Halil Ethem Eldem

Ҳалил Этҳем Бей (фамилияси Ҳалил Этҳем Элдем) (1861-йилда туғилган, Истанбул - 1938-йил 17-ноябр) — Садр вазир Иброҳим Этҳем пошонинг ўғли ва Усмон Ҳамди Бейнинг укаси.

У Цюрих университетида табиий фанлар, Вена поликлиникаси ўрта мактабида табиий фанлар ва кимё бўйича таҳсил олган. Базел университетида фалсафа фанлари номзоди илмий даражасига эга. Сераскиэр Фабрикалари вазирлиги маслаҳатчиси, Истанбул Шеҳремини Бош штаб бошқармаси Таржима бўлимида таржимон, Асар-и Атика музейлар бошқармаси, Дарушшафака, Давлат хизмати мактаби, Дору'л-Муаллимин ва Дарüлфüнун, табиий ва геология ўқитувчиси, директор Саноат-İ Нефисе мактаби Тарих-и Усмоний Кенгаши а'зоси, Та'лим вазирлиги а'зоси, Турк Тарих Қўмитаси а'зоси, Турк Тарих Тадқиқот Жамияти асосчиси ва вице-президенти, а. Туркия Буюк Миллат Мажлисининг 4 ва 5-Давлат Истанбул депутати. ва В. Давр кутубхона қўмитаси раҳбари. Лейбзиг ва Бал Дарüлфüнунлар фалсафа фанининг фахрий доктори унвонига эга. Оилали, икки фарзанди бор.

Ҳаётий

Бошланғич таълимни Каптан Иброҳим Пошо ўрта мактабида, ўрта маълумотни Берлинда, олий маълумотни Цюрих, Вена ва Базелда тамомлаган. Базел университетининг фалсафа факултетида докторлик даражасини тугатди ва 1885-йилда Истанбулга қайтиб келди. Тегишли равишда, Боб-и Сераскери Вазирлиги Фабрикалар, Эркан-и Ҳарбие, Дарушшафакати'л-Исломие, Мектеб-и Мулкие, Дарулмуаллимин, Дарüлфунунун, Асар-и Атика музейи-и Ҳумаюну, Истанбул Şэҳреминлиğи, Истанбул Асар уюшмаси- -ı Атîка Энcüмени, Тâриҳ-и Усмоний Энcüмени, Турк Тарих Жамияти каби муассаса ва ташкилотларда ишлаган. 1931-йилнинг 1-мартида нафақага чиққан Ҳалил Бей ўша йили Истанбулдан депутат этиб сайланди ва бу вазифани икки муддат давом эттирди ва 1938-йилнинг 17-ноябрида вафот этди.

Ҳалил Бей Усмонлилар даврининг охири ва Республика даврининг бошида фаолият юритган турк маданияти тарихидаги муҳим шахсдир. Асари Атика музейининг раҳбари бўлганлиги сабабли у кўпроқ қадимий асарларга қизиқар эди, бироқ турк - ислом ёзувлари ва тангалар билан ҳам шуғулланган. Дарҳақиқат, “Тариҳ-и Усмоний Энжумени” ва “Туркия Тарихи Кенгаши” журналларида чоп этилган мақолаларининг бир қисмидан ташқари ҳаммаси битиклар ҳақидадир. Турк музейшунослиги ривожига муҳим ҳисса қўшган Ҳалил Бей Анадолуда юзлаб битикларни тўплаш ва нашр этиш, турк ме'морчилигини ҳимоя қилиш ва жонлантириш учун ҳаракат қилди.