Gipergigant
Гипергигант — бу Гертзшпрунг-Русселл диаграммаси бўйича ёрқинлик класси 0 га тенг бўлган улкан масса ва ўлчамдаги юлдуз. Гипергигантлар энг кучли, энг оғир, энг ёрқин ва айни пайтда энг ноёб ва энг қисқа умр кўрадиган супергигантлар сифатида белгиланади. Одатда −8 м дан ёрқинроқ супергигантлар гипергигантлар ҳисобланади[1]. КЙ оққушни чегара юлдузининг намунасидир; ёруғлиги камроқ бўлган обект энди гипергигант сифатида таснифланмайди[2].
Гипергигантнинг ўзига хос хусусиятлари
Гипергигантнинг массаси ҳар қандай юлдузнинг, ҳатто супергигантнинг массасидан анча юқори — масалан, одатдаги гипергигант Ригел каби кучли юлдуздан 6 баравар кўп[3]. Гипергигантнинг одатий массаси 100-120 қуёш массаси ёки ундан кўп, 200-250 қуёш массасигача[4]. Гипергигантлар ўлчамига кўра супергигантлардан катта эмас, лекин уларнинг массаси анча катта, шунинг учун улар қора туйнук ҳосил бўлишига ўтиш ёқасида бўлган назарий масса чегарасига яқинлашади ва ниҳоятда беқарордир. Фанга маълум бўлган энг катта юлдуз Стивенсон 2-18 Юлдузнинг радиуси 2050 қуёш радиусига тенг. Уларнинг нурланиши ҳам жуда катта ва жуда тез эволюция жараёнида содир бўладиган жараёнлар улуғвордир[5].
Гипергигантларнинг ёрқинлиги Қуёшнинг 500 минг ёруғлигидан ошиб кетиши мумкин, баъзан эса у Қуёшнинг миллионлаб ёруғлигини ташкил қилади, шунинг учун одатий гипергигант Ригелдан ўн баробар кўпроқ ёрқинроқдир[6].
Гипергигантларнинг сирт ҳарорати жуда катта фарқ қилади — у 3200 К ва 35 000 К дан юқори бўлиши мумкин. Аксарият гипергигантлар ёрқин кўк С дорадус ўзгарувчан юлдузлар сифатида таснифланади[7].
Гипергигантлар жуда қисқа умр кўришади — масалан, гипергигантнинг умри ўртача бир ёки икки, максимал — бир неча миллион йил. Бунинг сабаби шундаки, гипергигантнинг катта массаси туфайли ядро синтези жараёнини мутаносиб равишда тезлаштирадиган улкан босим ва ҳарорат ҳосил бўлади, бу эса ўз навбатида тортишиш кучларини қоплайди ва юлдузнинг қулашига йўл қўймайди. Бундай массив юлдузлар жуда кам учрайди, бизнинг Галактикада атиги ўнга яқин гипергигантлар мавжуд[8].

Мовий гипергигантлар
- Р136а1 ҳозирда фанга маълум бўлган коинотдаги энг катта ва энг ёрқин юлдуздир. НГC 2070 (Тарантула туманлиги) эмиссия туманлигида жойлашган, унинг массаси 315 қуёш массаси[9];
- Зета¹ Сcорпии — Сcорпио ОБ1 ОБ ассоциациясининг энг ёрқин юлдузи ва ёрқин кўк ўзгарувчан номзод[10];
- Бургут юлдуз туркумидаги МWC 314, яна бир ёрқин кўк ўзгарувчан номзод;
- ОққушОБ2-12, шунингдек, ёрқин кўк ўзгарувчилар учун номзодлардан бири;
- Катта Магеллан булутидаги ҲД 37974 ва ҲД 268835 (шунингдек, Р 126 ва Р 66 номи билан ҳам танилган) ўзларининг ноёб чанг дисклари билан машҳур бўлиб, улар Койпер камарининг массасидан камида катталик тартибидан ошади.
Қизил гипергигантлар

- РW Cепҳеи;
- НМЛ Оққуши;
- ВХ ёй;
- С Персеус;
- ВЙ Катта ит юлдузи;
- WОҲ Г64;
- УЙ қалқони.
Манбалар
- ↑ ҳттпс://диc.аcадемиc.ру/диc.нсф/руwики/414384
- ↑ ҳттпс://диc.аcадемиc.ру/диc.нсф/руwики/414384
- ↑ ҳттпс://накед-сcиэнcе.ру/артиcле/топ/космическиэ-гигантй-топ-самйк
- ↑ „Стар - Бинариэс анд эхтрасолар планетарй сйстемс“ (инглизча). Энcйcлопедиа Британниcа. 1-январ 2018-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18-октабр 2020-йил.
- ↑ ҳттпс://диc.аcадемиc.ру/диc.нсф/руwики/414384
- ↑ ҳттпс://накед-сcиэнcе.ру/артиcле/топ/космическиэ-гигантй-топ-самйк
- ↑ ҳттпс://диc.аcадемиc.ру/диc.нсф/руwики/414384
- ↑ ҳттпс://накед-сcиэнcе.ру/артиcле/топ/космическиэ-гигантй-топ-самйк
- ↑ ҳттпс://накед-сcиэнcе.ру/артиcле/топ/космическиэ-гигантй-топ-самйк
- ↑ ҳттпс://накед-сcиэнcе.ру/артиcле/топ/космическиэ-гигантй-топ-самйк