Halayba uchburchagi

Ҳалайба учбурчаги

ХИХ—ХХ асрлар

Миср ва Судан чегарасида жойлашган 20 580 км²лик баҳсли ҳудуддир.

20-асрнинг деярли бутун иккинчи ярмида у Судан томонидан назорат қилинган. Ҳозирда у Миср назорати остида. Географик жиҳатдан баҳсли ҳудуд Нубиянинг бир қисмидир. Мисрнинг Гебел-Элба миллий бог'и "учбурчак" ҳудудида жойлашган бо'либ, нефт захиралари топилган.

Унинг мулки БМТ резолюциялари билан белгиланмаган. Ташкилотга а'зо ҳар бир давлат 1899 ёки 1902 йилги чегаранинг о'з хоҳишига ко'ра давлат чегараси сифатида тан олинишига қараб, баҳсли ҳудуднинг Миср ёки Суданга ҳудудий тегишлилигини тан олади. 18-аср охири хариталарида баҳсли эрлар Нубия (замонавий Судан ҳудуди) штатининг бир қисми сифатида белгиланган. 1920-йиллардан бошлаб Суданнинг катта қисми, жумладан, Ҳалайиба минтақаси Миср ҳукмронлиги остига ўтди. 70-йилларда Судан ҳукмронлиги аслида Буюк Британия назорати остига ўтди, бироқ 80-йилларнинг бошларида Маҳдистлар қўзғолони пайтида инглизлар маҳаллий қабилалар томонидан мамлакатдан қувиб чиқарилди.

1898 йилда Буюк Британия ва Миср маҳдистларни маг'луб этди ва 1899 йилда Суданни о'зларининг кондоминиуми деб э'лон қилди. Мамлакатнинг шимолий чегараси 22-параллел бо'йлаб о'рнатилди, Халойиб расман Мисрга чекинди. 1902 йилда Буюк Британия чегарани бир томонлама равишда о'згартириб, "учбурчак" ни Суданга о'тказди (бу чегара зонасида яшаган қабилаларга тегишли ҳудудларнинг яхлитлигини та'минлаш учун қилинган; шу билан бирга, ҳудуд Ҳозирги кунда терра нуллиус бо'лган Бир Тавил Мисрга ко'чирилди).Шу билан бирга, ишг'олчи Британия армияси амалда бо'лган, лекин о'ша пайтда де-юре мустақил давлат бо'лган ва Буюк Британия томонидан ҳам шундай деб тан олинган Миср билан тегишли битимлар тузилмаган.

1914-йил 18-декабрда Миср Британия протекторатига айланди, у 1922-йил 28-февралда Англия томонидан бир томонлама бекор қилинди, аммо баҳсли масалаларни ҳал қиладиган давлатлараро шартномани имзолашга уринишлар 1936-йилгача муваффақияциз тугади. 1936 йилги шартнома лойиҳаси дастлаб Суданни Миср улуши билан Англия назорати остига тўлиқ ўтказишни назарда тутган. Аммо шартноманинг якуний версияси Британиянинг Мисрни босиб олишини тугатишни ва 1899 йилдаги Судан конвенциясининг тикланиши билан Англия-Миср давлатлараро иттифоқини тузишни расмийлаштирди.

1951-йил 15-октабрда Миср парламенти 1936-йилдаги Англия-Миср шартномасини ва у билан 1899-йилги шартномани бекор қилиш тўғрисидаги қонунни маъқуллади. Миср шоҳи Фарук И Миср ва Судан подшоси деб э’лон қилинди.

Миср 1952 йил июл инқилобидан кейин Судан халқининг о'з тақдирини о'зи белгилаш ҳуқуқини тан олди. 1955-йил 12-ноябр Судан мустақилликка эришди. 1958 йилда Миср президенти Носир Халайба минтақасига қо'шин юборди, аммо о'ша ойда уларни олиб чиқиб кетди ва шу билан Судан фойдаланишига "учбурчак" ни берди. 90-йилларга қадар Миср Суданни Исроил билан уруш пайтида Мисрни қо'ллаб-қувватлаган стратегик иттифоқчиси деб ҳисоблаган ҳолда да'во қилмади.1992 йилда Судан "учбурчак" қирг'оқларини Канада нефт компанияси Интернатионал Петролеум Cорпоратион (ИПC, ҳозир - Лундин Петролеум ) концессиясига бериб, Мисрда о'та норозиликни келтириб чиқарди.

О'ша йили Судан ва Миср чегарачилари о'ртасида қуролли то'қнашув юз берди. Иккинчиси икки ҳарбий машинада Судан чегара постларига ҳужум қилди, икки полициячини о'лдирди ва то'рт нафарини яралади. Президент Ҳусний Муборак афсусда эканини билдириб, товон пули ва’да қилди. Кейин томонлар вазиятни кескинлаштирмасликка келишиб олдилар. Бироқ, 1993-1994 йилларда чегарада вақти-вақти билан отишмалар содир бо'лди.

1994-йилда Миср ва Судан ўртасидаги муносабатлар Судан пойтахти яқинидаги Нил дарёсида тўғонлар қурилиши бошланганидан кейин янада мураккаблашди. 1960-йилларнинг охирида Миср СССР кўмагида Носир кўлида тўғон ва гидроэлектр стансиялар тармоғини қуриб, Мисрнинг катта ҳудудларини мавсумий сув тошқини олдини олгандан сўнг, дарё жанубда аллақачон қирғоқларидан тошиб кета бошлади. Суданнинг Миср билан чегарадош ҳудудлари. Фақат 1960-йилларда 100 мингдан ортиқ одам уй-жойидан айрилди. Муаммони ҳал қилиш учун 1990-йиллар бошида Судан пойтахти яқинида тўғонлар қуриш, шу тариқа мамлакат шимолидаги дарёда сув сатҳи устидан назорат ўрнатишга қарор қилинди. Бу ҳолат Мисрда г'азабга сабаб бо'лди ва 1994 йилда Хартумга яқинлашиб келаётган ҳаво ҳужуми ҳақида ма'лумот пайдо бо'лди. Кейинчалик, бекор қилишлар э'лон қилинди.

ХХИ аср

Судан-Миср чегарасини қуруқлик орқали, шу жумладан учбурчак ҳудудида кесиб о'тиш одатда тақиқланади. 2005 йилдан бери Миср Туризм вазирлиги Мисрдаги сайёҳларга Ҳалайиб учбурчагига саёҳат қилишга рухсат берди. "Учбурчак" ҳудудида иккита валюта муомалада бо'либ, иккала мамлакатнинг уяли алоқа операторлари ишлайди. Ҳалайиб туманига эгалик масаласи ҳал этилмаган. 2002 йил август ойида Судан президенти Умар ал-Башир матбуотга БМТ Хавфсизлик Кенгашига ерга эгалик ҳуқуқини қайта ко'риб чиқиш учун мурожаат юборганини айтди, чунки "Ҳалайб учбурчаги" Судан ҳудуди. 2004-йилда у БМТнинг Ҳалайиб учбурчагини Суданнинг бир қисми сифатида тан олишига интилиш қарорини яна бир бор тасдиқлади. 2006-йил 14-октабрда Судан ҳукумати 2005-йилдан бери Шарқий Суданда фаолият юритиб келаётган ва араб қабилаларининг ал-Рашида ва ал-Бежадан иборат бўлган Шарқий фронт гуруҳи билан тинчлик шартномасини имзолади ва шундан сўнг улар тан олинганини эълон қилди. Ҳалайиб учбурчаги Суданнинг суверен қисми сифатида, чунки уларнинг фикрига ко'ра, Ҳалайбада Судан билан этник, қабилавий ва диний жиҳатдан бог'ланган одамлар яшайди. 2009 йил октябр ойида 2010 йил апрел ойида бо'либ о'тадиган Судан умумий сайловлари учун кенг қамровли режани тайёрлаган Судан сайлов комиссияси Ҳалайиб учбурчаги Қизил денгиз давлатининг сайлов округларидан бири эканлигини ва унинг аҳолиси ҳам о'з конституциявий ҳуқуқларидан фойдаланиши ва ро'йхатдан о'тишлари кераклигини айтди. сайловларда қатнашиш.Сайлов комиссияси томонидан сайловга зарурий тайёргарлик кўриш учун тузилган махсус гуруҳ Миср ҳукумати томонидан Учбурчак ҳудудига киритилмаган ва у ерда сайловчиларни рўйхатга олиш ишлари амалга оширилмаган. Жанубий Суданнинг кутилаётган мустақиллиги ва у билан бог'лиқ ҳудудий низолар муносабати билан Шарқий фронт ва Бежа Конгресси раҳбари Мусо Муҳаммад Аҳмад Ҳалайиба учбурчагининг суверенитети масаласи халқаро судларда ҳал қилиниши керак, деди. Жанубий Судан ва Судан Республикаси о'ртасидаги баҳсли Абеи ҳудуди (Гаагадаги арбитраж суди баҳсли ҳудуд чегараларини о'згартирди ва унга эгалик қилиш бо'йича маҳаллий аҳоли о'ртасида референдум о'тказиш то'г'рисида қарор қабул қилди). 2009 йил декабр ойида Мусо Муҳаммад Аҳмад Судан президентининг ёрдамчиси сифатида Ҳалайиб учбурчаги ҳудудига киришга уринган, бироқ унга киришга рухсат берилмаган. У ОАВга чегарани кесиб о'тиш истагини "[Суданнинг] [Ҳалайба] учбурчаги устидан суверенитетини яна бир бор тасдиқлаш ва одамларнинг аҳволини текшириш, [Судан]дан кейин у ерда қолган Судан ҳарбийларига ма'навий ва молиявий ёрдам ко'рсатишга уриниш сифатида тушунтирди. Миср] истилоси бошланди." Шунингдек, у Халайба учбурчаги Судан ҳудуди бўлиб, Судан “ҳеч қандай шароитда” ундан воз кечмаслигини қўшимча қилди. 2009 йилдан бери Миср ҳукумати Шалатин шаҳридан Ҳалайбгача электр узатиш линиясини қурмоқда, бу эса ҳозирда Ҳалаиб учбурчагини қувватлайдиган электр генераторларидан фойдаланиш заруратини бартараф этди. 2010 йилдан бошлаб Ҳалайибдан Порт Суданга янги ё'л очилди.2010-йил 22-апрелда Ҳалайиб учбурчагида Миср ҳарбийларининг мавжудлигига қарши чиққан Бишарин қабиласи вакили, Ҳалайиблар кенгашининг собиқ раиси Ал-Таҳир Муҳаммад Хасаай Қоҳира касалхонасида вафот этди. О'лимидан олдин у 2 йил қамоқда о'тирди. Қабила вакилларининг хабар беришича, уларнинг яна 7 нафар қабиладоши бир неча йиллардан бери Миср қамоқхоналарида қолмоқда. 2010 йил июл ойида Мисрнинг "Ал-Масрй Ал-Ёум" газетаси хабар беришича, учта қабила, ал-Абабда, ал-Башария ва ал-Бежа вакиллари Ҳалайиб учбурчагининг Миср мақоми ҳақида гапирган ва улар мисрлик эканликларини билдирган. , Судан фуқаролари эмас, улар Миср фуқароларининг барча ҳуқуқларига, жумладан, ички паспортларга, сайловларда овоз бериш ва Миср қуролли кучларида хизмат қилиш ҳуқуқига эга. 2010-йил 29-ноябрда 1995-йилда Ҳалайибдан Судан депутати бўлган Муҳаммад ал-Ҳасан Окаир Судан Президентига уч қабила (Бишарин, Ҳамад Ораб ва Алиёб) номидан очиқ хат йўллаб, унда у шикоят қилган. 20 та қишлоқнинг Мисрнинг 2 та сайлов округига мажбуран киритилиши, шунингдек, қабилалар вакилларининг чегарадан ўтиб, ота-боболарининг ватанига ташриф буюриши мумкин эмаслиги ҳақида.