Амстердамдаги гимназия ичида

Спорт зали сифатида ҳам танилган гимназия, енгил атлетика учун ёпиқ жой. Бу сўз қадимги юнонча "гимназия" сўзидан олинган[1]. Улар одатда атлетика ва фитнес марказларида, шунингдек, таълим муассасаларида фаолият ва ўқув жойлари сифатида топилади. "Спорт зали" шунингдек, " фитнесс маркази " учун жаргон бўлиб, у кўпинча ёпиқ дам олиш маскани ҳисобланади. "Спорт зали" қўшни очиқ майдонларни ҳам ўз ичига олиши ёки тавсифлаши мумкин. Ғарб мамлакатларида "спорт заллари" (ёки пл: гймнасиа) кўпинча баскетбол, хоккей, теннис, бокс ёки кураш учун ёпиқ ёки очиқ кортлари бўлган, жисмоний ривожланиш ёки машқларни бажариш учун ишлатиладиган асбоб- ускуналар ва машиналар билан жиҳозланган жойларни тасвирлайди. Кўпгина Европа мамлакатларида Гимназия (ва сўзнинг ўзгаришлари) спорт майдонлари, майдонлари ёки жиҳозлари бўлмаган ёки мавжуд бўлмаган ҳолда талабаларни университетда олий таълимга тайёрлайдиган ўрта мактабни ҳам тасвирлаши мумкин.

Умумий кўриниши

Флорида университети қошидаги Флорида гимназияси
Техас Аёллар Университети талабалари о'зларининг университет гимназиясида машқ қилишмоқда, 2011-йил
Финландиянинг Лапинлаҳти шаҳридаги Варпаисярви спорт зали

Машқлар сифатида штанга, сакраш тахтаси, югуриш ё'лакчаси, теннис то'плари, крикет майдони, қиличбозлик майдони каби гимназия аппаратларидан фойдаланилади. Хавфсиз об-ҳаво шароитида очиқ жойлар сог'лиқ учун энг қулайдир[2]. Қадимги Юнонистонда спорт заллари машҳур бўлган. Уларнинг о'қув дастурлари касал ва жароҳатланганларга ёрдам бериш учун о'зини-о'зи ҳимоя қилиш, гимнастика ёки жисмоний терапия, боксдан рақсга, арқон билан сакрашгача бўлган жисмоний тайёргарлик ва спортни о'з ичига олган[3].

Гимназияда донолик ва фалсафа о'қитувчилари ҳам бор эди. Қишлоқдаги турли фестивалларда байрамлар доирасида жамоавий гимнастика тадбирлари о'тказилди. Бироқ, бир мунча вақт о'тгач, олимпия спортчилари улар учун махсус мо'лжалланган биноларда машг'улотларни бошладилар[4]. Жамоа спорти ҳеч қачон қадимги римликлар орасида қадимги юнонлар орасида бўлгани каби машҳур бо'лмаган. Спорт заллари ко'проқ ҳарбий хизматга тайёргарлик ёки томошабинлар спорти учун жой сифатида ишлатилган. Рим империяси даврида гимнастика сан'ати унутилган эди. Қоронг'у асрларда қиличбозлик ва рицарлик мусобақалари бўлган; порох ихтиро қилингандан со'нг қиличбозлик о'рнини қиличбозлик спорти, шунингдек, ханжар ва кураш ва бокс мактаблари эгаллай бошлади[5].

ХВИИИ асрда немис руҳонийси Салзманн Тюрингияда спорт залини очди, унда жисмоний машқлар, жумладан, югуриш ва сузишни о'ргатади. Клиас ва Волкер Лондонда спорт залларини ташкил қилишди ва 1825-йилда немис муҳожири доктор Чарлз Бек Қо'шма Штатларда биринчи гимназияни ташкил қилди. Ма'лум бо'лишича, спорт зали о'қувчиларининг бир хил машқларни бажаришга қизиқишлари қисман ёшга бог'лиқ. Машқларнинг хилма-хиллиги конкида учиш, рақсга тушиш ва сузишни о'з ичига олган. Ба'зи спорт машг'улотларини 6 ёшдан 8 ёшгача бўлган болалар бажариши мумкин, 16 ёш эса бокс ва от миниш учун етарлича етук ҳисобланади[6].

Қадимги Юнонистонда гимназия (гимназия) йигитларнинг жисмоний ва интеллектуал тарбияси учун жой бўлган. Интеллектуал та'лимнинг со'нгги ма'носи юнон, немис ва бошқа тилларда о'рта та'лим берувчи мактабнинг ма'лум бир турини, гимназияни билдириш учун сақланиб қолган, инглиз тилида эса жисмоний тарбия ма'носи "спорт зали" со'зига тегишли эди[7]. Юнонча гймнасиум со'зи "яланг'оч машқлар учун мактаб" деган ма'нони англатади, йигитларнинг та'лим олиши учун жойни, шу жумладан, одатда яланг'оч ҳолда о'тказиладиган жисмоний тарбия (гимнастика, масалан, жисмоний машқлар), шунингдек чо'милиш ва ҳаммомни белгилаш учун ишлатилган. Юнонлар учун жисмоний тарбия когнитив та'лим каби муҳим ҳисобланган. Ко'пгина юнон гимназияларида ҳаммомда дам олгандан кейин фойдаланиш учун кутубхоналар мавжуд эди. 

Ҳозирги кунда у ҳар хил тажрибага эга бўлган одамлар мушакларини машқ қиладиган ва машқ қиладиган умумий майдонни ифодалайди. Бундан ташқари, одатда кардио машқлари ёки пилатес билан шуг'улланадиган одамларни топишингиз мумкин.

Тарихи

Болалар очиқ гимназияси, тахминан ХИХ аср. О'ша вақт учун стандарт бўлган жиҳозлар зинапоялар, гимнастика отлари ва параллел панжараларни о'з ичига олади.

Биринчи қайд этилган гимназиялар 3000 йил олдин қадимги Форсда пайдо бўлган, у ерда улар зурхонеҳ деб аталган, жисмоний тайёргарликни раг'батлантирадиган жойлар вазифасини бажарган. Каттароқ Рим ванналари ко'пинча фитнес иншоотлари билан жиҳозланган, ванналар ба'зан маҳаллий спорт чемпионларининг мозаикалари билан безатилган. Германиядаги спорт залларига 1811-йилда немис ўқитувчиси Фридрих Ян томонидан асос солинган[8]. Ян моделидан фойдаланган ҳолда Қо'шма Штатларда оммавий спорт залини очган биринчи америкалик 1827-йилда Портленд штатидаги Жон Нил эди[9]. Германиядаги биринчи ёпиқ гимназия 1852-йилда Гессенда Адолф Спиэсс томонидан қурилган бо'лиши мумкин[10].

Бутун дунё бо'йлаб мустамлака қилиш орқали Буюк Британия ко'плаб мамлакатларда спорт ва о'йинларга бўлган миллий қизиқишини кенгайтирди. 1800-йилларда мактаблар ва коллеж о'қув дастурларига саломатлик, куч ва тана о'лчовларига ург'у берадиган дастурлар қо'шилди. Коллеж талабалари ва юқори синф клублари мусобақаларида Европа ва Британия маданиятларидан олинган спорт турлари ривожланди. Натижада, шаҳарларда спорт ва жисмоний фаолликка қизиқишни кучайтирадиган о'йин майдончалари қурила бошланди[11]. 1820-йилларда Қо'шма Штатларда спорт залларини ташкил этиш бо'йича дастлабки са'й-ҳаракатлар Жон Нил томонидан Америcан Жоурнал оф Эдуcатион[12] ва Тҳе Янкеэ журналларида ҳужжатлаштирилган ва тарг'иб қилинган, бу ҳаракатнинг Америка бо'лимини яратишга ёрдам берган[13]. Кейинги асрда Тёрнер ҳаракати ташкил этилди ва ХХ аср бошларида ривожланишда давом этди. Биринчи Тёрнерлар гуруҳи 1848-йилда Лондонда тузилган. Тёрнерлар Cинcиннати ва Сент-Луис каби немис америкалик аҳолиси ко'п бўлган бир қанча шаҳарларда гимназия қурдилар. Ушбу спорт залларидан катталар ва ёшлар фойдаланишган. Мисол учун, ёш Лоу Геҳриг отаси билан Ню-Ёрк шаҳридаги Тёрнер спорт залига тез-тез ташриф буюрарди[14].

Голландиядаги спорт залининг ички қисми, тахминан 1900-йил

Бостон ёш эркаклар христиан иттифоқи о'зини "Американинг биринчи спорт зали" деб да'во қилмоқда. ЙМCА биринчи марта 1851-йилда Бостонда ташкил этилган ва кичикроқ филиали 1852-йилда Рангасвилда очилган[15]. О'н йил о'тгач, бутун мамлакат бо'йлаб икки юзга яқин ЙМCА мавжуд бо'либ, уларнинг аксарияти жисмоний машқлар, о'йинлар ва ижтимоий мулоқот учун гимназия билан та'минланган. 

Бугунги кунда гимназия Қо'шма Штатларда одатий ҳолдир. Улар АҚШнинг деярли барча коллеж ва лицейларида, шунингдек, деярли барча о'рта ва бошланг'ич мактабларда мавжуд. Ушбу муассасалар жисмоний тарбия, мактаб ичидаги спорт ва мактаб йиг'илишлари учун ишлатилади. 1980-йилларнинг охиридан бери АҚШда спорт заллари сони икки баравар ко'пайди[16].

Яна қаранг

  • Аэробик машқлар
  • Бодибилдинг
  • Жисмоний машқлар тенденциялари
  • Спорт зали учун пол қопламаси
  • Гимхана
  • Қо'шма Штатлардаги энг катта о'рта мактаб спорт заллари
  • Очиқ спорт зали
  • Жисмоний машқлар

Манбалар

  1. ↑ Партридге 1984, с. 517
  2. ↑ Равенстеин & Ҳуллей 1867
  3. ↑ Партингтон 1838, с. 627
  4. ↑ „Тҳе Олймпиc Гамес“ (эн). ҲИСТОРЙ. Қаралди: 2020-йил 30-сентябр.
  5. ↑ Партингтон 1838, с. 628
  6. ↑ Партингтон 1838, с. 629
  7. ↑ „Гймнасиум (Греэк)“. Анcиэнт Энcйcлопедиа. Қаралди: 2019-йил 1-апрел.
  8. ↑ Лимитед. „Стоcк Пҳото – Турнплатз (опен-аир гймнасиум) ин тҳе Ҳасенҳеиде, 1811“ (эн). Аламй. Қаралди: 2018-йил 6-октябр.
  9. ↑ Леонард, Фред Эугене. А Гуиде то тҳе Ҳисторй оф Пҳйсиcал Эдуcатион. Пҳиладелпҳиа, Пеннсйлваниа анд Неw Ёрк, Неw Ёрк: Леа & Фебигер, 1923 — 227–250-бет. 
  10. ↑ Далви, Ражани. ИНТРОДУCТИОН ТО ПҲЙСИCАЛ ЭДУCАТИОН. ИСБН 9781312161344. Қаралди: 2019-йил 5-апрел. 
  11. ↑ Лумпкин, Ангела. Интродуcтион то пҳйсиcал эдуcатион, эхерcисе сcиэнcе, анд спорт студиэс. МcГраw-Ҳилл Эдуcатион; 9 эдитион, Жануарй 29, 2013 — 226-бет. ИСБН 978-0-07-802266-1. 
  12. ↑ Леонард, Фред Эугене. А Гуиде то тҳе Ҳисторй оф Пҳйсиcал Эдуcатион. Пҳиладелпҳиа, Пеннсйлваниа анд Неw Ёрк, Неw Ёрк: Леа & Фебигер, 1923 — 235–250-бет. ОCЛC 561890463. 
  13. ↑ Баррй, Wиллиам Д.. Стате'с Фатҳер оф Атҳлетиcс а Мулти-Фаcетед Фигуре. Маине Сундай Телеграм (1979-йил 20-май), с. 1Д–2Д.
  14. ↑ „Тҳе Герман Турнвереин“. www.оҳио.эду. Қаралди: 2022-йил 12-апрел.
  15. ↑ Моуҳеб, Р.Б.. Яле Ундер Год (ит). Хулон Пресс, 2012 — 177-бет. ИСБН 978-1-61996-884-4. Қаралди: 2019-йил 1-апрел. 
  16. ↑ „Тҳе Сcопе оф тҳе У.С. Ҳеалтҳ Cлуб Индустрй (индустрй эстиматес)“. Интернатионал Ҳеалтҳ, Раcқуэт анд Спорцcлуб Ассоcиатион (ИҲРСА). 2003.