Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Gustave Le Bon

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Чарлз-Мари Густав Ле Бон (1841-йил 7-май — 1931-йил 13-декабр) — антропология, психология, социология, тиббиёт, ихтиро ва физика қизиқиш соҳалари бўлган етакчи франсуз полимати эди[1][2][3]. У 1895 -йилги „Оломон: Оммабоп ақлни ўрганиш“ асари билан машҳур бўлиб, у оломон психологиясининг асосий асарларидан бири ҳисобланади[4][5].

Ногент-ле-Ротроу шаҳрида туғилган Ле Бон 1866-йилда Париж университетида тиббиёт фанлари доктори унвонини олди. У шифокор сифатида расмий тиббиёт амалиётига қарши чиқди, бунинг ўрнига ўзининг ёзувчилик фаолиятини ўқишни тамомлаган йили бошлади. Франсия-Пруссия уруши бошланганидан кейин франсуз армиясига қўшилишдан олдин у бир қатор тиббий мақолалар ва китобларни нашр этди. Урушдаги мағлубият ва 1871-йилги Париж коммунасининг бевосита гувоҳи бўлиш Ле Боннинг дунёқарашини кучли шакллантирди. Кейин у Европа, Осиё ва Шимолий Африка бўйлаб саёҳат қилди. У антропологиянинг янги пайдо бўлган соҳаси соябони остида дуч келган халқлар ва сивилизацияларни таҳлил қилди, инсониятга эссенсиявий нуқтаи назарни ривожлантирди ва саёҳатлари давомида кўчма сефалометрни ихтиро қилди.

1890-йилларда у психология ва социологияга мурожаат қилди ва бу соҳаларда энг муваффақиятли асарларини нашр этди. Ле Бон оломон уларнинг алоҳида қисмлари йиғиндиси эмас, деган қарашни ишлаб чиқди ва оломон ичида янги психологик бирлик пайдо бўлишини таклиф қилди, унинг хусусиятлари оломоннинг " ирқий онгсизлиги " билан белгиланади. Шу билан бирга у ўзининг психологик ва социологик назарияларини яратди, физика бўйича тажрибалар ўтказди ва бу мавзу бўйича машҳур китобларни нашр этди, масса-энергия эквивалентини олдиндан айтиб берди ва атом асрини башорат қилди.  Ле Бон ўзининг эклектик манфаатларини 1931-йилда вафотигача сақлаб қолди.

Сиёсий консерватив ва реаксион қарашлари туфайли ҳаёти давомида франсуз академик ва илмий муассасаси томонидан эътиборга олинмаган ёки қораланган Ле Бон демократия ва социализмни танқид қилган .

Биография

Ёшлиги

Чарлз-Мари Густав Ле Бон 1841-йил 7-майда Вал-де -Луаранинг Ножант-ле-Ротроу шаҳрида туғилган, келиб чиқиши Бретон оиласидандир. Ле Бон туғилганда, унинг онаси Аннет Жозефин Эженик Тетиот Десмарлинаис йигирма олти ёшда, отаси Жан-Мари Шарл Ле Бон қирқ бир ёшда ва Франсия ҳукуматининг провинсия ходими эди[6]. Ле Бон Жан-Одет Карнонинг тўғридан-тўғри авлоди эди, унинг бобоси Жан Карнонинг укаси Денис бор эди, Франсия Учинчи Республикасининг бешинчи президенти Мари Франсуа Сади Карно тўғридан-тўғри авлоди эди[7].

Ле Бон саккиз ёшга тўлганда, отаси Франсия ҳукуматида янги лавозимга эга бўлди ва оила, шу жумладан Густавнинг укаси Жорж, ҳеч қачон қайтиб келмаслик учун Ногент-ле-Ротроуни тарк этди. Шунга қарамай, шаҳар Густав Ле Бон ўша ерда туғилгани ва кейинчалик унинг номини кўчага қўйгани билан фахрланарди[7]. Ле Боннинг болалиги ҳақида кўп нарса маълум эмас, унинг Турсдаги лицейга қатнагани маълум[8].

1860-йилда у Париж университетида тиббий тадқиқотларни бошлади. У стажировкани Ҳôтел-Диэу де Парижда тугатди ва 1866-йилда докторлик даражасини олди. Ўша пайтдан бошлаб у ўзини „шифокор“ деб атаган, аммо у ҳеч қачон расмий равишда шифокор бўлиб ишламаган. Университет йилларида Ле Бон бир қатор тиббий мавзуларда мақолалар ёзган, уларнинг биринчиси ботқоқ шароитларида яшаганларни қийнаётган касалликлар билан боғлиқ. У 1866-йилда ўзининг биринчи тўлиқ метражли " Ла морт аппаренте эт инҳуматионс прéматурéэс " китобини чиқаришдан олдин лоа лоа филариасис ва асфиксия ҳақида яна бир қанча асарларни нашр этди. Бу иш ўлим таърифи билан боғлиқ эди, бу масала бўйича ХХ асрда ҳуқуқий мунозаралар олдидан[9].

Париждаги ҳаёт

Густав Ле Бон портрети, тах. 1870

Ўқишни тугатгандан сўнг, Ле Бон Парижда қолди ва у ерда Шекспир асарларини ҳар бир тилда ўқиб, инглиз ва немис тилларини ўрганди[10]. У ёзишга бўлган иштиёқини сақлаб қолди ва 1870-йил июл ойида Франсия-Пруссия уруши бошланганидан кейин франсуз армиясига тиббий офицер сифатида қўшилишдан олдин, физиологик тадқиқотлар бўйича бир нечта мақолалар, шунингдек, жинсий кўпайиш ҳақида 1868 дарсликка муаллифилик қилди[11]. Уруш пайтида Ле Бон ҳарбий тез ёрдам машиналари бўлинмасини ташкил қилди. Бу ҳолатда у ҳарбийларнинг энг оғир вазиятда — тўлиқ мағлубиятда хатти-ҳаракатларини кузатди ва ҳарбий интизом, етакчилик ва стресс ва азоб-уқубатлардаги одамнинг хатти-ҳаракатлари ҳақида ўз фикрларини ёзди. Бу мулоҳазалар генералларнинг олқишига сазовор бўлди ва кейинчалик Франсиядаги Сен-Сир ва бошқа ҳарбий академияларда ўрганилди. Уруш охирида Ле Бон Фахрий Легион ордени билан тақдирланди[12].

Ле Бон 1871-йилги Париж коммунасига ҳам гувоҳ бўлган, бу унинг дунёқарашига чуқур таъсир қилган. Ўша пайтдаги 30 ёшли Ле Бон Париждаги инқилобий оломон Тюири саройини, Лувр кутубхонасини, меҳмонхона де Виллени, Гобелинлар фабрикасини, Адлия саройини ва бошқа ўзгармас меъморчилик санъат асарларини ёқиб юборганини кўрди[13].

1871-йилдан бошлаб Ле Бон социалистик пасифистлар ва протекционистларнинг очиқ рақиби бўлиб, унинг фикрича, Франсиянинг жанговар ривожланишини тўхтатиб, саноат ўсишини бўғади; 1913-йилда шундай деган: „Фақат тўплари кўп бўлган одамлар пасифист бўлиш ҳуқуқига эга“[14]. Шунингдек, у ўз ватандошларини немис ҳарбий қудрати ва тез саноатлашуви қаршисида сиёсий рақобатнинг зарарли таъсиридан огоҳлантирди ва шунинг учун Франсияни иккига бўлган Дрейфус ишида иштирок этмади[13].

Кенг тарқалган саёҳатлар

Ле Бон Жазоирда, 1880-йил

Ле Бон 1870-йилларда пайдо бўлган антропология соҳасига қизиқиб қолди ва Европа, Осиё ва Шимолий Африка бўйлаб саёҳат қилди. Чарлз Дарвин, Герберт Спенсер ва Эрнст Ҳеккел таъсирида Ле Бон биологик детерминизмни ва ирқлар ва жинсларнинг иерархик кўринишини қўллаб-қувватлади; кенг кўламли дала тадқиқотларидан сўнг, у " Речерчес анатомиқуэс эт матҳéматиқуэс сур лес вариатионс де волуме ду cервеау эт сур леурс релатионс авеc л’интеллигенcе " (1879) асарида бош суяги қобилияти ва ақл ўртасидаги боғлиқликни тасдиқлади, бу унга Франсия Фанлар академиясининг Годард мукофотига сазовор бўлди[15]. Тадқиқотлари давомида у қадимги одамларнинг жисмоний хусусиятларини ўлчашга ёрдам берадиган кўчма сефалометрни ихтиро қилди ва 1881-йилда ўзининг ихтироси ва унинг қўлланиши ҳақида батафсил маълумот берувчи " Чўнтак сефалометри ёки координаталар компас „ мақоласини нашр этди[16].

1884-йилда унга Франсия ҳукумати томонидан Осиё бўйлаб саёҳат қилиш ва у ердаги сивилизациялар ҳақида ҳисобот бериш топширилди[11]. Унинг саёҳатлари натижалари бир қатор китоблар эди ва Ле Бон тафаккуридаги ривожланиш, шунингдек, маданиятга асосан ирсий омиллар, масалан, одамларнинг ўзига хос ирқий хусусиятлари таъсир кўрсатади[17][18]. Биринчи китоб " Ла Cивилизатион дес Арабес " 1884-йилда нашр этилган. Бунда Ле Бон арабларни сивилизацияга қўшган ҳиссалари учун юқори баҳолади, лекин исломни турғунлик агенти сифатида танқид қилди[19][20]. У шунингдек, уларнинг маданиятини уларни бошқарган турклар маданиятидан устун деб таърифлаган ва бу асарнинг таржималари илк араб миллатчиларига илҳом берган[21][22]. У буни Непалга сафари билан давом эттирди ва бу мамлакатга ташриф буюрган биринчи франсуз бўлди ва 1886-йилда Вояге ау Непални чиқарди[23].

Кейинчалик у " Лес Cивилизатионс де л’Инде " (1887) асарини нашр этди, унда у ҳинд архитектураси, санъати ва динини олқишлади, лекин ҳиндларнинг илмий ютуқлари бўйича европаликлардан нисбатан пастроқ эканлигини ва бу Британия ҳукмронлигини осонлаштирганини таъкидлади[24]. 1889-йилда у „ Лес Премиèрес Cивилизатионс де л’Ориэнт“ асарини чиқарди ва унда Месопотамия, Ҳиндистон, Хитой ва Миср сивилизациялари ҳақида умумий маълумот берди. Ўша йили у Халқаро Мустамлака Конгрессида нутқ сўзлаб, мустамлакачилик сиёсатини танқид қилиб, маданий ассимиляция қилиш уринишларини ўз ичига олган: „Маҳаллийларга ўз урф-одатларини, институтларини ва қонунларини қолдиринг“ деди[25]. Ле Бон 1893-йилда ўзининг саёҳатлари мавзусидаги " Лес монуменц де л’Инде " номли сўнгги китобини чиқарди ва ҳинд халқининг меъморчилик ютуқларини яна мақтайди[26].

Назарияларнинг ривожланиши

Густав Ле Бон отда

Саёҳатларида Ле Бон асосан отда саёҳат қилган ва от етиштирувчилар ва мураббийлар томонидан қўлланиладиган техникалар минтақага қараб ҳар хил эканлигини пайқаган. У Парижга қайтиб келди ва 1892-йилда шўх отга миниб, ўлимдан қутулиб қолди. У отдан йиқилиб тушишига нима сабаб бўлганига ишончи комил эмас эди ва чавандоз сифатида нима қилганини ўрганишга қарор қилди[27]. Унинг тадқиқотининг натижаси Л'Éқуитатион аcтуэлле эт сес принcипес эди. Речерчес эхпéрименталес (1892), у Ле Бон таҳлили билан биргаликда ҳаракатдаги отларнинг кўплаб фотосуратларидан иборат. Бу иш отлиқ аскарларнинг ҳурматга сазовор қўлланмасига айланди ва Ле Бон эрта болалик давридаги таълим назарияларини ишлаб чиқиш учун отларнинг хатти-ҳаракати бўйича тадқиқотларини экстраполяция қилди[28].

Ле Боннинг отларнинг хулқ-атворини ўрганиши ҳам психологияга узоқ вақтдан бери қизиқиш уйғотди ва 1894-йилда у „ Лоис псйчологиқуэс де л'éволутион дес пеуплес“ китобини нашр этди. Ушбу асар унинг дўсти Чарлз Ричетга бағишланган бўлса-да, у Ле Бон Психологиэ дес Фоулес (1895) бағишлаган Теодул-Арманд Риботнинг назарияларидан кўп нарсани олган[29]. Психологиэ дес Фоулес қисман Ле Боннинг 1881-йилги " Л’Ҳомме ва лес соcиéтéс " асарининг йиғиндиси бўлиб, Эмиле Дюркгейм ўзининг " Де ла дивисион ду траваил соcиал " докторлик диссертациясида унга ҳавола қилган[30].

Иккаласи ҳам энг кўп сотилган китоблар бўлиб, " Псйчологиэ дес Фоулес " пайдо бўлганидан кейин бир йил ичида ўн тўққиз тилга таржима қилинган[31]. Ле Бон уларни 1896 ва 1902-йилларда мос равишда психология бўйича яна иккита „ Социализм психологияси“ ва " Психологиэ де л’Эдуcатион " китоблари билан кузатиб борди. Ушбу асарлар Франсиянинг асосан социалистик академик муассасасини рейтингга киритди[32].

Густав Ле Бон, тах. 1900

Ле Бон 1890-йилларнинг бошларида уй лабораториясини қурди ва 1896-йилда „қора ёруғлик“ ни кузатиш ҳақида хабар берди, унинг фикрича, рентген нурлари ва катод нурларидан фарқли, лекин улар билан боғлиқ бўлган янги турдаги нурланиш[33]. Ҳозирги вақтда қора ёруғлик деб номланувчи нурланиш турига ўхшамайди, унинг мавжудлиги ҳеч қачон тасдиқланмаган ва Н нурларига ўхшаб, ҳозир умуман йўқ деб тушунилади, аммо кашфиёт даъвоси франсуз олимлари орасида катта эътиборни тортди. кўпчилиги уни ва Ле Боннинг материя ва радиация ҳақидаги умумий ғояларини қўллаб-қувватлаган ва у ҳатто 1903-йилда физика бўйича Нобел мукофотига номзод бўлган[34].

1902-йилда Ле Бон таниқли зиёлилар, зодагонлар ва мода хонимларини таклиф қиладиган ҳафталик тушликларни бошлади. Унинг шахсий тармоқларининг кучи меҳмонлар рўйхатидан кўриниб турибди: иштирокчиларнинг амакиваччалари Анри ва Раймонд Пуанкаре, Пол Валери, Александр Изволский, Анри Бергсон, Марселин Бертелот ва Аристид Брианд бор эди[35].

„ Л'Éволутион де ла Матиèре“ (1905) асарида Ле Бон масса-энергия эквивалентлигини кутган ва 1922-йилда Алберт Эйнштейнга ёзган мактубида унинг тан олинмаганлигидан шикоят қилган. Эйнштейн жавоб берди ва ундан олдин масса-энергия эквиваленти таклиф қилинганлигини тан олди, аммо буни фақат нисбийлик назарияси ишончли тарзда исботлади[36]. Гастон Моч Ле Бонга Эйнштейннинг нисбийлик назариясини олдиндан билганлиги учун кредит берди[37]. „ Кучлар кучлари“ (1907) асарида Ле Бон атом даври ҳақида башорат қилган[38][39]. У „янги кучнинг, яъни атом ичидаги энергиянинг намоён бўлиши“ ҳақида ёзган ва у ўзининг улкан катталиги билан ҳаммадан устун туради ва ҳар қандай металнинг бир граммини тезда диссоциация қилиш усулини кашф этган олим „натижаларга гувоҳ бўлмайди“ деб ёзган. Унинг тажрибалари ишлаб чиқарилган портлаш шунчалик даҳшатли эдики, унинг лабораторияси ва барча қўшни уйлар, уларнинг аҳолиси билан бир зумда майдаланиб кетади.ъ"[40][41].

Доктор Густав Ле Бон, 1914-йил

Ле Бон 1908-йилда физика соҳасидаги тадқиқотларини тўхтатди ва яна психологияга мурожаат қилди. У " Психология сиёсати ва ижтимоий ҳимоя „, “Ўз фикрлари ва мулоҳазалари ", „Франса инқилоблари ва психологияси“, „Психологи инқилоблар“, " Психологик афоризмлар " ва " Ла Виэ дес вéритéс " номли китобларини 1911-йилдан 1919-йилгача нашр қилди. унинг аффектив ва оқилона фикрлаш, ирқ психологияси ва сивилизация тарихи ҳақидаги қарашлари.

Сўнгги ҳаёти ва ўлими

Ле Бон 1929-йилда, саксон саккиз ёшда

Ле Бон Биринчи жаҳон уруши давомида ёзишни давом эттирди, Энсеигнеменц Псйчологиқуэс де ла Гуэрре Эуропéэнне (1915), Премиèрес cонсéқуэнcес де ла гуэрре: трансформатион ментале дес пеуплес (1916) ва Ҳиэр эт демаин китобларини нашр этди.

Кейин у Париж университетининг психология ва иттифоқ фанлари профессори лавозимидан истеъфога чиқишдан ва уйига кетишдан олдин Псйчологиэ дес Темпс Ноувеаух (1920) ни озод қилди.

У 1923, 1924 ва 1927-йилларда мос равишда " Ле Дéсéқуилибре ду Монде ", „ Лес Инcертитудес де л’ҳеуре прéсенте“ ва "Л'éволутион аcтуэлле ду Монде, иллусионс эт рéалитéс " китобларини чиқарди ва уларда урушлараро ўзгарувчан даврда дунё ҳақидаги ўз қарашларини акс эттирди.

1929-йилда у Фахрий легионнинг Гранд-Кроих ордени бўлди. У ўзининг сўнгги асарини 1931-йилда фалсафа фалсафасининг асослари деб номлаган ва 13-декабрда Марнес-ла-Кокеттда (Иле-де-Франса) тўқсон ёшида вафот этган[42].

Ишлари

Библиография Псйчологиэ ду Соcиалисме журналининг 1984-йилдаги қайта нашридан тузилган[43].

Тиббиёт

  • Ла морт аппаренте эт инҳуматионс прéматурéэс (1866); („Кўриниб турган ўлим ва эрта дафн“)
  • Траитé пратиқуэ дес маладиэс дес органес гéнитаух-уринаирес (1869); („Генитоурия тизими касалликларининг амалий рисоласи“)
  • Ла виэ (Траитé де пҳйсиологиэ ҳумаине) (1874); („Ҳаёт (инсон физиологияси рисоласи)“)

Антропология, психология ва социология

  • Ҳистоире дес оригинес эт ду дéвелоппемент де л’ҳомме ва дес соcиéтéс (1877); („Инсон ва жамиятнинг келиб чиқиши ва тараққиёти тарихи“)
  • Вояге аух Монц-Татрас (1881); („Татра тоғларига саёҳат“)
  • Л’Ҳомме эт лес соcиéтéс (1881); („Инсон ва жамият“)
  • Араблар сивилизацияси (1884); Ислом сивилизацияси олами (1884)
  • Непал ёки Непал саёҳати (1886); („Непалга саёҳат“)
  • Лес Cивилизатионс де л’Инде (1887); („Ҳиндистон цивилизациялари“)
  • Лес Премиèрес Cивилизатионс де л’Ориэнт (1889); („Шарқнинг биринчи цивилизациялари“)
  • Лес Монуменц де л’Инде (1893); („Ҳиндистон ёдгорликлари“)
  • Лес Лоис Псйчологиқуэс де л'Éволутион дес Пеуплес (1894); (" Халқлар психологияси ", 1898) Аудиокитоб мавжуд .
  • Психологиэ дес Фоулес (1895); (" Оломон: Оммабоп ақлни ўрганиш ", 1986) Тўлиқ матн мавжуд; Аудио китоб мавжуд .
  • Социализм психологияси (1896); Социализм психологияси (1899)
  • Психологиэ де л'éдуcатион (1902); („Таълим психологияси“)
  • Ла Псйчологиэ Политиқуэ эт ла Дéфенсе Соcиале (1910); („Сиёсат ва ижтимоий ҳимоя психологияси“)
  • Лес Опинионс эт лес cроянcес (1911); („Фикрлар ва эътиқодлар“)
  • Франсиядаги инқилоб ва инқилоблар психологияси (1912); Инқилоб психологияси (1913) аудиокитоби мавжуд ; Франсуз инқилоби ва инқилоб психологияси (1980).
  • Афоризмлар ду темпс пресент (1913); („Ҳозирги замон афоризмлари“)
  • Ла Виэ дес вéритéс (1914); („Ҳаёт ҳақиқатлари“)
  • Энсеигнеменц Псйчологиқуэс де ла Гуэрре Эуропéэнне (1915); Буюк уруш психологияси (1916)
  • Премиèрес cонсéқуэнcес де ла гуэрре: трансформация ментале дес пеуплес (1916); („Урушнинг биринчи оқибатлари: халқларнинг руҳий ўзгариши“)
  • Ҳиэр ва демаин. Пенсéэс брèвес (1918); („Кеча ва эртага. Қисқача фикрлар“)
  • Псйчологиэ дес Темпс Ноувеаух (1920); Қўзғолондаги дунё (1921)
  • Ле Дéсéқуилибре ду Монде (1923); Мувозанациз дунё (1924)
  • Лес Инcертитудес де л’ҳеуре прéсенте (1924); („Ҳозирги соат ноаниқликлари“)
  • Л'éволутион аcтуэлле ду Монде, иллусионс ва рéалитéс (1927); („Дунёнинг ҳозирги эволюцияси, иллюзиялар ва ҳақиқатлар“)
  • Басессcиэнтифиқуэс д’уне пҳилосопҳиэ де л’ҳистоире (1931); („Тарих фалсафасининг илмий асослари“)

Табиацҳунослик

  • Ла Мéтҳоде грапҳиқуэ эт лес аппареилс энрегистреурс (1878); („График усул ва ёзиб олиш қурилмалари“)
  • Речерчес анатомиқуэс эт матҳéматиқуэс сур лес вариатионс де волуме ду cервеау ва сур леурс муносабатлар авеc л’интеллигенcе (1879); („Мия ҳажмининг ўзгариши ва унинг ақл билан алоқалари бўйича анатомик ва математик тадқиқотлар“)
  • Ла Фумéэ ду табаc (1880); („Тамаки тутуни“)
  • Лес Леверс фотосуратлари (1888); („Фотография“)
  • Л'Éқуитатион аcтуэлле эт сес принcипес. Речерчес эхéрименталес (1892); („Эквитация: От психологияси“)
  • Л'Éволутион де ла Матиèре (1905); Материя эволюцияси (1907)
  • Ла наиссанcе эт л'éваноуиссемент де ла матиèре (1907); („Матеранинг туғилиши ва йўқолиши“)
  • Л'Éволутион дес Форcес (1907); Кучлар эволюцияси (1908).

Манбалар

  1. ↑ Салер, Мичаэл. Тҳе Фин-де-Сиècле Wорлд. Роутледге, 2015 — 450-бет. ИСБН 9780415674133. 
  2. ↑ Пиэтте, Бернард. Тҳе Универсе оф Махwелл. Лулу Пресс Инc, 2014 — 67-бет. ИСБН 9781291960082. 
  3. ↑ Беcк, Маттҳиас. Риск : А Студй оф Иц Оригинс, Ҳисторй анд Политиcс. Wорлд Сcиэнтифиc Публишинг Cомпанй, 2013 — 111-бет. ИСБН 978-9814383202. 
  4. ↑ Ранcиèре, Жаcқуэс. Тҳе Метҳод оф Эқуалитй: Интервиэwс wитҳ Лаурент Жеанпиэрре анд Дорк Забунян. Политй, 2016 — 95-бет. ИСБН 978-0745680620. 
  5. ↑ Друрй, Жоҳн. Cроwдс ин тҳе 21ст Cентурй: Перспеcтивес фром Cонтемпорарй Соcиал Сcиэнcе. Роутледге, 2015 — 169-бет. ИСБН 978-1138922914. 
  6. ↑ Адас, Мичаэл. Мачинес ас тҳе Меасуре оф Мен: Сcиэнcе, Течнологй, анд Идеологиэс оф Wестерн Доминанcе. Cорнелл Университй Пресс, 1990 — 195-бет. ИСБН 9780801497605. 
  7. ↑ 7,0 7,1 Wиденер 1979, с. 25
  8. ↑ ван Гиннекен 1992, с. 132
  9. ↑ Wиденер 1979, с. 26
  10. ↑ Wиденер 1979, с. 21
  11. ↑ 11,0 11,1 Стафф wритер(с) (10 Май 1941). „Густаве Ле Бон“. Натуре. 147-жилд, № 3732. 573-бет. Бибcоде:1941Натур.147Қ.573.. дои:10.1038/147573а0.
  12. ↑ Wиденер 1979, с. 27
  13. ↑ 13,0 13,1 Wиденер 1979, с. 28
  14. ↑ Ле Бон, Густаве. Апҳорисмес ду темпс прéсент. Эрнест Фламмарион, 1913. 
  15. ↑ Стаум 2011, с. 65
  16. ↑ Буд, Роберт. Инструменц оф Сcиэнcе: Ан Ҳисториcал Энcйcлопедиа. Тайлор & Франcис, 1998 — 157-бет. ИСБН 9780815315612. 
  17. ↑ Сöйлер, Меҳтап. Тҳе Туркиш Деэп Стате: Стате Cонсолидатион, Cивил-Милитарй Релатионс анд Демоcраcй. Роутледге, 2015 — 70-бет. ИСБН 9781317668800. 
  18. ↑ Миттер, Партҳа. Муч Малигнед Монстерс: А Ҳисторй оф Эуропеан Реаcтионс то Индиан Арт. Университй оф Чиcаго Пресс, 1992 — 268-бет. ИСБН 9780226532394. 
  19. ↑ Қуинн, Фредериcк. Тҳе Сум оф Алл Ҳересиэс: Тҳе Имаге оф Ислам ин Wестерн Тҳоугҳт. Охфорд Университй Пресс, 2007 — 100-бет. ИСБН 9780199886760. 
  20. ↑ Ҳоурани, Алберт. Арабиc Тҳоугҳт ин тҳе Либерал Аге 1798-1939. Cамбридге Университй Пресс, 1962 — 173-бет. ИСБН 9780521274234. 
  21. ↑ Кедоуриэ, Сйлвиа. Араб Натионалисм: Ан Антҳологй. Cамбридге Университй Пресс, 1962 — 182-бет. ИСБН 9780520026452. 
  22. ↑ Крамер, Мартин Сетҳ. Араб Аwакенинг анд Исламиc Ревивал: Тҳе Политиcс оф Идеас ин тҳе Миддле Эаст. Трансаcтион Публишерс, 2011 — 63-бет. ИСБН 9781412817394. 
  23. ↑ Cарей, Жоҳн. Тҳе Интеллеcтуалс анд тҳе Массес: Приде анд Прежудиcе Амонг тҳе Литерарй Интеллигенциа 1880-1939. Фабер & Фабер, 2012 — 31-бет. ИСБН 9780571265107. 
  24. ↑ Сейморе, Сараҳ. Cлосе Энcоунтерс оф тҳе Инвасиве Кинд: Империал Ҳисторй ин Селеcтед Бритиш Новелс оф Алиэн-Энcоунтер Сcиэнcе Фиcтион Афтер Wорлд Wар ИИ. ЛИТ Верлаг Мüнстер, 2013 — 108-бет. ИСБН 9783643903914. 
  25. ↑ Бетц 1960, с. 68
  26. ↑ Силлс, Давид Л.. Интернатионал Энcйcлопедиа оф тҳе Соcиал Сcиэнcес. Маcмиллан, 1968 — 82-бет. ИСБН 9780028661520. 
  27. ↑ Wиденер 1979, с. 14
  28. ↑ Wиденер 1979, с. 15
  29. ↑ ван Гиннекен 1992, с. 172
  30. ↑ Wагнер, Герҳард (Новембер 1993). „Wҳўс Афраид оф "Др. Ле Бон"?“. Соcиологиcал Тҳеорй. 11-жилд, № 3. Америcан Соcиологиcал Ассоcиатион. 321–323-бет. дои:10.2307/201974. ЖСТОР 201974.
  31. ↑ Эwен, Стуарт. Тйпеcастинг: Он тҳе Арц анд Сcиэнcес оф Ҳуман Инеқуалитй. Севен Сториэс Пресс, 2011 — 346-бет. ИСБН 9781583229491. 
  32. ↑ Не, Роберт А.. Ан Интеллеcтуал Портраит оф Густаве Ле Бон: А Студй оф тҳе Девелопмент анд Импаcт оф тҳе Соcиал Сcиэнтист ин Ҳис Ҳисториcал Сеттинг. Херох Университй Миcрофилмс, 1969 — 5-бет. 
  33. ↑ Не, Марй. Густаве Ле Бон'с Блаcк Лигҳт: А Студй ин Пҳйсиcс анд Пҳилосопҳй ин Франcе ат тҳе Турн оф тҳе Cентурй, 1974 — 163–195-бет. 
  34. ↑ Крагҳ, Ҳелге. Қуантум Генератионс: А Ҳисторй оф Пҳйсиcс ин тҳе Тwентиэтҳ Cентурй. Принcетон Университй Пресс, 1999 — 11–12-бет. ИСБН 9780691012063. 
  35. ↑ Бетц 1960, с. 65
  36. ↑ Жаммер, Мах. Cонcепц оф Масс ин Cонтемпорарй Пҳйсиcс анд Пҳилосопҳй. Принcетон Университй Пресс, 2009 — 72-бет. ИСБН 9781400823789. 
  37. ↑ Сwидерски, Ричард М.. Х-Рай Висион: А Wай оф Лоокинг. Универсал-Публишерс, 2012 — 67-бет. ИСБН 9781612331089. 
  38. ↑ Wиденер 1979, с. 13
  39. ↑ Cросланд, Мауриcе. Сcиэнcе Ундер Cонтрол: Тҳе Френч Аcадемй оф Сcиэнcес 1795-1914. Cамбридге Университй Пресс, 2002 — 347-бет. 
  40. ↑ Wиденер 1979, с. 19
  41. ↑ Кайман, Мартин А.. Модернисм Оф Эзра Поунд: Тҳе Сcиэнcе Оф Поэтрй. Спрингер, 1986 — 83-бет. ИСБН 9781349182473. 
  42. ↑ МcCлелланд, Ж. С.. А Ҳисторй оф Wестерн Политиcал Тҳоугҳт. Роутледге, 2005 — 660-бет. ИСБН 9781134812103. 
  43. ↑ Ле Бон, Густаве. Псйчологиэ ду Соcиалисме, 1984 — 415–416-бет. 

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi