Grevillea robusta
Гревиллеа робуста, одатда ипак эман, кумуш эман ёки Австралия кумуш эмани деб номланади[1]. Протеаcеаэ оиласига мансуб гулли ўсимлик. Бу дарахт, ўз туркумидаги энг катта тур, лекин ҳақиқий эманлар, Қуэрcус билан боғлиқ эмас. Бу тур Австралиянинг шарқий қирғоқларида келиб чиққан бўлиб, дарё бўйлари, субтропик ва ёмғирли ўрмонларида ўсади.
| Ипак эман | |
|---|---|
| Илмий таснифлаш | |
| Ўсимликлар | |
| Юксак ўсимликлат | |
| Гулли ўсимликлар | |
| Икки уруғпаллалилар | |
| Протеалес | |
| Протеаcеаэ | |
| Гревиллеа | |
Г. робуста
| |
| Бинар номи | |
| Гревиллеа робуста | |


Тавсиф
Гревиллеа робуста тез ўсадиган доимий яшил дарахт, битта асосий танаси бўлиб, узунлиги 5–40 м (20–100 фт) гача етади. Пўстлоғи тўқ кулранг. Барглари папоротниксимон, узунлиги 10–34 cм (4–10 ин), кенглиги 9–15 cм (4–6 ин) У гуллашдан олдин кўп баргларини йўқотади[2][3][4].
Гуллари бир томонлама, „тиш чўткаси“га ўхшаш гуруҳларга бўлинган, баъзан шохланган, узунлиги 12–15 cм (5–6 ин). Ҳар бир гулнинг уруғчибаргининг узунлиги (аёл қисми) 21–28 мм (0.8–1 ин). Гуллари яланғоч ва асосан сарғиш тўқ сариқ ёки баъзан қизғиш рангда. Гуллаш сентабрдан ноябргача давом этади[5][6].
Таксономия ва номлаш
Гревиллеа робуста биринчи марта 1830-йилда Роберт Браун томонидан Аллан Cуннингҳам томонидан расман тасвирланган. Тур намунаси Каннингем томонидан 1827-йилда Моретон кўрфазининг шарқий чеккасида тўпланган. Брауннинг тавсифи Супплементум примум Продроми флораэ Новаэ Ҳолландиаэ журналида чоп этилган[7][8]. Робуста сўзи лотинча „эман каби кучли“ ёки „мустаҳкам“ деган маънони англатади[9].
Тарқалиши ва яшаш жойи
Ипак эман табиий равишда қирғоқда учрайди. Жанубий Квинсленд ва Янги Жанубий Уэлсда Коффс Ҳарборгача бўлган ҳудудда субтропик ёмғирли ўрмонларда ўсади. У кўп жойларда, жумладан Австралиядаги Атертон тоғларида ва Жанубий Африкада, Янги Зеландияда, Гавайида, Франсия Полинезиясида, Ямайкада ва Флоридада натурализация қилинган. Янги Жанубий Уэлс ва Виктория штатларида бегона ўт, Гавайи, Жанубий Африкада „инвазив“ тур ҳисобланади[10][5][11].
Фойдаланади
Алюминий пайдо бўлишидан олдин, Гревиллеа робуста ёғочи чиришга чидамли бўлгани учун, ташқи деразалар учун кенг қўлланган. Мебел, шкаф ва панжара ишлаб чиқаришда ишлатилган[12].
Г.робуста Ларривеэ ва бошқалар томонидан ишлаб чиқарилган гитараларда ён ва орқа ёғочлар учун ишлатилган.
Култивация
Г. робуста кўпинча ўсиши қийин бўлган гревиллаларни пайванд қилиш учун ишлатилади. У Хитойнинг жануби-ғарбий қисмидаги Кунминг шаҳрида сояли хиёбонларни ташкил этиш учун экилган.
Г. робуста Жанубий Африкадаги плантацияларда ўстирилади[13]. Агроўрмончилик тизимларида маккажўхори билан бирга ўстирилиши ҳам мумкин[14].
Буюк Британияда Г. робуста Қироллик боғдорчилик жамиятининг Гарден Мерит мукофотига сазовор бўлди[15][16].
Токсиклик ва аллергик реаксиялар
Гуллар ва мевалари таркибида водород сианид бор.
-
Ипак эманлар
-
Магистрал по'стлог'и
-
Барг
-
Гуллаган новдалар
-
Гуллар
-
Пишмаган уруг'лар
-
Барглари ва қуруқ уруғлари
-
Қуруқ уруғ тўплами
-
Уруғ по'сти ва уруг'лар
-
Уруғ по'лаклари
-
Шохлари гуллаш билан тугайди
-
Кангла қал'асидаги дарахт
Манбалар
- ↑ „Гревиллеа робуста“. Қуээнсланд Говернмент. Қаралди: 19-июн 2018-йил.
- ↑ Макинсон. „Гревиллеа робуста“. Роял Ботаниc Гарден Сйдней. Қаралди: 19-июн 2018-йил.
- ↑ РҲС А-З энcйcлопедиа оф гарден планц. Унитед Кингдом: Дорлинг Киндерслей, 2008 — 1136-бет. ИСБН 978-1405332965.
- ↑ „Гревиллеа робуста“. Натионал Арборетум Cанберра. 2020-йил 26-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18-июн 2018-йил.
- ↑ 5,0 5,1 Макинсон. „Гревиллеа робуста“. Роял Ботаниc Гарден Сйдней. Қаралди: 19-июн 2018-йил.
- ↑ РҲС А-З энcйcлопедиа оф гарден планц. Унитед Кингдом: Дорлинг Киндерслей, 2008 — 1136-бет. ИСБН 978-1405332965.
- ↑ „Гревиллеа робуста“. АПНИ. Қаралди: 20-июн 2018-йил.[сайт ишламайди]
- ↑ Броwн, Роберт. Супплементум примум Продроми флораэ Новаэ Ҳолландиаэ, Лондон, 1830 — 24-бет. Қаралди: 2018-йил 19-июн.
- ↑ Броwн, Роланд Wилбур. Тҳе Cомпоситион оф Сcиэнтифиc Wордс. Wашингтон, Д.C.: Смитҳсониан Институтион Пресс, 1956 — 556-бет.
- ↑ „Гревиллеа робуста“. Қуээнсланд Говернмент. Қаралди: 19-июн 2018-йил.
- ↑ Ф.А. Зич. „Гревиллеа робуста“. Аустралиан Тропиcал Раинфорест Планц, Эдитион 8. Cоммонwеалтҳ Сcиэнтифиc анд Индустриал Ресеарч Органисатион (CСИРО) (2020). Қаралди: 2-март 2021-йил.
- ↑ „Гревиллеа робуста“. Натионал Арборетум Cанберра. 2020-йил 26-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18-июн 2018-йил.
- ↑ Оверсеас-гроwн Аустралиан Тимбер Спеcиэс Ретриэвед он 8 Деcембер 2008
- ↑ Жаcксон, Н. (2000). „Треэ прунинг ас а меанс оф cонтроллинг wатер усе ин ан агрофорестрй сйстем ин Кеня“. Форест Эcологй анд Манагемент. 126-жилд, № 2. 133–152-бет. дои:10.1016/С0378-1127 (99)00096-1.
{{cите магазине}}: Чеcк|дои=валуэ (ёрдам) - ↑ „Гревиллеа робуста АГМ“. РҲС Плант Финдер. Роял Ҳортиcултурал Соcиэтй. Қаралди: 15-июл 2020-йил.
- ↑ „АГМ Планц - Орнаментал“. Роял Ҳортиcултурал Соcиэтй (2017-йил июл). Қаралди: 3-март 2018-йил.