Halima Nosirova

Ҳалима Носирова (29-декабр 1913-йил, Қўқон яқинидаги Тоғлиқ қишлоғи – 3-январ 2003-йил, Тошкент) – опера хонандаси (лирик-драматик сопрано), ўзбек хонандалик санъатининг йирик намояндаси. СССР халқ артисти (1937)Ўзбекистон халқ артисти (1937). Боку театр техникуми (1924–27), Москва ўзбек опера студияси (1934–37)да таълим олган. Тошкент консерваториясини тугатган (1977; 1977–82 йилларда Шарқ мусиқаси кафедрасида педагог). Мумтоз опера ҳамда миллий саҳна ижрочиликанъаналарини Н. Нежданова, Н. Голованов, М. Уйғур, М. Муҳамедов, Т. Жалилов ва бошқа устозлардан ўзлаштирган.

Ҳалима Носирова
Таваллуди	29-декабр 1913-йил Фарғона вилояти
Вафоти	3-январ 2003-йил(2003-01-03) (89 ёшда) Тошкент
Фуқаролиги	Россия империяси Россия империяси СССР Ўзбекистон
Мукофотлари	Андоза:Меҳнат қизил байроқ ордени Андоза:Ҳурмат белгиси ордени Андоза:Ҳурмат белгиси ордени Андоза:Ҳурмат белгиси ордени Андоза:Ҳурмат белгиси ордени

Фаолиятини актриса сифатида 1927 йилдан Ўзбек давлат намуна сайёр труппасида бошлаб, Мария Антоновна (Н. Гогол, „Ревизор“), Маликаи Турандот (К. Гоцси, „Маликаи Турандот“) каби ролларни ижро этган. 1929–39 йилларда Ўзбек давлат мусиқали театри, 1939–86 йилларда Навоий театрининг етакчй яккахон хонандаси. Ноёб, ўзига хос ширали ва кенг диапазонли овоз, саҳнавий истеъдодга эга бўлган Н. „Ҳалима“ (Ғ. Зафарий), „Аршин мол олон“ (У. Хожибеков), „Лайли ва Мажнун“ (Хуршид; Т. Содиқов мусиқаси), „Фарҳод ва Ширин“ (Хуршид; В. Успенский), „Гулсара“ (Комил Яшин ва М. Муҳамедов; Р. Глиэр) каби мусиқали спектаклларда бош ролларни ижро этиб шуҳрат қозонган.

Носированинг мусиқали драма театри саҳнасида эришган муваффақиятлари ўзбек опера ижрочилигининг юзага келишига туртки бўлди. 1938 йил Ўзбек давлат мусиқали театрида сахналаштирилган Евгений Брусиловскийнинг „Эр Тарғин“ операсидаги Оқжунус образи Носированинг биринчи опера партияси эди. Н. илк ўзбек опералари – „Бўрон“ (Г. Василенко ва М. Ашрафий, 1939)да Норгул, „Лайли ва Мажнун“ (Т. Содиқов ва Р. Глиэр, 1940)да Лайли каби бош ролларни ижро этган. Кейинчалик у „Улуғбек“ (А. Козловский, 1942) операсида Син Дун Фан, „Кармен“ (Ж. Визе, 1944, ўзбек тилида)да Кармен, „Тоҳир ва Зухра“ (Т. Жалилов ва В. Бровсин, 1949)да Зухра, „Гулсара“ (Р. Глиэр ва Т. Содиков, 1949)да Гулсара каби образлар яратди. Гулсара партиясида Н. миллий куйлаш санъатини опера ижрочилигига узвий боғлашга муваффақ бўлди. Кейинчалик бу ҳол Н. яратган барча роллар талқинининг асосий хусусиятига айланди.

„Майсаранинг иши“ (С. Юдаков)даги бош қаҳрамон талқинида ўзбек опера саҳнасидаги илк ҳажвий образни яратди. Майсарага хос лирик ва комик ҳолатлар ишонарли намоён бўлди. Носированинг Зайнаб (Т. Содиқов, Ю. Ражабий, Д. Зокиров ва бошқа Зейдман, „Зайнаб ва Омон“), Саодат (С. Бобоев, „Ҳамза“), Баҳор (М. Юсупов, „Хоразм қўшиғи“), Хадича хола (Я. Сабзанов, „Қайтиш“) образлари фаолиятининг сўнгги йиллари маҳсулидир.

Носированинг консерт репертуаридан ўзбек мумтоз мусиқа мероси намуналари катта ўрин олган: „Ушшоқ“, „Дугоҳ“, „Чоргоҳ“, „Самарқанд ушшоғи“, „Чапандози Наво“ каби мақом йўллари, „Чаман ичра“ ва бошқа А. Козловский овоз ва симфоник оркестр учун қайта ишлаган „Ўзганча“, „Гулюз ичра“, „Фиғон“ ва, айниқса, „Танавор“ ашулаларнинглирикдраматикжиҳати Н. ижросида янада теранлашди. „Мен ўзбек қизиман“, „Меҳнат аҳли“ (Ф. Борухова билан биргаликда катта ашула йўлида) ва бошқа замонавий ашулаларни, „Ўзбек қизи овози“ (М. Левиев), „Хуш келибсиз“ (Сайфи Жалил) сингари композиторларнинг қўшикларини кўтаринки рухла тараннум этган. Бошқа халқлар (тожик, қозоқ, арман, озарбайжон, хитой, рус, украин каби) қўшиқлари ҳам Н. репертуаридан ўрин олган. Осиё, Америка ва Европа мамлакатларида гастролда бўлган. Давлат мукофотлари (1946,1951, 1968), Ҳамза номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреати (1968), "Буюк хизматлари учун" ордени (2000) билан мукофотланган.

Ҳаволалар

• „Совет Ўзбекистони“ газетаси (29.01.1984)