-757-65275-5.