Giufà sahifasining manbasini koʻrish

{{Short description|Italiya folkloridagi personaj}}
{{Obraz bilgiqutisi
| rangi                    = lightblue
| nomi                     = Giufà
| asar                     = [[Sitsiliya folklori]]
| tasvir                   = Juha with his donkey (3232626526).jpg
| izoh                     = Giufà oʻzining eshagi bilan tasvirlangan rasm
| birinchi                 = XVI–XVII asrlar (ogʻzaki anʼanalar)
| oxirgi                   = 
| muallif                  = Xalq ogʻzaki ijodi
| asoslangan               = [[Nasriddin Afandi|Nasriddin Afandi (Juha)]]
| adaptatsiya              = 
| dizayner                 = 
| jonlantirganlar          = 
| ovoz_berganlar           = 
| toʻliq_ismi              = Giufà
| taxallusi                = Giucà
| laqabi                   = Qishloq tentagi (lo sciocco del villaggio)
| irqi                     = Inson
| jinsi                    = Erkak
| unvoni                   = 
| kasbi                    = Qishloq yigiti
| mansubligi               = 
| jang_uslubi              = 
| aslahalari               = 
| oilasi                   = 
| aloqador_boshqa_obrazlar = 
| bolalari                 = 
| qarindoshlari            = 
| dini                     = [[Xristianlik]] (Sitsiliya anʼanasi boʻyicha)
| kelib_chiqishi           = [[Sitsiliya]], [[Italiya]]
| millati                  = [[Italiyaliklar|Italyan]] (Sitsiliyalik)
}}
'''Giufà''' (baʼzi hududlarda '''Giucà''' deb ham ataladi) — [[Sitsiliya]] xalq ogʻzaki ijodining (folklorining) eng mashhur personajlaridan biri hisoblanadi. Uning gʻalati sarguzashtlari va latifalari asrlar davomida [[Ogʻzaki adabiyot|ogʻzaki anʼanalar]] orqali saqlanib kelgan va yod olingan<ref>Ashliman, D. L. [http://www.pitt.edu/~dash/type1558.html Eat, My Clothes!] Clothes Make the Man — folktales of Aarne-Thompson type 1558 selected and edited by D. L. Ashliman, 2009-10-13</ref>. Garchi Giufà haqidagi hikoyalar asosan [[Janubiy Italiya]] va Sitsiliya turmush tarzini aks ettirsa-da, uning xarakter xususiyatlari koʻplab [[Oʻrta yer dengizi]] madaniyatlari folkloridagi personajlar bilan oʻxshashdir.

== Kelib chiqishi va tarixi ==
Olimlarning fikricha, Giufà personaji asli turk xalq ogʻzaki ijodi qahramoni boʻlgan [[Nasriddin Afandi|Nasriddin Afandining]] (Xoʻja Nasriddin) arab dunyosidagi varianti — '''Juha''' ({{lang-ar|جحا}}) asosida shakllangan. Sitsiliya oroli [[Sitsiliya amirligi|islomiy hukmronlik]] ostida boʻlgan davrda arabcha „Juha“ haqidagi hikoyalar sitsiliyaliklar madaniyatiga singib ketgan, vaqt oʻtishi bilan mahalliy anʼanalarga moslashtirilgan va natijada butun Janubiy Italiya boʻylab tarqalgan<ref>[https://www.economist.com/prospero/2017/08/15/juha-the-middle-easts-heroic-everyman Juha, the Middle Eastʼs heroic everyman] The Economist, 15 August 2017</ref>.

Garchi Giufà koʻpincha „qishloq tentagi“ (village fool) sifatida taʼriflansa-da, uning xatti-harakatlari va soʻzlari koʻpincha axloqiy saboq berishga xizmat qiladi. Koʻp hollarda hikoya oxirida Giufàning oʻzi emas, balki uning ustidan kulgan yoki uning soddaligidan foydalanmoqchi boʻlgan atrofidagilarning munosabati hukm qilinadi.

== Adabiyotdagi oʻrni ==
Giufà obrazi koʻplab mashhur yozuvchilar ijodida uchraydi. Xususan, [[Italo Kalvino]] oʻzining „Mavjud boʻlmagan ritsar“ (''Il cavaliere inesistente'') romanidagi ritsar Agilulfoning xizmatkori Gurdulu (Gurdulù) obraziga berilgan nomlardan biri sifatida Giufàni tilga oladi.

Shuningdek, taniqli yozuvchi [[Leonardo Shasha]] (Leonardo Sciascia) oʻzining „Dengiz sharob rangida“ (''Il mare colore del vino'') nomli hikoyalar toʻplamida Giufà haqida maxsus hikoya yozgan. Ushbu hikoyada Giufà ovga chiqadi va qizil rangli qushni otganman deb oʻylab, adashib kardinalni otib qoʻyadi. U jasadni onasiga pishirish uchun olib keladi, biroq onasi uni urishgach, jasadni quduqqa tashlaydi. Politsiya kardinalni qidirib kelganda va quduqdan hid kela boshlaganda, Giufà quduqqa tushishni taklif qiladi. Biroq, u chalkashib ketib, kardinalning jasadi oʻrniga oʻzi avvalroq quduqqa tashlagan qoʻchqorni (qoʻyni) arqonga bogʻlaydi va uni yuqoriga chiqaradi<ref>Sciascia, Leonardo. ''Il mare colore del vino''. Milano: Adelphi Edizioni, 1996. p. 102. ISBN 88-459-1191-8</ref>.

Giufà sitsiliyaliklar uchun soddalik, beguborlik va baʼzan kutilmagan zukkolik timsolidir. Uning sarguzashtlari nafaqat kulgi, balki jamiyatdagi illatlarni fosh qiluvchi oʻtkir satira hamdir. Bugungi kunda ham Giufà obrazi italyan kinosi va teatrida tez-tez ishlatilib kelinmoqda. Uning hikoyalari orqali Sitsiliyaning qadimiy urf-odatlari, ijtimoiy tabaqalanishi va xalqning oʻziga xos hazil-mutoyiba dunyosini tushunish mumkin.

== Yana qarang ==
* [[Nasriddin Afandi]]
* [[Sitsiliya folklori]]
* [[Till Eulenspiegel]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://books.google.com/books?id=iIGsU7bJ9ZcC&dq=giufa&pg=PA100 Mal’uocchiu: Sitsiliya tili va madaniyati haqida (inglizcha)]

{{Humor and wit characters}}

[[Turkum:Sitsiliya folklori]]
[[Turkum:Folklor personajlari]]
[[Turkum:Italiya madaniyati]]
[[Turkum:Latifa qahramonlari]]