Gustaf V sahifasining manbasini koʻrish

{{Qirollik bilgiqutisi
| embed          = 
| ismi           = Gustaf V
| title          = 
| titletext      = 
| more           = 
| tur           = 
| tasvir          = Gustaf V av Sverige.jpg
| tasvir_eni     = 
| alt            =  A photograph of King Gustav V aged 80
| izoh        = Gustaf V 1938-yilda

| succession     = 
| moretext       = 
| reign          = 8-dekabr 1907-yil – {{Nobr|1=29-oktabr 1950-yil}}
| reign-type     = {{Nobr|1=[[:en:Prime Minister of Sweden|Bosh Vazir]]}}

| coronation     
| cor-type       = 
| oʻtmishdoshi    = [[:en:Oscar II|Oskar II]]
| successor       = 
| pre-type       = 
| davomchisi      = [[:en:Gustaf VI Adolf|Gustaf VI Adolf]]
| suc-type       = 
| regent         = {{Collapsible list|title=''Barchasini koʻrish''|1=Arvid Lindman<br />Karl Staaff<br />Hjalmar Hammarskjöld<br />Carl Swartz<br />Nils Edén<br />Hjalmar Branting<br />Gerhard Louis De Geer<br />Oscar von Sydow<br />Ernst Trygger<br />Rickard Sandler<br />Carl Gustaf Ekman<br />Arvid Lindman<br />Felix Hamrin<br />Per Albin Hansson<br />Axel Pehrsson-Bramstorp<br />Tage Erlander}}
| reg-type       = 

| succession1    = 
| moretext1      = 
| reign1         = 
| reign-type1    = 
| coronation1    = 
| cor-type1      = 
| oʻtmishdoshi1   = 
| pre-type1      = 
| davomchisi1     = 
| suc-type1      = 
| regent1        = 
| reg-type1      = 

| succession2    = 
| moretext2      = 
| reign2         = 
| reign-type2    = 
| coronation2    = 
| cor-type2      = 
| oʻtmishdoshi2   = 
| pre-type2      = 
| davomchisi2     = 
| suc-type2      = 
| regent2        = 
| reg-type2      = 

| succession3    = 
| moretext3      = 
| reign3         = 
| reign-type3    = 
| coronation3    = 
| cor-type3      = 
| oʻtmishdoshi3   = 
| pre-type3      = 
| davomchisi3     = 
| suc-type3      = 
| regent3        = 
| reg-type3      = 

<!-- succession4 to succession9 are also available -->   

| tugʻilgan_paytidagi_ismi     = Oscar Gustaf Adolf
| tugʻilgan_sanasi     = {{tugʻilgan sanasi|1858|6|16|df=y}} 
| tugʻilgan_joyi    = [[:en:Drottningholm Palace|Drotiningholm Saroyi]], Stokgolm, Shvetsiya
| vafot_sanasi     =  {{vafot sanasi va yoshi|1950|10|29|1858|6|16|df=y}} 
| vafot_joyi    = [[:en:Drottningholm Palace|Drotiningholm Saroyi]], Stokgolm, Shvetsiya
| dafn_etilgan_sana    =9-noyabr 1950-yil 
| dafn_etilgan_joy   = [[:en:Riddarholmen Church|Riddarholm Cherkovi]]
| turmush_oʻrtogʻi         = {{Nikoh|[[:en:Victoria of Baden|Viktoriya]]|1881|4 April 1930|end=d.}}
| turmush_oʻrtoq-tur    = 
| consort        =  yes 
| issue          = {{plainlist|
*[[:en:Gustaf VI Adolf|Gustaf VI Adolf]]
*[[:en:Prince Wilhelm, Duke of Södermanland|shaxzoda Vilgelm]]
*[[:en:Prince Erik, Duke of Västmanland|shaxzoda Erik]]
}}
| issue-link     = 
| issue-pipe     = 
| issue-type     = 
| toʻliq nomi      = 
| era name       = 
| era dates      = 
| shohlik ismi    = 
| posthumous name= 
| temple name    = 
| uy          = [[:en:House of Bernadotte|Bernadot]]
| house-type     = 
| otasi         = [[:en:Oscar II of Sweden|Oskar II]]
| onasi         = [[:en:Sophia of Nassau|Sofiya]]

| dini       =[[:en:Church of Sweden]]
| kasbi     = 
| imzo_turi = Qirollik ramzi
| imzo      =Serafimersköld Gustav V Riddarholmen.svg
| modul         = 
}}
[[Fayl:Royal Monogram of King Gustaf V of Sweden.svg|thumb|187px|Gustaf V ning monogrammasi]]
'''Gustav V''' (Oskar Gustaf Adolf [[1858-yil]] [[16-iyun]] — [[1950-yil]] [[29-oktabr]]) — 1907-yildan 1950-yilgacha (vafotigacha) Shvetsiya qiroli boʻlgan. U Shvetsiya qiroli Oskar II va Nassaulik Sofiyaning toʻngʻich oʻgʻli edi, (Nassaulik Sofiya Lyuksemburg Buyuk Gertsogi Adolfning oʻgay singlisi edi). 1907-yilda otasi Oskar II vafotidan soʻng 42 yil davomida (to oʻlimiga qadar) hukmronlik qilgan. U Shvetsiyaning eng uzoq hukmronlik qilgan monarxlari Magnus IV va [[Carl XVI Gustaf|Karl XVI Gustavdan]] keyin uchinchi oʻrinda turadi. U, shuningdek, qirollik imtiyozlaridan foydalangan soʻnggi Shvetsiya monarxi edi. 1974-yilda Shvetsiya konstitutsiyasi qayta ishlab chiqilishi bilan ushbu imtiyozlar rasman bekor qilingan. U Oʻrta asrlardan beri toj kiydirish marosimi boʻmagan birinchi Shvetsiya qiroli boʻlgan va shuning uchun ham hech qachon qirollik tojini kiymagan.

Gustafning dastlabki hukmronligi davrida [[Shvetsiya]]da [[Parlamentarizm|parlament boshqaruvi]] kuchaygan boʻlsa-da, 1914-yilda [[Birinchi jahon urushi]] boshlanishi bilan liberal Bosh vazir Karl Staaffni ishdan boʻshatilib, uning oʻrniga, [[Dag Hammarskjöld|Dag Hammarsheldning]] otasi Hjalmar Hammarsheld tayinlangan. Biroq, liberallar va sotsial-demokratlar Staaffning vorisi Nils Eden boshchiligidagi deputatlar parlamentda koʻpchilik oʻrinni qoʻlga kiritgach, Gustaf Edenga yangi hukumat tuzishga ruxsat berdi. Bu hukumat monarxiyani de-fakto barcha vakolatlardan mahrum qilgan holda, 1919-yildan umumiy va teng saylov huquqini joriy etdi. Gustaf Parlament demokratiyasi tamoyillariga toʻliq boʻyinsunib, oʻz hukmronligining qolgan 31 yili davomida mashhur shaxs boʻlib qoldi. Bazan oʻz taʼsir doirasiga ham ega edi. Gustav V nemisparast va anti-kommunistik pozitsiyaga ega edi, ushbu holat Birinchi jahon urushi va [[Rossiyada fuqarolar urushi|Rossiya fuqarolar urushi]] davrida tashqi uning oʻzini tutishida yaqqol namoyon boʻldi. [[Ikkinchi Jahon urushi]] paytida u Per Albin Hanssonning koalitsion hukumatini natsistlar Germaniyasining moddiy va texnik qoʻllash boʻyicha soʻrovlarini qabul qilishga undagan va agar bu rad etilsa natsislar uning davlatiga bostirib kelishi mumkinligini taʼkidlagan. Uning bu aralashuvi munozarali hisoblanadi.

Gʻayratli ovchi va sportchi boʻlgan Gustaf [[:en:1912 Summer Olympics|1912-yilgi Olimpiya oʻyinlariga]] raislik qilgan va 1897-yildan 1907-yilgacha Shvetsiya sport assotsiatsiyasini boshqargan. Eng muhimi, u Shvetsiyani («Janob G.» taxallusi ostida) raqobatbardosh tennischi sifatida namoyon etgan va 80-yoshigacha (koʻrish qobiliyati yomonlashgunigacha) tennisni davom ettirgan<ref>{{veb manbasi |url=http://www.ne.se/lang/gustaf-v |title=Gustaf V |website=NE Nationalencyklopedin AB |language=sv|access-date=26-aprel 2021-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi |url=http://www.ne.se/lang/haijbyaff%C3%A4ren |title=Haijbyaffären |website=NE Nationalencyklopedin AB |language=sv|access-date=26-aprel 2021-yil}}</ref>. Uning oʻrnini oʻgʻli [[:en:Gustaf VI Adolf|Gustaf VI Adolf]] egallagan.

== Yoshligi ==
[[Fayl:Crown princess Victoria and crown prince Gustav in the 1880s.jpg|thumb|200px|Yangi turmush qurganlar. Valiahd shahzoda Gustav 1881-yilda [[Victoria av Baden|Badenlik Viktoriyaga]] uylandi.]]
[[Fayl:Anders Zorn - Gustav V.jpg|thumb|"Gustav V" [[:en:Anders Zorn|Anders Zorn]] tomonidan chizilgan surat, 1909-yil.]]
[[Fayl:Generalsuniform buren av Gustav V som kronprins - Livrustkammaren - 13927.tif|thumb|Valiahd shahzoda sifatida Gustaf V kiygan Norvegiya generallik formasi.]]
[[Fayl:Kronprins Gustavs och Viktorias av Baden förmälning 1881 - Nordiska Museet - NMA.0051136.jpg|thumb|Valiahd shahzoda Gustaf va Baden malikasi Viktoriyaning unashtiruv marosimi. 1881-yil. Nordic muzeyi arxividan, NMA.0051136]]

Shaxzoda 1858-yil 16-iyun kuni ertalab soat oʻnda shaxsiy shifokor Fritz Vestfelt nazorati ostida tugʻildi. U 12-fevral kuni Stokgolmdagi qirollik saroyining qirollik ibodatxonasida Shvetsiyalik arxiyepiskop Geynrix Reyterdal tomonidan suvga choʻmdirish orqali choʻqintiriladi. Unga Oskar Gustav Adolf ismi qoʻyiladi va Shvetsiyaning Varmland gertsogi unvonini beriladi. 

Bir yil o'tgach, uning ukasi shahzoda Oskar, 1861-yilda — shahzoda Karl va 1865-yilda — shahzoda Evgeniy ham shu yerda choʻqintirilgan. Oila Arvfurstens saroyida yashagan. Zamonaviy saroylar shahzoda tarbiyasida muhim rol oʻynagan. Gustaf yozni otasi ixtiyorida boʻlgan Sofiero qasrida oʻtkazardi. Dastlabki yillarda shahzoda zaif boʻlgan, deb hisoblashardi. tanasi, shuning uchun u 1871-yil 10-mayda uni tanasini elektr bilan davolash amaliyoti oʻtkazildi. U katta boʻlgach, baland boʻyli va nozik qomatli boʻladi.

Gustaf V [[Stokgolm]] okrugidagi Ekerö shahridagi Drottningholm saroyida shahzoda Oskar va Nassau malikasi Sofiyaning xonadonida tugʻilgan. Tugʻilganda Gustaf Värmland gertsogligi tashkil qilindi. 1872-yilda otasi taxtga oʻtirgach, Gustaf Shvetsiya va Norvegiyaning valiahd shahzodasiga aylandi. 1907-yil 8-dekabrda u otasining oʻrniga Shvetsiya taxtiga oʻtirdi.

1881-yil 20-sentabrda u Germaniyaning Karlsrue shahrida Baden malikasi Viktoriyaga uylandi.

== Davlat arbobi ==
Gustaf V taxtga oʻtirganida, faqat qogʻozdagina avtokrat edi. 1809-yilgi Hukumat hujjatida qirol ham davlat boshligʻi, ham hukumat boshligʻi qilib belgilagan va faqat vazirlar uning oldida javobgar boʻlgan. Biroq, uning otasi 1905-yilda parlamentda koʻpchilik tomonidan saylangan hukumatni tan olishga majbur boʻldi. Oʻshandan beri bosh vazirlar oʻz lavozimlarida qolishlari uchun de-fakto Riksdag deputatlarining ishonchiga ega boʻlishlari kerak edi.

[[1910-yil]]da Gustav V oʻz hukmronligining ilk yillarida qotil Yohan Alfred Anderni avf etishdan bosh tortadi, u Shvetsiyada qatl etilgan oxirgi shaxs boʻlgan.

Avvaliga Gustav V [[Parlamentarizm|parlament boshqaruvini]] qabul qilishga tayyordek tuyuldi. [[1911-yil]]da liberallar katta gʻalaba qozonganidan soʻng, Gustaf liberallar lideri Karl Staffni Bosh vazir etib tayinladi. Biroq, Birinchi jahon urushi arafasida elitalar Staaffning mudofaa siyosatiga qarshi chiqishdi. [[1914-yil]] fevralda qirol saroyiga dehqonlarning katta olomoni yigʻilib, mamlakat mudofaasini kuchaytirishni talab qildi. Gustaf oʻzining «Hovli nutqi» deb nomlangan javobida mamlakat mudofaasini mustahkamlashga vaʼda berdi. Aslida ushbu nutq matni tadqiqotchi Sven Xedin tomonidan yozilgan edi. Staff bundan gʻazablanib, Gustafga parlament boshqaruvi qirolni partizancha siyosatdan uzoqlashishni talab qilishini aytadi. Bundan tashqari, Staff qirol oʻz nutqini aytishdan oldin u bilan maslahatlashmaganidan gʻazablandi. Biroq, Gustaf “''shved xalqi bilan erkin muloqot qilish''” huquqiga hali ham ega ekanligini aytdi. Staaff hukumati oʻz noroziligini koʻrsatib isteʼfoga chiqdi va Gustaf uning oʻrniga Xalmar Hammarsheld (Birlashgan Millatlar Tashkilotining boʻlajak Bosh kotibi Dag Hammarsheldning otasi) boshchiligidagi hukumatini tayinladi.
=== Vakolatlarni cheklanishi ===
[[Fayl:Gustaf V of Sweden as Crown Prince 1893.jpg|thumb|Gustaf 1907-yilgacha valiaxd shaxzoda sifatida toj kiygan, lekin keyinchalkk tij kiyishdan voz kechadi. 1893-yil.]]
[[Fayl:Bundesarchiv Bild 102-14112, Gustav V. von Schweden.jpg|thumb|Gustav V 1932-yil 8-dekabrda taxtga oʻtirganining 25 yilligi munosabati bilan tasvirlangan surati.]]
[[Fayl:Hjalmar Branting and king Gustav V.jpg|thumb|Vaqt oʻtishi bilan Gustav V sotsial-demokratik partiya rahbari [[:en:Hjalmar Branting|Hjalmar Brantingning]] ishonchini qozondi. Ikkisi ham ''Beskowska'' maktabida sinfdosh boʻlishgan.]]
1917-yilgi saylovlar liberallar va sotsial-demokratlarga katta gʻalaba keltirdi. Shunga qaramay, Gustaf dastlab Yoxan Viden boshchiligidagi konservativ hukumatni tayinlashga harakat qildi. Biroq, Viden koalitsiya tashkil qilish uchun yetarli darajada qoʻllab-quvvatlovga erisha olmadi. Gustaf bundan buyogʻiga hukumatni oʻzi tanlagan holda tayinlay olmasligi va parlament irodasiga qarshi hukumatni ushlab turolmasligi maʼlum bo'ldi. Liberallar yetakchisini bosh vazir etib tayinlashdan boshqa chorasi qolmagan holda, u Staaffning vorisi Liberal-sotsial-demokratik koalitsion liberallar yetakchisi Nils Eden boshchiligidagi hukumatni tayinladi. Eden hukumati qirolning siyosiy vakolatlarining koʻp qismini oʻz zimmasiga oldi va ko'plab islohotlarni amalga oshirdi, xususan, 1918–1919-yillarda toʻlaqonli (erkak va ayol) umumiy saylov huquqi institutini joriy qildi. Gustaf hali ham vazirlarni rasmiy ravishda tayinlagan boʻlsa-da, shu bilan ular parlament ishonchini qozonishi kerak edi. Endilikda u vazirlarning maslahatiga koʻra harakat qilishi kerak edi. Hukumat hujjatidagi “''faqat qirolgina davlatni boshqaradi''” degan qoida oʻzgarmagan boʻlsa-da, endilikda qirol oʻz vakolatlarini vazirlar orqali amalga oshirishi shart edi. Shunday qilib, vazirlar haqiqiy boshqaruvni amalga oshira boshladilar. Vazirlar Riksdag oldida qonuniy javobgar boʻlgan boʻlsa-da, hukumat hujjatiga koʻra endi ular Riksdag oldida siyosiy jihatdan ham javobgar boʻldilar. Gustaf oʻzining qisqartirilgan rolini qabul qilishdan boshaa chorasi qolmadi va umrining oxirigacha vakolati cheklangan konstitutsiyaviy monarx sifatida hukmronlik qildi. Shvetsiyada parlamentarizm amalda haqiqatga aylandi, garchi u 1974-yilga qadar rasmiylashtirilmagan boʻlsa ham, hukumatning yangi vositasi monarxiyani hatto nominal siyosiy hokimiyatdan ham mahrum qilganda.

Birinchi jahon urushi davrida Gustav V nemislarga hayrihox boʻlgan deb hisoblangan. Uning urush davrida ushbu siyosiy pozitsiyasida boʻlishiga uning rafiqasi katta taʼsir koʻrsatgan. Chunki uning hotini Viktoriya nemis yerlarini oʻz vatani deb bilib, ular bilan mustahkam aloqadorligini his qilgan. 1914-yil 18-dekabrda Gustaf Skandinaviyaning boshqa ikki qirollari bilan hamfikrligini namoyish qilish uchun [[Malmyo]]da boʻlib oʻtgan uchrashuvga homiylik qildi. Bundan asosiy maqsadi Shvetsiyani [[Germaniya]] tomonida turib urushga tortishni xohlayotgani haqidagi shubha-gumonlarni yoʻqotish edi<ref>{{veb manbasi |url=https://www.realclearhistory.com/2016/12/07/king_gustav_v039s_no_nazi_sympathizer_3729.html |title=Kin Gustav V's No Nazi Sympathizer |date=7-dekabr 2020-yil |website=Real Clear History |access-date=26-aprel 2021-yil}}</ref>.

Siyosiy hokimiyatdan samarali ravishda mahrum qilingan boʻlsa-da, Gustaf baʼzi bir  taʼsir kuchiga ega edi. Masalan, 1938-yilda u Germaniyaning Shvetsiyadagi elchisini shaxsan chaqirib, agar Gitler Sudetni berishdan bosh tortgani uchun [[Chexoslovakiya]]ga hujum qilsa, bu jahon urushiga sabab boʻlishini va Germaniya deyarli yoʻqotishini aytdi<ref name="RiseFall">William Shirer, ''The Rise and Fall of the Third Reich'' (Touchstone Edition) (New York: Simon & Schuster, 1990)</ref>. Qolaversa, uning uzoq hukmronligi xalq birligining ramzi sifatida unga katta maʼnaviy hokimiyat berdi.

== Natsizlarga hayrihoxligi ==
[[Fayl:Gustavgoring1939.JPG|thumb|left|[[:en:Prince Gustaf Adolf, Duke of Västerbotten|Shaxzoda Gustav Adolf]], [[Gering German]] va Qirol Gustaf V. Berlin, 1939-yil fevral.]]
Qirol ham, uning nabirasi shahzoda Gustav Adolf ham Ikkinchi jahon urushidan oldin natsistlar rahbarlari bilan diplomatik maqsadlarda muloqot qilishgan. Tarixchi Yorgen Veybullning soʻzlariga koʻra, Gustav V Berlinga tashrifi chogʻida Gitlerni yahudiylarni taʼqib qilishni biroz yumshatishga ishontirishga harakat qilgan. U, shuningdek, Vengriya rahbariga "insoniyat nomidan" oʻz yahudiylarini qutqarish haqida murojaat  ham qilgani taʼkidlangan.

1941-yil iyun oyida [[Uchinchi reyx|fashistlar Germaniyasi]] Sovet Ittifoqiga bostirib kirganida, Gustav V Gitlerga "bolshevik zararkunandalari"ga qarshi kurashgani uchun minnatdorchilik bildirgan va "erishilgan gʻalabalar" bilan tabriklash uchun oʻzining shaxsiy maktubini yozishga harakat qiladi<ref>''[[:en:|Dagens Nyheter]]'' 070729 {{veb manbasi|url=http://www.dn.se/DNet/jsp/polopoly.jsp?d%3D572%26a%3D675044 |title=Churchill fick vredesutbrott över svenske kungens svek |date=29-iyul 2007-yil |website=Debatt |access-date=29-iyul 2007-yil |language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930222943/http://www.dn.se/DNet/jsp/polopoly.jsp?d=572&a=675044 |archive-date=30-sentabr 2007-yil}}</ref>. Unga Bosh vazir Per Albin Xansson uni bu fikridan qaytaradi<ref>{{veb manbasi |url=https://royaltyrobertwriter.home.blog/2020/06/15/king-gustav-v-of-sweden-nazi-sympathiser/ |title=King Gustav V of Sweden: Nazi Sympathiser? |date=15-iyun 2020-yil |website=RoyaltyRobert Blogger and Writer |access-date=26-aprel 2021-yil |arxivsana=2023-02-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230214002511/https://royaltyrobertwriter.home.blog/2020/06/15/king-gustav-v-of-sweden-nazi-sympathiser/ }}</ref>. 

Urush paytida Gustav shved fashistlari rahbari Sven Olov Lindholmni Stokgolm saroyiga taklif qildi. Shvetsiya qirolining Lindholm harakatida doʻstlari bor edi<ref>{{yangiliklar manbasi |url=https://www.svd.se/karaktarsmord-pa-doda-svenskar |title=Karaktärsmord på döda svenskar |date=18-sentabr 2002-yil |website=Svenska Dagbladet |access-date=26-aprel 2021-yil |language=sv}}</ref><ref>Gustaf V och andra Världskriget. Carlsson, Erik. 2007. {{ISBN|9789185057887}}</ref><ref>Operation Norrsken: Om Stasi och Sverige under kalla kriget, av Christoph Andersson</ref>.

== 1941-yil yozgi inqiroz ==
Bosh vazir Xanssonning so'zlariga ko'ra, 1941-yil iyun oyida yoz oʻrtasidagi inqiroz paytida qirol u bilan boʻlib oʻtgan shaxsiy suhbatda, agar hukumat Germaniyaning ''Engelbrext'' deb ataladigan jangovar piyoda diviziyasini Norvegiya janubidan Shvetsiya hududi orqali Finlandiya shimoliga oʻtkazish toʻgʻrisidagi iltimosini maʼqullamasa, taxtdan voz kechish bilan tahdid qiladi.  Ushbu daʼvoning haqiqatda ham sodir boʻlgani nomaʼlum va qirolning niyati, agar u haqiqatan ham bu tahdidni amalga oshirgan boʻlsa, baʼzida uning Germaniya bilan ziddiyatdan qochish istagi boʻlgani bilan izohlanadi. Ushbu voqea shved tarixchilarining diqqat eʼtiborini tortdi va ''midsommarkrisen'' inqirozi nomi bilan tanilgan.

Qirolning ushbu harakatini tasdiqlovchi dalillar, urush oxirida qoʻlga kiritilgan Germaniya tashqi siyosati hujjatlarida ham mavjud. 1941-yil 25-iyunda Stokgolmdagi nemis vaziri Berlinga "Oʻta shoshilinch va oʻta maxfiy" xabar yubordi, unda qirol unga nemis qoʻshinlarining tranzitiga ruxsat berilishi haqida xabar berganligini aytdi. U shunday qoʻshimcha qildi:

{{Quote|Qirolning soʻzlari u his qilgan quvonchli tuygʻuni ifoda etdi. U tashvishli kunlarni boshdan kechirdi va bu masalada shaxsiy yordamini koʻrsatishda davom etdi. U oʻzining taxtdan voz kechishi haqida aytishgacha borishni mumkinligini aytdi, deb qoʻshimcha qildi maxfiy tarzda}}
== Urushdan soʻng ==
[[Fayl:Gustav V of Sweden accepting flowers.jpg|thumb|Gustaf V gullar dastasini berayotgan qizaloq. 1937-yil.]]
Ikkinchi jahon urushidan soʻng Sovet Ittifoqi va Gʻarbiy ittifoqchilar Shvetsiyadan fashistlar Germaniyasi uchun jang qilgan va Shvetsiyaga qochgan askarlarini ekstraditsiya qilishni talab qildilar va koalitsiya hukumati bunga rozi boʻldi. Qirol Gustaf soʻnggi bor tashqi siyosatning qizgʻin muammosiga aralashadi. U Stalinga ekstraditsiyani kutishni soʻradi, ammo Stalin qirolning murojaatini rad etdi. Keyinchalik ham «balt-ekstraditsiya» qilish deb atalmish amaliyotni amalga oshirish toʻgʻri boʻlganmi, degan savol muhokamalarga sabab gan.<ref>http://www.ne.se/baltutl%C3%A4mningen</ref>

1946-yilda qirolning haydovchisi u bilan birga mashinada zovurga tushib ketadi, shundan soʻng ushbu egri chiziq «Qirolning egri chizigʻi» deb nomlana boshladi.

Yoshi oshgani sayin qirol Gustav har bahorda Nitssadagi Riviera sohilida  qolishni boshladi. 1948-yilda u 90 yoshga toʻldi va ushbu marosim keng miqyosda nishonlandi, lekin uning kuchi qolmagan edi. 1948-yilda Nobel mukofoti topshirilishida va 1950-yilda Riksdagning tantanali ochilishida uning oʻrniga valiahd shahzoda borishga majbur boʻldi. Qirol har doim jamoat vazifalarini bajarishga harakat qilgan va 1950-yil 27-oktabrda oʻzining soʻnggi hukumat kengashiga rahbarlik qilgan. Oʻzining soʻnggi yillarida qirol traxeyaning takroriy katarasi bilan bogʻliq muammolarga duch keldi<ref>Svenska Dagbladets årsbok, årgångarna 1946-1950</ref>.

== Shaxsiy hayoti ==
Gustav V ozgʻin va oʻzining baland boʻyi bilan mashhur edi. U oʻsmirlik yillarida pens -nez koʻzoynak taqib yurgan va oʻtkir moʻylovli edi.
Gustaf V «janob G.» taxallusi ostida paydo boʻlgan sadoqatli tennischi edi. Oʻyinchi va sport promouteri sifatida u 1980-yilda Xalqaro tennis shon-sharaf zaliga saylangan. Qirol 1876-yilda Britaniyaga tashrifi chogʻida bu sport turini oʻrgangan va vataniga qaytgach, Shvetsiyaning birinchi tennis klubiga asos solgan. 1936-yilda esa Qirol klubiga asos solgan. Oʻzining hukmronligi davrida Gustaf koʻpincha Rivierada tennis oʻynardi.
==Vafoti ==
[[Fayl:Funeral of Gustav V of Sweden 1950.jpg|thumb|Valiahd shahzoda Karl Gustav qirolicha Luiza (chapda) va malika Sibilla bilan Gustav V ning dafn marosimida.]]
1950-yil 29-oktabr kuni ertalab qirol Gustaf vafot etdi va marshal Birger Ekeberg soat 09:03 Drottningholm qalʼasidan turib bu haqda eʼlon qildi:
{{Quote|Shvetsiya, Goteborg va Vendes qiroli oliy hazratlari qirol Gustav V bugun, 1950-yil 29-oktabrda soat ertalabki 08:35 da oʻzining 92 yoshida va hukumronligining 43-yilida Drottningholms Slottda tinch va osoyishta vafot etdi. Podshohning qaygʻusi yurt uzra chuqur kirib boradi, yurt otasining mardonavorligi, donishmandligi va jonli masʼuliyat tuygʻusi bilan ajralib turadigan marhumning qilgan ishlariga iliq va samimiy minnatdorchilik bildiramiz.}}

Qirollikda dushanba va keyingi kunlarda soat 12:00-12:30 mamlakat cherkovlari uzra qoʻngʻiroqlar bong urdi. Oʻlim toʻgʻrisidagi guvohnomadagi maʼlumotlarga koʻra, oʻlim sababi "bronxoektazli surunkali traxeya katarasi va qon aylanish tizimidagi yoshga bogʻliq oʻzgarishlar" boʻlgan. {{Quote|1=Oʻlim sezilmas tarzda keldi va qirol ogʻriqlarsiz uxlab qoldi|5=shifokor Hjalmar Kasserman.}} Svenska Dagbladet milliy qaygʻu tuygʻusini ifodalab Erik Axel Karlfeldtning shunday soʻzlari keltirib oʻtgan: {{Quote|"gullab-yashnagan qirollik oʻz xoʻjayinini va otasini yoʻqotdi.<ref>''100 år med Svenska Dagbladet 1884–1984. Ett sekel speglat i tidningssidor'', red. Lars Lagerstedt, Svenska Dagbladets Förlags AB Stockholm 1984, sid. 30 oktober 1950</ref>}} 
[[Fayl:Gustaf V of Sweden & Victoria of Sweden graves 2013.jpg|thumb|Gustaf V ning Riddarholm cherkovida dafn etilgan so'nggi shved qiroli hisoblanadi. Uning sarkofagi tepasida uning oʻlimidan 20 yil avval vafot etgan qirolicha Viktoriyaning xoki qoʻyilgandi.]]
9-noyabr kuni Riddarholm cherkovida dafn marosimi boʻlib oʻtdi. Qirol Gustav Bernadot qabri ibodatxonasida dafn qilingan oxirgi shaxs boʻlib qoldi. Taxtda deyarli 43 yil oʻtirgan Gustav V Shvetsiya tarixidagi eng uzoq hukmronlik qilgan uchinchi monarxga aylandi.

=== U haqidagi fikrlar===
Oila aʼzolari va respublikachi Ernst Vigforss qirol Gustavni quyidagicha tasvirlaydi<ref>Prins Wilhelm och Lennart Bernadotte, ''Kungaboken'', utgiven av Barnens Dagsledares Förening till förmån för Sveriges barn, tryckt i Stockholm 1943, s. 1–6; Ernst Wigforss, ''Minnen III'', s. 170–177</ref>. U oddiy, qatʼiyatli, adolatli va halol shaxs boʻlib, oʻzining harakatlantiruvchi kuch sifatidagi meros boʻlgan burchi bilan oʻz lavozimini obroʻ-eʼtiborsiz, oʻz mavqeini hech qachon unutmagan holda bajargan. Shaxsiy shaxs sifatida u "yosh bolalar kabi hazillashib" oʻynashi va boʻsh vaqtini qulayroq tarzda birga boʻlishi mumkin boʻlgan baxtli odamlar bilan oʻtkazar edi<ref>Prins Wilhelm och Lennart Bernadotte, ''Kungaboken'', s. 4</ref>.
Gustaf V Keren Kajemet tashkiloti orqali Isroilda uning nomi bilan atalgan oʻrmonga ega boʻldi.

==Farzandlari==
{| class="wikitable sortable"
|- bgcolor="#cccccc"
!width="16%"|Ismi!! width="14%"|Tugʻilgan!! width="14%"|Oʻlimi!! width="64%"|Qaydlar
|-
| [[:en:Gustaf VI Adolf of Sweden|Gusta VI]] || 11-noyabr 1882-yil || 15-sentabr 1973-yil || Uylangan 1) Konnotlik malika Margaret (1882–1920) uylangan, farzandli (toʻrt oʻgʻil, bir qiz), 2) Ledi Luiza Mountbatten (1889–1965) uylangan, farzandi (qizi oʻlik tugʻilgan)
|-
| [[:en:Prince Wilhelm, Duke of Södermanland|shaxzoda Vilgelm]] || 17-iyun 1884-yil || 5-iyun 1965-yil || Rossiya gersoginyasi Mariya Pavlovna (1890–1958) ga uylangan, farzandi bor.
|-
| [[:en:Prince Erik, Duke of Västmanland|shaxzoda Erik]]|| 20-aprel 1889-yil || 20-sentabr 1918-yil || Ispancha grippdan vafot etgan. Farzandlari yoʻq 
|-
|}
Shvetsiyalik yozuvchi Anders Lundebek (1900–1976) goʻyoki qirol Gustav V ning nikohsiz oʻgʻli bo'lgan, bu daʼvo Lundebekning oʻzi tomonidan aytilgan va maʼlum darajada mavjud faktlar bilan tasdiqlangan.<ref>[https://www.dixikon.se/karen-blixen-och-h-h-richardson/ Article 2009-10-02] ''Om två uteblivna Nobelpris'' by Ivo Holmqvist in ''Dixikon'' (sponsored by the [[:en:Swedish Arts Council]])</ref><ref>Sir [[:sv:Gustaf von Platen|Gustaf von Platen]] in ''Bakom den gyllene fasaden'' [[:en:Bonniers]] {{ISBN|91-0-058048-1}} p 35</ref>

== Unvonlari ==
=== Milliy unvonlari<ref name="438 (Sveriges statskalender / 1905)">{{citation|title=Sveriges statskalender|year=1905|page=438|url=http://runeberg.org/statskal/1905/0462.html|via=runeberg.org|access-date=2018-01-06|language=sv}}</ref>===
* [[Fayl:Order_of_the_Seraphim_-_Ribbon_bar.svg|50x50px]] «Serafim» ritsari va  qoʻmondoni, ''1858-yil 16-iyun''
* [[Fayl:SWE_Order_of_Charles_XIII_BAR.png|50x50px]] Charlz XIII ordeni ritsarlari, ''1858-yil 16-iyun'' 
* [[Fayl:Order_of_the_Sword_-_Ribbon_bar.svg|50x50px]] Qilichli katta xoch qoʻmondoni, ''1858-yil 16-iyun'' 
* [[Fayl:Order_of_the_Polar_Star_-_Ribbon_bar,_pre_1975.svg|50x50px]] Qutb yulduzining katta xoch qoʻmondoni, ''1858-yil 16-iyun'' 
* [[Fayl:Order_of_the_Vasa_-_Ribbon_bar.svg|50x50px]] Vasa ordenining katta Xoch qoʻmondoni, ''1886-yil 12-iyul''<ref name="525 (Sveriges statskalender / 1905)">{{citation|title=Sveriges statskalender|year=1905|page=525|url=http://runeberg.org/statskal/1905/0549.html|via=runeberg.org|access-date=2018-01-06|language=sv}}</ref>
* [[Fayl:Order_of_St_John_(UK)_ribbon_plain_-vector.svg|50x50px]] Avliyo Iogan ordeni faxriy aʻzosi

=== Xorijiy harbiy unvonlar<ref>{{kitob manbasi |title=Almanach de Gotha |date=1-yanvar 1909-yil |publisher=Justus Perths Publishers |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k34689s |access-date=5-yanvar 2022-yil |language=French}}</ref>===
* {{flagicon|Denmark}} Daniya qirollik armiyasi generali, 1909-yil;
* {{flagicon|Russian Empire|1858}} Imperator Rossiya dengiz floti admirali, 1909-yil; 
* {{flagicon|United Kingdom}} Qirollik dengiz flotining faxriy admirali, 1908-yil 3-noyabr<ref>{{veb manbasi |title=Supplement 28192 in the London Gazette |url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/28192/supplement/8023 |website=The Gazette |access-date=5-yanvar 2022-yil}}</ref>; 
* {{flagicon|German Empire}} Nemis imperatorlik armiyasi generali, 1909-yil; 
* {{flagicon|German Empire}} Germaniya Imperator dengiz floti admirali, 1909-yil; 
* {{flagicon|Spain}} Ispaniya dengiz flotida admiral, 1928-yil; 
* {{flagicon|German Empire}} "Königin Elizabet" 3-hayot Grenadier polkining faxriy qoʻmondoni, 1909-yil.

== Gerb ==
Vermland gertsogi boʻlgach u Vermland gerbini sohibi boʻldi. Taxtga oʻtirgach Shvetsiya gerbiga ega boʻldi.
<gallery class="center" widths="140px">
Coat of arms Prince héritier Gustave (V).svg|1872-yildan 1905-yilgacha valiahd shahzoda sifatidagi gerbi
Coat of arms Crown Prince Gustav (V) of Sweden 1.svg|1905-yildan 1907-yilgacha valiahd shahzoda sifatidagi gerbi
Great coat of arms of Sweden.svg|Shvetsiyaning Buyuk Gerbi
Royal Monogram of King Gustaf V of Sweden.svg|Qirol Gustaf V ning qirollik monogrammasi
</gallery>

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Pahlaviy ordeni sohiblari]]