Gofralar

Гофралар — Марказий Осиё қадимий меъморчилигининг ўзига хос шаклидир. Одатда бир-бирига бириктирилган массив ярим силиндрлар шаклини олган вертикал равишда чиқадиган релеф элементлари. Қадим замонларда гофраалар хом ғишт ва пахсадан қурилган монументал биноларнинг жабҳаларини лойиҳалашда ишлатилган; Ўрта Осиё, Эрон, Кичик Осиё ва Ҳиндистоннинг ўрта аср монументал биноларида топилган бадиий услуб.

Силиндрсимон ўсимталардан ташқари, бурчакли ва бошқа, кўпроқ „ғаройиб“ шакллар ҳам мавжуд, аммо ярим думалоқ шакллар миқдорий жиҳатдан устунлик қилади.

Қуйидагиларга фойдаланилади:

• Гофрокартон, гофрокартон деб ҳам аталади
• Гофрировка қилинган галванизли темир, совуқ ўрам иссиқ галванизли юмшоқ пўлат плиталардан ташкил топган қурилиш материали
• Гофрировка қилинган пластмасса, юқори таъсирга эга полипропилен қатронидан ишлаб чиқарилган сиқилган икки қаватли пластмасса плиталарнинг кенг ассортименти
• Гофрировка қилинган зангламайдиган пўлат қувурлар, ички ёки ташқи томондан гофрировка қилинган зангламайдиган пўлатдан ясалган қувурлар

Тарихи

Ўрта Осиёнинг турли минтақаларидаги қалъалар, қалъалар ва қўрғонларнинг гофрировка қилинган жабҳалари жуда қадим замонларданоқ безатилган: қадимги даврга оид гофрировка қилинган қалъалар Хоразм ва Бақтрияда маълум бўлиб, уларнинг баъзилари милоддан аввалги 2-1 асрларга тўғри келади. Исломгача бўлган даврда Хоразмда (айниқса, бу ерда жуда кўп сақланиб қолган), Марв ва Бухоро воҳаларида ва бошқа баъзи жойларда „гофра қилинган“ қалъалар ва қалъалар қурилган. Эрон ва Афғонистонда бу даврдаги бинолар орасида гофра қилинган бинолар учрамаган — улар у ерда анча кейин пайдо бўлган ва ўша пайтда ҳам кенг қўлланилмаган .

Бошқа кўплаб меъморий шакллар сингари, деворларнинг „гофрировкаси“ вақт ўтиши билан ўзининг ҳимоявий маъносини йўқотди ва соф бадиий услубга айланди. Бундай ҳолда, гофрировкалар ички меъморчиликда ҳам қўлланган, кейинчалик Х—ХИИ асрларда гофрировка қилинган деворларнинг кучли пластиклиги Ўрта Осиё, Эрон, Кичик Осиё ва ҳатто Ҳиндистондаги фуқаролик бинолари, мақбара ва минораларнинг безакига айланди .

Адабиётлар

• Хмелницкий С. Г. Араблар ва турклар ўртасида. Ўрта Осиёнинг илк ислом меъморчилиги. — Берлин-Рига: ГАМАЖУН, 1992. — 344 п. Хмелницкий С. Г. Кушонлар ва араблар ўртасида. Ўрта Осиё меъморчилиги В-ВИИИ асрлар. — Берлин-Рига: ГАМАЖУН, 2000. — 288 п.