Halul oroli
Ҳалул ороли حالول | |
|---|---|
| Мамлакат | Қатар |
| Майдон | 1.5 км2 (0.58 кв ми) |
Ҳалул ороли (арабча: جَزِيرَة حَالُول) Қатар давлатига тегишли энг муҳим ороллардан бири. Доҳа шимоли-шарқида 90 км (56 ми) га яқин масофада жойлашган, у атрофдаги денгиз конларидан нефтни юклаш ва сақлаш жойи терминали сифатида хизмат қилади[1]. Қатар денгиз флотининг асосий базаларидан бири Ҳалулда жойлашган[2]. Соҳиллар ва чегаралар хавфсизлиги учун оролда ҳам операциялар базаси қурилган[3].
1900-йилларнинг бошларида оролга марварид йиғувчи қайиқлар тез-тез келиб турган[4].
Тарихи
Жамес Ашлей Мауде оролнинг кашф этилиши ҳақида 1817-йил июл ойида ёзган вауни „Ҳавлул ороли“ деб атаган[5]. У шундай деб ёзган эди:
Шерароу оролининг шимоли-шарқий йўналишида, 25°41′Н кенглик ва 52°23′Э узунликда жойлашган. Компас орқали ўлчанган йўналиш Н.Н.W. (шимолий-ғарбга яқин) бўлиб, масофа 10 миля. Орол маркази баланд бўлиб, икки чеккасидга томон аста-секин пастлайди; дарахтлар йўқ ва ўсимликлар ҳам кўринмайди; сув яқинида чуқурликлар бор[6].
Мауде шунингдек, оролнинг катта маржонлар ўсадиган йирик майдонларга жуда яқинлигини ҳам қайд этади.
1823-йилда оролнинг биринчи харитаси капитан Георг Барнес Бруcкс томонидан яратилган[5]. Бруcкнинг 1856-йилдаги вафотидан кейин нашр этилган мемуарида у орол ва унинг географик жойлашуви ҳақида қисқача ёзган маълумотлари берилган. У оролнинг баланд эканлигини ёзган ва қудуқлар мавжудлигини қайд этган. Бу қудуқлар табиий ҳодисалар натижасида пайдо бўлганми ёки балиқчилар томонидан қурилганми, номаълум[7][8]. У шунингдек, оролнинг энг юқори баландликларини қайд этиб, илгари бу орол Май ороли деб аталганини ёзган[9].
-
Гб Брукс томонидан ёзилган „Форс кўрфазидаги Ҳавлул оролининг тригонометрик режаси“ (1823)
Шотландия гидрографи Жамес Ҳорсбургҳ 1855-йилги "Ҳиндистон каталоги" қўлланмасида оролнинг тавсифини ёзган. Унинг ҳисоби 1817-йилда Мауде томонидан берилган аввалги тавсифдан унчалик фарқ қилмайди[7].
Географияси
Орол Рас Ракандан 72 мил жануби-шарқда[10], пойтахт Доҳадан 50 миля шимоли-шарқда жойлашган[3]. Унинг узунлиги тахминан 1 миляга етади[10]. Релеф тепаликлардан иборат ва унинг энг баланд чўққиси 202 футга тенг[3]. Орол тахминан 15 миля масофадан кўринади ва унинг атрофида денгиздан 0,2 милягача чўзилган риф бор. Орол Қатарнинг энг шарқий қуруқлик қисмини ўз ичига олади. Материк Қатарнинг энг яқин нуқтаси, яъни шимоли-шарқий қирғоқдаги Раъс Абу Қарн ва Ал-Хор муниципалитетидан 80 километрдан бир оз кўпроқ масофа узоқликда жойлашган бўлиб, у ҳам мамлакатнинг энг чекка ороли ҳисобланади. Оролда шамал шамоллари бўлиб туради. Оролдан 45 мил шимоли-шарқда тошлоқ ва саёз Шаҳ Аллум Шоал ҳудуди жойлашган[10].
Геологияси
Орол юзасининг катта қисми палеозой қатламларида жойлашган. Кембрий даври Ҳормуз ҳосиласи асосий сирт қатлами ҳисобланади[11]. Бу Қатарнинг палеозой юзасида жойлашган ягона иккита ҳудудидан биридир[12]. Гематит ва охра каби темир оксидлари оролда топилган, аммо қазиб олиш ва ташиш учун юқори харажатлар зарурлиги туфайли фойдаланилмай қолдирилган[13].
Ёввойи табиат
Орол денгиз ҳаёти ва денгиз қушларининг бир нечта турлари учун асосий яшаш жойи ҳисобланади. 1963-йилда оролга биринчи марта кўчирилган олтита тоғ эчкиси кўпайиб бутун бошли тўдани ҳосил қилган. Тепаликларда ҳозирда 80 дан ортиқ тоғ эчкилари яшайди. Муниципалитет ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш вазирлиги (ММЕ) оролнинг ёввойи табиатини ҳимоя қилиш ва ҳайвонларни кўпайтириш учун Қатаренергй билан ҳамкорлик қилади. Кўрилган энг муҳим ташаббуслар қаторида шўрланишга чидамли 400 туп дарахт экиш ва денгиз тошбақаларининг уялаш жойларини ташкил этиш ғояси ҳам мавжуд[3].
Саноати
Нефт фаолияти бошланганидан кўп ўтмай, 1950-йилларнинг ўрталарида ҳукумат Ҳалулни йирик нефт юклаш терминалига айлантириш учун маблағ сарфлашни бошлади. Оролнинг аҳамияти 1960-йилларда ҳукумат денгизда нефт конларини барпо эта бошлаганидан кейин янада оша бошлади. 1964-1966-йилларда оролда саноат инфратузилмаси қурилди. 2015-йил ҳолатига кўра, оролда умумий қуввати 5 миллион баррел хом нефт бўлган 11 та ташқи сузувчи томли танклар мавжуд[3].
Ҳалул ўзи учун зарурий бўлган электр энергиясини ўзи ишлаб чиқаради. Унда қуввати 43 МВт бўлган тўққизта турбогенератор мавжуд. Ҳалулнинг иккита тузсизлантириш мосламасининг суткалик қуввати 400 cубиc метре (110,000 УС гал)га тенг[3].
Галерея
-
Денгиздаги тошлар нефтни қайта ишлаш заводларининг газ чироқлари билан ёритилган -
Ҳалул оролининг шимолий учидаги тоғ эчкиси -
Ҳалул оролининг ғарбий томонида денгиз тошбақаси излари
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Тотҳ, Антҳонй (1994). "Персиан Гулф статес: cоунтрй студиэс". ин Метз, Ҳелен Чапин. Персиан Гулф статес: cоунтрй студиэс (3рд нашри). Wашингтон, Д.C.: Федерал Ресеарч Дивисион, Либрарй оф Cонгресс. 162 б. ИСБН 0-8444-0793-3. ОCЛC 29548413. ҳттпс://www.лоc.гов/итем/93046476/.
- ↑ РСН Сингҳ. Асиан Стратегиc анд Милитарй Перспеcтиве. Ланcер Публишерс, 2008 — 388-бет. ИСБН 978-8170622451.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 „Ҳалул Исланд“. Қатар Петролеум. 2015-йил 24-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 2-июл.
- ↑ „'Персиан Гулф Газеттеэр Парт ИИ, Геограпҳиcал анд Десcриптиве Материалс, Сеcтион ИИ Wестерн Сиде оф тҳе Гулф' [53в (109/286)“]. Қатар Дигитал Либрарй (2014-йил 4-апрел). Қаралди: 2015-йил 23-июл.
- ↑ 5,0 5,1 Жаcқуэс Лебланc (Деcембер 2015). А Ҳисториcал Аccоунт оф тҳе Стратиграпҳй оф Қатар, Миддле-Эаст (1816 то 2015). п. 10. ҳттпс://www.аcадемиа.эду/19304718. Қаралди: 1 Жулй 2018.Ҳалул ороли]]
- ↑ Тҳе Асиатиc Жоурнал анд Монтҳлй Мисcелланй. 3. Wм. Ҳ. Аллен & Cомпанй. 1817. п. 304. ҳттпс://боокс.гоогле.cом/боокс?ид=эдхААҚААИААЖ&пг=ПА304. Қаралди: 1 Жулй 2018. Тҳис артиcле инcорпоратес техт фром тҳис соурcе, wҳич ис ин тҳе публиc домаин.
- ↑ 7,0 7,1 Жаcқуэс Лебланc (Деcембер 2015). А Ҳисториcал Аccоунт оф тҳе Стратиграпҳй оф Қатар, Миддле-Эаст (1816 то 2015). п. 11. ҳттпс://www.аcадемиа.эду/19304718. Қаралди: 1 Жулй 2018.
- ↑ „Ҳисториcал анд отҳер информатион cоннеcтед wитҳ плаcе ин тҳе Персиан Гулф“. Бомбай Эдуcатион Соcиэтй'с Пресс (1856).
- ↑ „Ҳисториcал анд отҳер информатион cоннеcтед wитҳ плаcе ин тҳе Персиан Гулф“. Бомбай Эдуcатион Соcиэтй'с Пресс (1856).
- ↑ 10,0 10,1 10,2 Тҳе Персиан Гулф пилот: cомприсинг тҳе Персиан Гулф, Гулф оф Омáн; анд Макран cоаст. Греат Бритаин: Ҳйдрограпҳиc Депт, 1890 — 127-бет.
- ↑ Собҳи Насир, Ҳамад Ал-Саад, Абудлразак Алсайигҳ, Оливер Wеидлич (25 Аугуст 2008). "Геологй анд петрологй оф тҳе Ҳормуз доломите, Инфра-Cамбриан: Имплиcатионс фор тҳе форматион оф тҳе салт-cоред Ҳалул анд Шраоуҳ исландс, Оффшоре, Стате оф Қатар". Жоурнал оф Асиан Эартҳ Сcиэнcес 33 (5–6): Абстраcт. дои:10.1016/ж.жсеаэс.2008.02.003.
- ↑ Ал-Кубаиси, Моҳаммед Али М.. Индустриал девелопмент ин Қатар: а геограпҳиcал ассессмент. Дурҳам Э-Тҳесес, Дурҳам Университй, 1984 — 12-бет.
- ↑ Ал-Кубаиси, Моҳаммед Али М.. Индустриал девелопмент ин Қатар: а геограпҳиcал ассессмент. Дурҳам Э-Тҳесес, Дурҳам Университй, 1984 — 11-бет.