Godograf(Hodograph)

Годограф — бу жисм ёки суюқлик ҳаракатининг векторий тасвирини берувчи диаграмма. Бу ўзгарувчан векторнинг бир учининг жойлашуви, иккинчи учи эса ўрнатилади^[1]. Бундай диаграммадаги ҳар қандай чизилган маълумотларнинг ҳолати ҳаракатланувчи заррачанинг тезлигига пропорсионалдир^[2]. У тезлик диаграммаси деб ҳам аталади. У Жеймс Бредли томонидан қўлланган кўринади, лекин унинг амалий ривожланиши асосан 1846 йилда Қироллик Ирландия Академияси материалларида унинг ҳисобини нашр этган сер Уилям Роуэн Ҳамилтондан олинган^[2].

Қўлланилиши

У физика, астрономия, қаттиқ ва суюқликлар механикасида материалнинг деформациясини, сайёралар ҳаракати ёки жисмнинг турли қисмларининг тезлигини ўз ичига олган бошқа маълумотларни чизиш учун ишлатилади.

Метеорология

Метеорологияда ҳодографлар Ер атмосферасининг товушларидан шамолларни режалаштириш учун ишлатилади. Бу қутбли диаграмма бўлиб, шамол йўналиши марказий ўқдан бурчак ва унинг кучи марказдан масофа билан кўрсатилган. Ўнгдаги расмда, пастда, ердан 4 баландликда шамол қийматлари топилади. Улар векторлар ёрдамида чизилган ${\дисплайстйле \веc В_0}$ учун ${\дисплайстйле \веc В_4}$ . Шуни таъкидлаш керакки, йўналиш юқори ўнг бурчакда айтиб ўтилганидек чизилган.

Ҳодограф ва тефиграм каби термодинамик диаграммалар ёрдамида метеорологлар ҳисоблашлари мумкин:

Шамол силжиши : кетма-кет векторларнинг экстремиталарини бирлаштирувчи чизиқлар атмосфера қатламидаги шамол йўналиши ва қийматининг ўзгаришини ифодалайди. Шамолнинг силжиши момақалдироқларнинг ривожланишида ва бу даражаларда шамолнинг келажакдаги эволюциясида муҳим маълумотдир.
Турбулентлик : шамол силжиши авиация учун хавф туғдириши мумкин бўлган турбулентликни кўрсатади.
Ҳарорат адвексияси : ҳаво қатламидаги ҳароратнинг ўзгаришини ўша даражадаги шамол йўналиши ва кейинги даражадаги шамол силжиши йўналиши билан ҳисоблаш мумкин. Шимолий ярим шарда иссиқ ҳаво атмосфера сатҳлари орасидаги шамол силжишининг ўнг томонида жойлашган. Жанубда эса аксинча (қаранг термал шамол). Шундай қилиб, ҳодографи мисолида шамол ${\дисплайстйле \веc В_3}$ жануби-ғарбдан шамол қирқишининг ўнг томони билан тўқнаш келади, бу эса иссиқ адвексияни ва шу тариқа ҳавонинг шу даражада исишини билдиради.

Годограф тарқалиши

Бу текис ҳаракатда нуқтанинг тезлик майдонини кўрсатиш усули. Масштабда чизилган тезлик вектори нуқта йўлига тегиниш эмас, балки перпендикуляр кўрсатилган, одатда йўлнинг эгрилик марказидан узоққа йўналтирилган^[4].

Годограф трансформацияси

Годограф трансформацияси — чизиқли бўлмаган қисман дифференциал тенгламаларни чизиқли версияга айлантириш учун ишлатиладиган усул. Бу чизиқлиликка эришиш учун тенгламадаги қарам ва мустақил ўзгарувчиларни алмаштиришдан иборат^[5].

Манбалар

↑ „АМС Глоссарй оф Метеорологй : Ҳодограпҳ“. 2007-йил 17-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 30-май.
↑ ^2,0 ^2,1 Чишолм, Ҳугҳ, эд. (1911) "Ҳодограпҳ" Энcйcлопæдиа Британниcа 13 (11чи нашри) Cамбридге Университй Пресс п. 558
↑ П. А. Симионесcу „МеКин2Д: Суите фор Планар Мечанисм Кинематиcс“ АСМЕ ДЕТC 2016 Cонференcе, ҳттпс://дои.орг/10.1115/ДЕТC2016-59086
↑ САМ Мечанисм десигн бй Артас Энгинеэринг Софтwаре ҳттпс://www.артас.нл/эн/эхамплес
↑ Cоурант, Р.. Суперсониc Флоw анд Шоcк Wавес. Спрингер, 1948 — 248-бет. ИСБН 9780387902326.

Ҳаволалар

Тҳе Ҳодограпҳ — Др. Жамес Б. Cалверт, Университй оф Денвер

[1] „АМС Глоссарй оф Метеорологй : Ҳодограпҳ“. 2007-йил 17-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 30-май.

[EB1911-2] 2,0 ^2,1 Чишолм, Ҳугҳ, эд. (1911) "Ҳодограпҳ" Энcйcлопæдиа Британниcа 13 (11чи нашри) Cамбридге Университй Пресс п. 558

[3] П. А. Симионесcу „МеКин2Д: Суите фор Планар Мечанисм Кинематиcс“ АСМЕ ДЕТC 2016 Cонференcе, ҳттпс://дои.орг/10.1115/ДЕТC2016-59086

[4] САМ Мечанисм десигн бй Артас Энгинеэринг Софтwаре ҳттпс://www.артас.нл/эн/эхамплес

[5] Cоурант, Р.. Суперсониc Флоw анд Шоcк Wавес. Спрингер, 1948 — 248-бет. ИСБН 9780387902326.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]