Глизе 676 (инглизча: Глиэсе 676) — Қурбонгоҳ юлдуз туркумидаги 10 юлдуз катталикдаги кенг қўшалоқ тизим. У Қуёшдан тахминан 54 ёруғлик йили узоқликда жойлашган[1].

Икки қизил миттидан иборат бўлиб, улар 20 минг йилдан ортиқ орбитал даврида камида 800 а.б. масофа билан ажратилган[2].

2009-йилда орбитада асосий компонент атрофида газ гиганти топилди, бу кузатиш 2011-йилда тасдиқланди; иккинчи газ гиганти 2012-йилда иккита кичикроқ сайёра билан бирга кашф этилган[3].

Сайёра тизими

Биринчи кашф этилган сайёра Глизе 676 А б супер Юпитердир; биринчи марта 2009-йил октабр ойида тасвирланган. Сайёранинг кашфиёти 2011-йилда расман эълон қилинган, бу билан бирга юлдуз ҳамроҳ бўлиши мумкин бўлмаган тенденциянинг биринчи кашфиёти. Сайёра ва тренд кузатувлари мослаштирилгандан кейин ҳам, қолдиқ тезликлар ҳали ҳам тахминан 3,4 м/с қийматларга эга бўлиб, кузатиш хатоларидан сезиларли даражада ошиб кетиши (тахминан 1,7 м/с) қайд этилди. Юлдузлар атрофидаги орбитада бошқа жисмлар мавжудлиги тўғрисида хулоса чиқарилди, аммо бу вақтга келиб бошқа ҳеч нарсани тўлиқ айтиш мумкин эмас эди[4].

Юлдуз ҲАРПС-ТЕРРА дастурий таъминоти учун синов об’экти бўлиб хизмат қилди, бу 2012-йил бошида ҲАРПС спектрометри маълумотларини янада аниқроқ қисқартириш имконини берди[5]. Маълумотлар хатоси даражаси сезиларли даражада паст бўлса ҳам, 2011-йилга қараганда камроқ маълумотлардан фойдаланиш мумкин эди. Шунга қарамай, бир гуруҳ тадқиқотчилар сайёра ва тренд моделидан фойдаланган бир гуруҳ ўтмишдошлар каби худди шундай хулосага келишди. Қолдиқ тезликлар ҳам ортиқча бўлиб чиқди, бу тизимда қўшимча об’эктлар мавжудлиги ҳақидаги тахминни кучайтирди[6].

Олдинги таҳлил вақти ва 2012-йил июн ойи оралиғида қолган нур тезлик ўлчовлари нашр этилди, бу эса ҲАРПС-ТЕРРА ёрдамида қисқартиришларни амалга ошириш имконини берди[7]. Маълумотлар илгари ҲД 10180 и ва ҲД 10180 ж кашфиётида қўлланган Баес ёндашуви ёрдамида таҳлил қилинди, бу эса б сайёрасининг мавжудлигини тасдиқлади ва Глизе 676 А c сайёраси ҳақида биринчи маълумотни берди. Сайёраларнинг дастлабки иккита сигнали аниқлангандан сўнг, 35,5 кунлик муддат ва 0,156 нотўғри сигнал эҳтимоли билан учинчи кучли сигнал аниқланди. 104 модел сигналлари яратилгандан сўнг, нотўғри сигнал эҳтимоли 0,44% гача камайди. Минимал массаси тахминан 11 Ер массаси бўлган сайёра супер-ер ва Нептунга ўхшаш газ сайёралари ўртасидаги тахминий чегарада жойлашган. Учинчи сигнал тасдиқлангандан сўнг, 3,6 кунлик даврга эга чўққи аниқлана бошлади. Нотўғри сигнал эҳтимоли аҳамияциз бўлиб чиқди, сайёранинг массаси 4,5 Ер массасига тенглиги аниқланди[8].

Тизим, 2018-йил ҳолатига кўра, битта сайёра тизимидаги сайёралар массаларининг фарқи бўйича рекорд ўрнатади, шунингдек, масса тақсимоти бўйича тизим Қуёшникига ўхшайди: газ гигантлари кичикроқ жисмларга қараганда юлдуздан каттароқ масофада жойлашган[9].

Сайёралар тизимида иккита суперюпитер мавжуд: даври 1052 кун (2,9-йил) ва минимал массаси 6,7 МЖ бўлган Глизе 676 А б компоненти ва 7340 кунлик (20,1-йил) ва массаси 6, 8 МЖ[10] бўлган Глизе 676 А c.

Сайёра Оғирлиги Асосий ўқ
орбиталар

(а. б.)

Айланма даври
(кунлар)
Экссентриклик
орбиталар
д ≥ 4.4±0.7 М Э 0.0413±0.0014 3.6000±0.0008 0.15±0.09
э ≥ 11.5±1.5 М Э 0.187±0.007 35.37±0.07 0.24±0.12
б 6.7 М Ж 1.80±0.07 1052 0.328±0.004
c 6,8 М Ж 5.2 7340 0.2

Манбалар

  1. ↑ Англада-Эсcудé, Гуиллем; Туоми, Микко. А планетарй сйстем wитҳ гас гианц анд супер-Эартҳс ароунд тҳе неарбй М дwарф ГЖ 676А. Оптимизинг дата аналйсис течниқуэс фор тҳе детеcтион оф мулти-планетарй сйстемс (эн) // Астрономй : жоурнал. — 2012. — Вол. 548. — П. А58. — ДОИ:10.1051/0004-6361/201219910. — Бибcоде:2012А&А...548А..58А. —

    Архив

    1206.7118

    .
    [сайт ишламайди]
  2. ↑ Гаиа ДР2 (англ.) / Дата Проcессинг анд Аналйсис Cонсортиум, Эуропеан Спаcе Агенcй — 2018. — Вол. 1345.
  3. ↑ Форвеилле, Т.; Бонфилс, Х.; Cурто, Г. Ло; Делфоссе, Х.; Удрй, С.; Боучй, Ф.; Ловис, C.; Маёр, М.; Моутоу, C. Тҳе ҲАРПС сеарч фор соутҳерн эхтрасолар планец ХХВИ. Тwо гиант планец ароунд М0 дwарфс (эн) // Астрономй анд Астропҳйсиcс : жоурнал. — ЭДП Сcиэнcес, 2011. — Вол. 526. — П. А141. — ДОИ:10.1051/0004-6361/201016034. — Бибcоде:2011А&А...526А.141Ф. —

    Архив

    1012.1168

    .
  4. ↑ ван Леэуwен, Ф. Валидатион оф тҳе неw Ҳиппарcос редуcтион (эн) // Астрономй анд Астропҳйсиcс. — ЭДП Сcиэнcес, 2007. — Вол. 474, но. 2. — П. 653—664. — ДОИ:10.1051/0004-6361:20078357. — Бибcоде:2007А&А...474..653В. —

    Архив

    0708.1752

    .
    Визиэр cаталог энтрй (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-05-31 санасида архивланган)
  5. ↑ Англада-Эсcудé, Гуиллем; Бутлер, Р. Паул. Тҳе ҲАРПС-ТЕРРА Прожеcт. И. Десcриптион оф тҳе Алгоритҳмс, Перформанcе, анд Неw Меасуременц он а Феw Ремаркабле Старс Обсервед бй ҲАРПС (эн) // Тҳе Астропҳйсиcал Жоурнал : жоурнал. — ИОП Публишинг, 2012. — Вол. 200. — П. 15. — ДОИ:10.1088/0067-0049/200/2/15. — Бибcоде:2012АпЖС..200...15А. —

    Архив

    1202.2570

    .
  6. ↑ Суáрез Масcареñо, А.; эт ал. (Септембер 2015), „Ротатион периодс оф лате-тйпе дwарф старс фром тиме сериэс ҳигҳ-ресолутион спеcтросcопй оф чромоспҳериc индиcаторс“, Монтҳлй Нотиcес оф тҳе Роял Астрономиcал Соcиэтй, 452 (3): 2745–2756, арХив:1506.08039, Бибcоде:2015МНРАС.452.2745С, дои:10.1093/мнрас/ств1441.
  7. ↑ Гаидос Э., Манн А. W., Лéпине С., Буccино А., Жамес Д., Ансделл М., Петруccи Р., Ҳилтон Э. Ж. Трумпетинг М дwарфс wитҳ CОНCҲ-СҲЕЛЛ: а cаталогуэ оф неарбй cоол ҳост-старс фор ҳабитабле эхопланец анд лифе (англ.) // Мон. Нот. Р. Астрон. Соc. / Д. Флоwер — ОУП, 2014. — Вол. 443, Исс. 3. — П. 2561—2578. — ИССН 0035-8711; 1365-2966 — дои:10.1093/МНРАС/СТУ1313 — арХив:1406.7353
  8. ↑ ван Леэуwен, Ф. Валидатион оф тҳе неw Ҳиппарcос редуcтион (англ.) // Астрономй анд Астропҳйсиcс. — ЭДП Сcиэнcес, 2007. — Вол. 474, но. 2. — П. 653—664. — дои:10.1051/0004-6361:20078357. — Бибcоде: 2007А&А...474..653В. — арХив:0708.1752. Визиэр cаталог энтрй
  9. ↑ Сантос Н. C., Соуса С. Г., Мортиэр А., Невес В., Адибекян В., Цантаки М., Мена Э. Д., Исраэлиан Г., Бонфилс Х., Маёр М. эт ал. СWЕЭТ-Cат: А cаталогуэ оф параметерс фор Старс Wитҳ ЭхопланеЦ (англ.) // Астрон. Астропҳйс. / Т. Форвеилле — ЭДП Сcиэнcес, 2013. — Вол. 556. — П. 150–150. — ИССН 0004-6361; 0365-0138; 1432-0746; 1286-4846 — дои:10.1051/0004-6361/201321286 — арХив:1307.0354
  10. ↑ Тҳе масс оф планет ГЖ 676А б фром гроунд-басед астрометрй? А планетарй сйстем wитҳ тwо матуре гас гианц суитабле фор диреcт имагинг // Астрономй & Астропҳйсиcс манусcрипт но. 28854 Аугуст 3, 2016.