Issiq elitishi

Иссиқ элитиши — ташқи муҳитнинг юқори температураси таъсирида баданнинг қизиб кетишидан келиб чикадиган касаллик. Ёзда, саратонда ёки иссиқ бинода узоқ ишлаганда иссиқ элитиши мумкин. Тер безларининг суст ишлаши, организмнинг сувсизланиши, сув ичиш маромини бузиш ва бошқа сабаблар билан тер чиқмаслиги ёки ҳавонинг жуда нам бўлиши, намни ўтказмайдиган кийим кийиш ва шу каби сабаблар натижасида бадандан тер бемалол буғланиб кетмаслигидан келиб чиқади (терморегулясия). Иссиққа ҳар ким ҳар хил чидайди, бунинг устига бирор касаллик билан оғриб ўтишдан кейин, ич кетганда, безгак тутганда, спиртли ичимликлар ичганда ва шунга ўхшаш ҳолларда одамнинг иссиққа чидами ўзгариши мумкин. Қалқонсимон без, юрак-томир касалликлари бўлган, семириб кетган кишилар бошқа кишиларга нисбатан тезроқ қизийди. Айниқса, янги туғилган ва гўдак болалар салга қизиб кетади. Организм қизиб кетганда гавда температураси аввалига секинлик билан кўтарилади, кейин тобора тез ошади. Одам гавдаси қизиб кетганда дармони қуриб, баъзан боши айланади. Зўр бериб терлаш натижасида организмдан кўп сув ва туз чиқиб кетади. Тўқималарда сув камайиши туфайли тер ва сийдик кам чиқади, қон қуюқлашиб, томирларда қон ҳаракати қийинлашади, тўқималарга кислород етиб бормайди, шунинг оқибатида бош мия фаолияти бузилади.

Иссиқ элитиши тўсатдан бошланади: гавда температураси 42—43° гача кўтарилади, бош, орқа, оёқлар оғрийди, баъзан кўнгил айниб, одам қусади, ич кетади, юз қизаради ва керкади, нафас олиш ва томир уриши тезлашади. Иссиқ қаттиқ элитганда ҳушсизлик, тиришиш ҳоллари кузатилади, кўз қорачиқлари кенгаяди, улар ёруғдан таъсирланмайди, бадан кўкариб қолади, баъзан талваса тутади. Тез ёрдам: иссиқ элитган кишини салқин жойга ётқизиб, кийимини ечиш, баданига совуқ сув сепиб, ором бериш, физиологик эритма қуйиш, сунъий нафас олдириш, кислородга тўйинтириш, юрак фаолиятини яхшилайдиган дорилар бериш ва дарҳол врачга мурожаат қилиш зарур (офтоб уриши). Олдини олиш: иссиқ биноларни шамоллатиш (вентилясия ёки кондиционер ёрдамида), енгил кийим кийиш, устдан совуқ сув қуйиб, танани совитиш, иссиқ сехда ишлаганда газли шўртанг сув ёки мева шарбати, айниқса олча суви ичиш керак. Сув ичиш режимига риоя қилинса ва тер бемалол буғланиб турса, одам 50—60° температура чидайди, организмга зиён етмайди. Иссиқ иқлимга ёки иссиқ жойда ишлашга аста-секин мослашув (адаптация) нинг аҳамияти катта.