Гйромитра (/ˌдʒаɪроʊˈмаɪтрə, ˌдʒɪрə-/[1]) — аскомицет замбуруғларининг 18 га яқин туридан иборат туркум ҳисобланади[2]. Улар сохта морел — тез-тез заҳарли қўзиқорин бўлиб, уни Морчелла (морел) жинсидаги ажратиши қийин бўлган қўзиқоринлари билан адаштириш мумкин.

Гйромитра
Gyromitra esculenta
Гйромитра эсcулента
Махсус таснифи e
Олам: Ўсимликлар
Бўлим: Асcомйcота
Синф: Пезизомйcетес
Туркум: Пезизалес
Оила: Дисcинаcеаэ
Тур: Гйромитра

Фр. (1849)
Типик тури
Гйромитра эсcулента

(Перс.) Фр. (1849)
Турлари
Гйромитра
  • Гйромитра антракоби
  • Гйромитра бруннеа 
  • Гйромитра бубакии
  • Гйромитра cалифорниcа

Таксономияси

Гйромитра номи юнон тилидан олинган бўлиб, гйро сўзларидан келиб чиққан бўлиб, бурмали ва митра салла деган маъноларни англатади.

Пезизалларнинг кўпчилигидаги рибосома ДНКси таҳлили шуни кўрсатдики, Гйромитра жинси Дисcина, шунингдек, Псеудорҳизина, Ҳйднотря ва фақат Ҳелвелла билан келиб чиқиши бир-бири билан боғлиқ ҳисобланади. Шундай қилиб, кейинчалик тўртта авлод турига кирувчилар, энди Дисcинаcеаэ оиласига киритилган[3][4].

Турлари

Жинси жиҳатидан қуйидаги турлардан иборат:

  • Гйромитра ноаниқ
  • Гйромитра антракоби
  • Гйромитра бруннеа — сохта морел сифатида танилган
  • Гйромитра бубакии
  • Гйромитра cалифорниcа
  • Гйромитра cаролиниана (Шимолий Америка)
  • Гйромитра эсcулента (Форс. ) Фр. (1849) — сохта морел
  • Гйромитра фастигиата
  • Гйромитра гигас — қор кўлами
    • Гйромитра корфии — эҳтимол Г. гигаснинг синоними
    • Гйромитра монтана — Шимолий Америка қор морели, эҳтимол Г. гигаснинг синоними
  • Гйромитра инфула — делфин эгар
  • Гйромитра леуcохантҳа
  • Гйромитра перлата
  • Гйромитра тасманиcа

Токсиклиги

Гарчи баъзида заҳарли бўлмаган қўзиқорин сифатида истеъмол қилинган бўлса-да, гиромитранинг баъзи турлари таркибида гйромитрин борлиги сабабли хом ҳолатда жуда заҳарли бўлади. Скандинавия мамлакатларида халқ орасида Гйромитранинг баъзи турлари пиширилганда истеъмол қилинади ва ўстирилади. Эҳтиёрсизлик сабабли мазкур турга ўхшаш баъзи заҳарли замбуруғларни истеъмол қилиниши натижасида ички аъзоларга салбий таъсир кўрсатиши, оғир ҳолатларда буйрак этишмовчилигига олиб келиши ҳам мумкин. Бунинг оқибатида, организм қон системасида гемолиз ҳолати келиб чиқади. Замбуруғ токсининг қон таркибига кирувчи гемоглобинга салбий таъсири туфайли Метҳемоглобинемия ҳолатлари ҳам кузатилган. Кейинчалик мазкур касаллик метилен кўк билан даволаш усуллари ишлаб чиқилган. Нўротрансмиттер ГАБА нейротранспортларини ингибиция қилиши орқали ҳам касаллик ривожланиши мумкин[5].

Манбалар

  1. ↑ "Гйромитра". Мерриам-Wебстер Диcтионарй. Ретриэвед 2016-01-23.
  2. ↑ Кирк ПМ, Cаннон ПФ, Минтер ДW, Сталперс ЖА. (2008). Диcтионарй оф тҳе Фунги (10тҳ эд.). Wаллингфорд, УК: CАБ Интернатионал. п. 299. ИСБН 978-0-85199-826-8..
  3. ↑ ЎДоннелл К, Cигелник Э, Wебер НС, Траппе ЖМ. (1997). „Пҳйлогенетиc релатионшипс амонг асcомйcетоус труффлес анд тҳе труэ анд фалсе морелс инферред фром 18С анд 28С рибосомал ДНА сеқуэнcе аналйсис“. Мйcологиа. 89 (1): 48-65. дои:10.2307/3761172. ЖСТОР 3761172.
  4. ↑ Ҳансен К, Пфистер ДҲ. (2006). „Сйстематиcс оф тҳе Пезизомйcетес—тҳе оперcулате дисcомйcетес“. Мйcологиа. 98 (6): 1029-1040. дои:10.3852/мйcологиа.98.6.1029. ПМИД 17486978.
  5. ↑ Брозен, Р. „Мушроом Тохиcитй — Гйромитра Тохин.“ Эмедиcине.cом, Ласт упдатед: 2/29/08.

Адабиётлар

  • ↑ Брозен, Р. „Мушроом Тохиcитй — Гйромитра Тохин.“