Gustave de Molinari

Густаве де Молинари
	; Густаве де Молинари
Туғилган	1819-йил 3-март; Лиèге, Нидерландия қироллиги
Вафот этган	28-январ 1912-йил; (92 ёшда); Адинкерке, Белгия

Густаве де Молинари (1819-йил 3-март — 1912-йил 28-январ) белгиялик иқтисодчи ва „Франсуз либерал мактаби“ назариётчиси эди.

Ҳаёти

Молинари Лиèге, Wаллониада туғилган. Молинарининг давлатни танқиди баъзан шундай ҳолатга олиб келганки, у аслида ўз фикрларига мос келадиган айрим воқеа ва ғояларга ҳам қарши чиққан. Бунга мисол сифатида АҚШда фуқаролар уруши келтирилади. Молинари уни асосан қуллик масаласидан кўра Шимолий саноатчилар савдо манфаатлари билан боғлиқ деб ҳисоблаган, гарчи у аболиционизм ҳам бу жараённинг бир қисми бўлганини инкор этмаган бўлса-да^[1]. Ралпҳ Раиcонинг таъкидлашича, Молинари 1912-йилда вафотидан бир йил олдин чоп этилган сўнгги асарида ҳам бу фикридан қайтмаган ва шундай ёзган:

Америка фуқаролар уруши фақат қулларни озод қилишга қаратилган инсонпарварлик юриши эмас эди. Уруш „енгилган ҳудудларни вайрон қилди“, аммо ипларни тортиб турган Шимолий плутократлар ўз мақсадларига эришдилар: ёвуз протексионизмни жорий этдилар, бу эса охир-оқибат „трестлар тизими ва миллиардерларни келтириб чиқарди“^[1].

Молинари ўзининг либерал қарашларини эволюцион тушунчалар орқали асослаб, „иқтисодий давлат“ тўлиқ лаиссез-фаире ҳолатига эришишини таъкидлаган. У буни жамият эволюциясининг якуний босқичи деб ҳисоблаган ва бу жараён рақобатлашувчи тижорат субектлари ўртасидаги яшаш учун кураш натижасида юзага келади деб билган. Унинг фикрича, уруш дастлабки ижтимоий тизимларнинг ҳаракатлантирувчи кучи бўлиб, ихтироларни рағбатлантирган. Бироқ саноат ривожлангач, урушлар фойдадан кўра зарарли бўлиб қолган ва уларнинг ўрнини иқтисодий рақобат эгаллаган^[2]. Молинари бу ҳолатни яхшироқ деб ҳисоблаган, чунки у жамиятнинг барча қатламларига тааллуқли эди. Унинг фикрича, камроқ мослашганлар рақобат орқали йўқолиб боради ва натижада бутун жамият вақт ўтиши билан юксалади. У бундай рақобат ҳеч қачон тугамайди, балки абадий давом этади деб ҳисоблаган. Шу сабабли Молинари монархия ва социализмга қарши чиққан, чунки улар ушбу жараёнга зарар етказади. Бойлик ортиши билан бирга катта қашшоқлик ҳам юзага келганини тан олган ҳолда, у бу муаммо иқтисодий тараққиёт билан бирга содир бўладиган ахлоқий эволюция орқали бартараф этилади деб ҳисоблаган^[3].

Таъсири

Баъзи анархо-капиталистлар Молинарини анархо-капитализмнинг илк тарафдори деб ҳисоблайди^[1]. 1977-йилда инглиз тилига Муррай Ротҳбард томонидан таржима қилинган „Тҳе Продуcтион оф Сеcуритй“ асарига ёзилган кириш сўзида бу „инсоният тарихида ҳозирда анархо-капитализм деб аталадиган ғоянинг биринчи баёни“ сифатида таърифланади, гарчи „Молинари бу терминологияни ишлатмаган ва эҳтимол бу номни қабул қилмаган бўлар эди“^[4]. Австрия мактаби иқтисодчиси Ҳанс-Ҳерманн Ҳоппе эса 1849-йилдаги „Тҳе Продуcтион оф Сеcуритй“ мақоласи эҳтимол замонавий анархо-капитализм назариясига энг муҳим ҳисса" эканини таъкидлаган^[5]. Илгари Молинари индивидуалистик анархист Бенжамин Туcкер ва Либертй доирасининг айрим сиёсий қарашларига ҳам таъсир кўрсатган^[6]. Файласуф Родериcк Т. Лонг томонидан бошқариладиган Молинари институти унинг номи билан аталган бўлиб, у Молинарини „бозор анархизми назариясининг асосчиси“ деб атайди^[7].

Манбалар

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 Раиcо, Ралпҳ (29 Марч 2011) „Неитҳер тҳе Wарс Нор тҳе Леадерс Wере Греат“. Мисес Институте.
↑ Аллен, W. Ҳ. (1899). "Ревиэw оф Грандеур эт дécаденcе де ла гуэрре". Тҳе Анналс оф тҳе Америcан Аcадемй оф Политиcал анд Соcиал Сcиэнcе 13: 96–97. дои:10.1177/000271629901300311. ИССН 0002-7162. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/1009178.
↑ Соcиал Дарwинисм ин Эуропеан анд Америcан Тҳоугҳт, Мике Ҳаwкинс, Cамбридге Университй Пресс, 1997, пп. 131–32
↑ Молинари, Густаве; Эбелинг, Ричард М., эд. (1977). Тҳе Продуcтион оф Сеcуритй. „Префаcе“. Транслатед бй МcCуллоч, Ж. Ҳустон. Оccасионал Паперс Сериэс (2). Неw Ёрк: Тҳе Cентер фор Либертариан Студиэс.
↑ Ҳоппе, Ҳанс-Ҳерманн (31 Деcембер 2001). „Анарчо-Cапиталисм: Ан Аннотатед Библиограпҳй“.
↑ Ҳарт, Давид (1981). „Густаве Де Молинари Анд Тҳе Анти-Статист Либерал Традитион“ (ПДФ).
↑ „Молинари Институте“. Молинари Институте. „Тҳе Институте такес иц наме фром Густаве де Молинари (1819–1912), оригинатор оф тҳе тҳеорй оф Маркет Анарчисм“.

Қўшимча адабиётлар

Ҳарт, Давид (2008). "Молинари, Густаве де (1819–1912)". ин Ҳамоwй, Роналд. Тҳе Энcйcлопедиа оф Либертарианисм. Тҳоусанд Оакс, Cалифорниа: Саге; Cато Институте. 336–337 б. дои:10.4135/9781412965811.н206. ИСБН 978-1412965804. ОCЛC 750831024. ҳттпс://ск.сагепуб.cом/референcе/либертарианисм/н206.хмл.

Ташқи ҳаволалар

[Mises-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 Раиcо, Ралпҳ (29 Марч 2011) „Неитҳер тҳе Wарс Нор тҳе Леадерс Wере Греат“. Мисес Институте.

[2] Аллен, W. Ҳ. (1899). "Ревиэw оф Грандеур эт дécаденcе де ла гуэрре". Тҳе Анналс оф тҳе Америcан Аcадемй оф Политиcал анд Соcиал Сcиэнcе 13: 96–97. дои:10.1177/000271629901300311. ИССН 0002-7162. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/1009178.

[3] Соcиал Дарwинисм ин Эуропеан анд Америcан Тҳоугҳт, Мике Ҳаwкинс, Cамбридге Университй Пресс, 1997, пп. 131–32

[4] Молинари, Густаве; Эбелинг, Ричард М., эд. (1977). Тҳе Продуcтион оф Сеcуритй. „Префаcе“. Транслатед бй МcCуллоч, Ж. Ҳустон. Оccасионал Паперс Сериэс (2). Неw Ёрк: Тҳе Cентер фор Либертариан Студиэс.

[5] Ҳоппе, Ҳанс-Ҳерманн (31 Деcембер 2001). „Анарчо-Cапиталисм: Ан Аннотатед Библиограпҳй“.

[6] Ҳарт, Давид (1981). „Густаве Де Молинари Анд Тҳе Анти-Статист Либерал Традитион“ (ПДФ).

[7] „Молинари Институте“. Молинари Институте. „Тҳе Институте такес иц наме фром Густаве де Молинари (1819–1912), оригинатор оф тҳе тҳеорй оф Маркет Анарчисм“.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]