Glossit

Глоссит (юнонча: глосса — тил, итис — яллиг'ланиш) — тил тўқималарининг яллиғланиши. Шикастланиш, патоген микроорганизмлар та'сирида ёки бошқа касалликлар та'сирида пайдо бо'лувчи ҳолат сифатида тилнинг яллиг'ланиши. Глоссит тилнинг ог'риг'ини ёки одатда яллиг'ланишни, тилнинг орқа юзасининг депапилациясини (тил папилласининг ё'қолиши) силлиқ ва эритематоз (қизариб кетган) сиртни келтириб чиқаришини англатиши мумкин (ба'зан атрофик деб аталади).

Симптомлар

Глоссит аломатлари қуйидагиларни о'з ичига олиши мумкин:

Глоссит. Тил усти инфексион қопламага эга

● Тилнинг силлиқ, порлоқ ко'риниши, тил папиллаларини ё'қотишдан келиб чиқади.

● Тил ранги о'згаради, одатда сог'лом тилнинг оддий оқ-пушти рангига қараганда қуюқ қизил рангга айланади.

● Тилнинг шишиши.

● Чайнаш, ютиш ёки гапиришда қийинчилик (тилнинг ог'риг'и ёки тилнинг шишиши туфайли).

● Ёниш ҳисси. Ба'зилар ог'из бо'шлиг'ида ёниш ҳисси учун глоссит каби аниқланган сабаблар бўлган ҳолларда иккиламчи ог'из синдроми атамасини қо'ллашади.

Асосий сабабга қараб, рангпарлик, ог'из яраси ва бурчакли чеилит каби қо'шимча белгилар ва аломатлар бо'лиши мумкин.

Классификация

Глосситни тил касалликлари ёки ошқозон-ичак касалликлари гуруҳи сифатида таснифлаш мумкин. Касалликнинг табиатига қараб, о'ткир ва сурункали глоссит ажратилади. Касалликнинг сурункали кечиши шикаст омилининг узоқ муддатли та'сири, дисбактериоз ва организмнинг умумий қаршилигининг пасайиши билан осонлашади.

Атрофик глоссит

Атрофик глоссит, шунингдек, силлиқ тил, Ҳунтер глоссити, Моэллер глоссити ёки Мöллер-Ҳунтер глоссити — тилнинг силлиқ ялтироқлиги билан тавсифланган ҳолат бўлиб тилнинг то'лиқ атрофияси натижасида юзага келадиган ко'пинча юмшоқ/ог'риқли силлиқ порлоқ тил билан тавсифланган ҳолат. Тилнинг дорсал юзаси то'лиқ ёки ямоқ шаклида та'сирланиши мумкин ва ёниш ҳисси, ог'риқ ва/ёки эритема билан бог'лиқ бо'лиши мумкин. Атрофик глоссит о'зига хос бо'лмаган топилма бо'либ ва одатда темир танқислиги анемияси, зарарли анемия, Б витаминлари комплекси етишмовчилиги, тан олинмаган ва даволанмаган глутен касаллиги (ко'пинча ошқозон-ичак симптомларисиз намоён бо'ладиган) ёки ксеростомия (қуруқ ог'из) каби бошқа омиллар билан бог'лиқ жуда ко'п сабабларга эга.. Мöллер ва Ҳунтер глоссит атамалари дастлаб зарарли анемия натижасида юзага келадиган Б12 витамини этишмовчилигида юзага келадиган глосситга нисбатан ишлатилган бо'лса-да, ҳозир улар одатда атрофик глосситнинг синоними сифатида ишлатилади.

Кандидоз эритема, ёниш ва атрофиянинг бир вақтнинг о'зида пайдо бо'лиши ёки муқобил сабаби бо'лиши мумкин.

Медиан ромбоид глоссит

Бу ҳолат тил дорсумининг марказий қисмида, айланасимон папиллалар олдида доимий эритематоз, ромбсимон депапилацияланган шикастланиш билан тавсифланади.О'рта ромбоид глоссит ог'из кандидозининг бир тури бо'либ, камдан-кам ҳолларда ҳар қандай симптомларни келтириб чиқаради. Антифунгал дорилар билан даволанади. Предиспозиция қилувчи омиллар кортикостероид спрейлари ёки ингаляторлардан фойдаланиш ёки иммуносупрессияни о'з ичига олади.

Географик тил

Географик тил, одатда тилнинг дорсал юзасига та'сир қиладиган кенг тарқалган касалликдир. Оқ рангли периферик зона билан чегараланган депапилация ва эритема ямоқлари билан тавсифланади. Ушбу ямоқлар тилга харита ко'ринишини беради. Озиқланиш этишмовчилиги ва анемия туфайли глосситдан фарқли о'лароқ, географик тилнинг жароҳатлари вақт о'тиши билан тил атрофида ҳаракатланади. Бунинг сабаби шундаки, географик тилда тилнинг янги жойлари бу ҳолатга аралашиб, илгари та'сирланган жойлар шифо топиб, ҳаракатланувчи жароҳат ко'ринишини беради. Сабаби нома'лум ва ҳозир давоси ё'қ. Камдан-кам ҳолларда жароҳатлар билан бог'лиқ аломатлар мавжуд, аммо вақти-вақти билан ёниш ҳисси пайдо бо'лиши мумкин, бу иссиқ, аччиқ ёки кислотали озиқ-овқатларни исте'мол қилиш билан кучаяди. Ба'зилар географик тилни тилнинг ёриқлари пайдо бо'лишининг дастлабки босқичи деб ҳисоблашади, чунки бу икки ҳолат ко'пинча биргаликда содир бо'лади.

Геометрик глоссит

Шунингдек, герпетик геометрик глоссит деб ҳам аталади, бу атама ба'зилар томонидан герпес симплех вируси (ГСВ) И тип инфекцияси билан бог'лиқ сурункали касалликга ишора қилиш учун ишлатилади, бунда тилнинг о'рта чизиг'ида чуқур ёриқ мавжуд бо'либ, у ажралиб чиқади. Зарар одатда жуда ог'риқли бо'либ, ёриқлар чуқурлигида мавжуд бўлган эрозиялар бо'лиши мумкин. Ёриқли тилда пайдо бо'лиши мумкин бўлган ГСВ билан бог'лиқ бо'лмаган шунга о'хшаш ёриқлар ог'риқли бо'лмайди. Бу ном узунасига кесишган ёки тарвақайлаб кетган ёриқларнинг геометрик нақшидан келиб чиққан. Бу иммунитет танқислиги бўлган одамларда пайдо бо'лиши билан тавсифланади, масалан, лейкемия билан касалланганлар. Бироқ, оддий герпес ва геометрик глоссит о'ртасидаги бог'лиқлик иммунитет танқислиги бўлган одамларда асемптоматик вирус тарқалишининг юқори тезлиги диагностикаси ог'из герпетик жароҳатларни ташхислашнинг олтин стандарт усулларининг ё'қлиги сабабли аниқ эмас. Даволаш тизимли асикловир билан амалга оширилади.

Қулупнай тили

Кавасаки касаллиги - "қуруқ" лаблар ва ёрқин қизил қулупнай тили.

Қулупнай тили ёки малина тили глоссит бо'либ, у қулупнай ко'ринишини берувчи гиперпластик (катталашган) замбуруг'ли папиллалар билан намоён бо'лади. Оқ қулупнай тили - бу тилда оқ қоплама мавжуд бо'либ, у орқали гиперпластик замбуруг'ли папиллалар чиқади. Қизил қулупнай тили - бу оқ қоплама ё'қолган ва гиперпластик замбуруг'ли папилла билан оралиқда жойлашган то'қ қизил, эритематоз сирт пайдо бўлган жой. Оқ қулупнай тили эрта скарлатина (А гуруҳи б-гемолитик стрептококкларнинг тизимли инфекцияси), қизил қулупнай тили эса кечроқ, 4-5 кундан кейин пайдо бо'лади. Қулупнай тили Кавасаки касаллигида (асосан 5 ёшгача бўлган болаларда учрайдиган қон томир касаллиги) ва токсик шок синдромида ҳам кузатилади. Бу глосситнинг бошқа турларига ёки витамин Б12 етишмовчилигига о'хшаши мумкин.

Даволаш

Даволашнинг мақсади яллиг'ланишни камайтиришдир. Тилнинг шишиши кучли бо'лмаса, даволаниш одатда касалхонага ётқизишни талаб қилмайди. Ог'из бо'шлиг'ининг яхши гигиэнасига риоя қилиш керак, жумладан кунига камида икки марта тишларни яхшилаб ювиш ва ҳар куни тиш ипларини ишлатиш. Глоссит яллиг'ланишини камайтириш учун преднизон каби кортикостероидлар берилиши мумкин. Енгил ҳолатларда, ютиладиган ёки АОК қилинадиган кортикостероидларнинг ножо'я та'сирини олдини олиш учун топикал иловалар (масалан, ог'изни ютилмайдиган преднизон билан ювиш) тавсия этилиши мумкин. Агар глосситнинг сабаби инфексия бо'лса, антибиотиклар, антифунгал дорилар ёки бошқа микробларга қарши воситалар буюрилиши мумкин. Анемия ва озиқ етишмовчилиги (масалан, ниацин, рибофлавин, темир ёки Э витамини етишмовчилиги) ко'пинча диэтани о'згартириш ёки бошқа қо'шимчалар билан даволаш керак. Аччиқ ёки иссиқ овқатлар, спиртли ичимликлар ва тамаки каби тирнаш хусусияти берувчи моддалардан сақланиш ноқулайликни минималлаштириши мумкин. Ба'зи ҳолларда тилнинг шишиши нафас олиш ё'лига таҳдид солиши мумкин, бу шошилинч тиббий ёрдамга муҳтож.

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
• ҳттпс://эн.wикипедиа.орг/wики/Глосситис