Гвинея-Бисауда ислом ҳукмрон дин бўлиб, унга мамлакат аҳолисининг 50 % дан ортиғи эътиқод қилади[1].

Тарихи

Гвинея-Бисау халқлари турли даврларда ислом динини қабул қилганлар. Масалан, фулалар тахминан милодий ИХ асрда[2][3] мусулмон бўлган, мандинкалар эса ХИИ асрда[4] исломни қабул қилганлар. Ўрта асрларда Исломнинг тарқалиши, биринчи навбатда, Шимолий Африка берберлари билан савдо алоқалари билан боғлиқ. Фула ва Мандинка 1076-йилда Гана империясини мағлуб этиш пайтида Муробитлар берберларининг иттифоқчилари эди. 1750-1900-йилларда ислом байроғи остидаги кўплаб жиҳодларда қатнашдилар[5]. 1446-йилда Африка қирғоқларида тўхтаган Нуно Тристãо бошчилигидаги португал экспедицияси янги очилган қуруқликка Гвинея деб ном берди. Нуно Тристãо ва ушбу экспедиция аъзоларининг бир қисми маҳаллий аҳоли томонидан ўлдирилган[6]. Кейинги 20 йил давомида португаллар қирғоққа тушмади. 1466-йилда Португалия қироли яқин атрофдаги Кабо-Верде оролларини (ҳозирги Кабо-Верде давлати) ўзлаштираётган ўз фуқароларига Гвинеяни ривожлантириш ҳуқуқини берди. Узоқ вақт давомида Ғарбий Африка қирғоғида португалларнинг мавжудлиги қул савдосининг марказлари бўлган Кашеу (1588-йилда ташкил этилган) ва Бисау (1687-йилда ташкил этилган) мустаҳкамланган аҳоли пунктлари билан чекланган; улар Кабо-Верде колониясида бошқарилган[7]. 1879-йилда Португалиянинг материкдаги мулклари алоҳида мустамлака сифатида „Португал Гвинеяси“ га айлантирилди. Дастлаб португаллар фақат қирғоқни назорат қилишди. ХХ асрнинг бошларида исломни қабул қилган қирғоқ аҳолисининг кўмаги билан португаллар қитъанинг тубида яшовчи бутпараст қабилаларга қарши юриш бошладилар. 1974-йил 24-сентябрда Гвинея-Бисау мустақиллигини эълон қилди[8].

1995-йилда Гвинея- Бисауда Аҳмадия мусулмон жамоаси пайдо бўлди. 2001-йил 20-августда Гвинея-Бисаунинг ўша пайтдаги президенти Кумба Яла барча Аҳмадия масжидларини ёпиш ва ушбу таълимотни тарғиб қилувчи барча миссионерларни, жумладан, Ташқи ишлар вазирини[9] мамлакатдан чиқариб юборишни буюрди. 2005-йил январ ойида Аҳмадия жамоати мусулмонларига ўз диний фаолиятини қайта бошлашга рухсат берилди, бироқ икки ойдан сўнг, ўша йилнинг март ойида яна тақиқланди[10]. 2006-йилда ҳукумат Аҳмадия жамоатига ўз эътиқодини очиқ эътиқод қилиш ҳуқуқини берди[11][12][13].

Рақамлар

Гвинея-Бисау аҳолисининг ярмидан кўпи ислом динига эътиқод қилади. Уларнинг аксарияти моликий мазҳабидаги суннийлар бўлиб, сўфийлик таъсири ҳам мавжуд. Мамлакатда суннийлардан ташқари шиалар ҳам истиқомат қилади, улар мусулмонлар сонининг 6 фоизини, Аҳмадийлар эса 13 минг кишини ташкил қилади, бу 2 фоизга яқин[14].

Манбалар

  1. ↑ Рефугеэс, Унитед Натионс Ҳигҳ Cоммиссионер фор. „Рефwорлд | 2010 Репорт он Интернатионал Религиоус Фреэдом — Гуинеа-Биссау“. Рефwорлд. 2017-йил 7-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 17-май.
  2. ↑ „Было африканское племя — тема Западная Африка – Иди.бг“. иди.бг.
  3. ↑ Попов В. А. „Фульбе“, . Народы и религии мира. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. ИСБН 5-85270-155-6. 
  4. ↑ Выдрин В. Ф. „Мандинка“, . Народы и религии мира. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999 — 324-бет. ИСБН 5-85270-155-6. 
  5. ↑ Ҳопен, C. Эдwард. Фулани. Ин Муслим Пеоплес: А Wорлд Этҳнограпҳиc Сурвей, 2нд эд, Wестпорт: Греэнwоод Пресс, 1984 — 257—261-бет. 
  6. ↑ Сиэрра Леоне Лангуаге Ревиэw. Тайлор & Франcис. 
  7. ↑ C.Р. Бохер, (1977). Тҳе Португуэсе сеаборне эмпире, 1415-1825, пп. 26–7, 30 Лондон, Ҳутчинсон & Cо. ИСБН 0-09131-071-7. . 
  8. ↑ „ҲИСТОРЙ ОФ ГУИНЕА-БИССАУ“. www.ҳисторйwорлд.нет.
  9. ↑ „Говернмент эхпелс Аҳмадийя Исламиc гроуп“. ИРИН (2001-йил 21-август). 2017-йил 7-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 17-май.
  10. ↑ „Гуинеа-Биссау ин 2001“. Энcйcлопедиа Британниcа. 2017-йил 1-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 17-май.
  11. ↑ „Гуинеа-Биссау | Cоунтрй репорт | Фреэдом ин тҳе Wорлд | 2006“. фреэдомҳоусе.орг. 2017-йил 8-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-июл.
  12. ↑ „РЕЛАТÓРИО ИНТЕРНАCИОНАЛ ДЕ 2006 РЕЛАТИВО À ЛИБЕРДАДЕ РЕЛИГИОСА“ (фр) (ПДФ). У.С. Департмент оф Стате. 2017-йил 8-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-июл.
  13. ↑ „«Институт религии и общественной политики доклад: религиозные свободы в Гвинее-Бисау»“. 2016-йил 25-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-июл.
  14. ↑ „«Мусульмане мира: единство и разнообразие»“. 2017-йил 26-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-июл.